ចំនួនកុំផ្លិច
ជំពូកទី 1 · គណិតវិទ្យា ថ្នាក់ទី១២
ហាត់ប្រើទម្រង់ a + bi ឱ្យស្ទាត់ មុនបន្តទៅប្រមាណវិធីចំនួនកុំផ្លិច។
- គណនាឫសការេនៃចំនួនអវិជ្ជមាន ដោយប្រើឯកតានិម្មិត ដែល ។
- សរសេរចំនួនកុំផ្លិចជាទម្រង់ស្តង់ដា ហើយកំណត់ផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិតរបស់វា ។
- បូក ដក គុណ ចែកចំនួនកុំផ្លិច និងសរសេរលទ្ធផលជាទម្រង់ ។
- រកចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ ចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុក ម៉ូឌុល និងអាគុយម៉ង់ ។
- តាងចំនួនកុំផ្លិចក្នុងប្លង់កុំផ្លិច ដោយចំណុច ឬដោយវិច្ឆេទ័រ ។
- បំលែងចំនួនកុំផ្លិចពីទម្រង់ពីជគណិត ទៅទម្រង់ត្រីកោណមាត្រ និងច្រាសមកវិញ ។
- ប្រើរូបមន្តដឺម័រ ដើម្បីគណនាស្វ័យគុណតួទី ។
- រកឫសទី នៃចំនួនកុំផ្លិច និងដោះស្រាយសមីការក្នុងសំណុំ ។
- ដោះស្រាយលំហាត់ប្រឡងបាក់ឌុប ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងចំនួនកុំផ្លិច ។
ជ្រើសរើសប្រធានបទដើម្បីសិក្សា
វគ្គនីមួយៗផ្ដោតលើជំនាញមួយ ដោយមានឧទាហរណ៍ដោះស្រាយចំនួនដប់ដែលកាន់តែពិបាកជាបន្តបន្ទាប់។ បើកឧទាហរណ៍នៅពេលអ្នកចង់មើលជំហាន។
ការដោះស្រាយលំហាត់ចំនួនកុំផ្លិច
អនុវត្តជាមួយកុំផ្លិចឆ្លាស់ ការចែក ស្វ័យគុណ និងសមីការទម្រង់ស្តង់ដារ។ ដំណោះស្រាយនីមួយៗបង្ហាញផ្នែកពិត និងផ្នែកនិម្មិតឱ្យច្បាស់។
ឧទាហរណ៍ 01សម្រួល (3−2i)(4+5i)។
- 1ពន្លាត៖ 12+15i−8i−10i²។
- 2ជំនួស i² ដោយ −1 ហើយប្រមូលតួពិត និងតួកុំផ្លិច។
ចម្លើយ22+7i
ឧទាហរណ៍ 02សម្រួល (2+3i)²−(1−i)(1+i)។
- 1ការេគឺ 4+12i+9i²=−5+12i។
- 2ផលគុណកុំផ្លិចឆ្លាស់គឺ 1−i²=2 រួចដកវាចេញ។
ចម្លើយ−7+12i
ឧទាហរណ៍ 03សរសេរ (5−2i)/(1+3i) ជាទម្រង់ស្តង់ដារ។
- 1គុណភាគយក និងភាគបែងនឹង 1−3i។
- 2ភាគយកក្លាយជា −1−17i ហើយភាគបែងស្មើ 10។
ចម្លើយ−1/10−17i/10
ឧទាហរណ៍ 04ដោះស្រាយ (2+i)z=5−7i រក z។
- 1ចែកនឹង 2+i ហើយគុណនឹងកុំផ្លិចឆ្លាស់របស់វា 2−i។
- 2(5−7i)(2−i)=3−19i ហើយ |2+i|²=5។
ចម្លើយz=3/5−19i/5
ឧទាហរណ៍ 05រកចំនួនពិត k ប្រសិនបើ (k+2i)(3−i)=7+5i។
- 1ពន្លាតផ្នែកខាងឆ្វេង៖ 3k+2+(6−k)i។
- 2ផ្គូផ្គងផ្នែកពិតបាន k=5/3 ខណៈផ្គូផ្គងផ្នែកនិម្មិតបាន k=1។ លក្ខខណ្ឌទាំងពីរមិនស្របគ្នា។
ចម្លើយNo real k satisfies both
ឧទាហរណ៍ 06រកឫសការេនៃ −7+24i។
- 1ដាក់ (a+bi)²=−7+24i ដូច្នេះ a²−b²=−7 និង 2ab=24។
- 2a²+b²=√(49+576)=25 ដូច្នេះ a²=9 និង b²=16 រួចជ្រើសសញ្ញាដែលត្រូវគ្នា។
ចម្លើយ±(3+4i)
ឧទាហរណ៍ 07គណនា i¹⁰³+i⁵⁸។
- 1សម្រួលនិទស្សន្តតាមសំណល់ចែកនឹង 4៖ 103≡3 និង 58≡2។
- 2ប្រើ i³=−i និង i²=−1។
ចម្លើយ−1−i
ឧទាហរណ៍ 08ដោះស្រាយ z²−6z+13=0។
- 1រើសខុសគឺ 36−52=−16។
- 2ប្រើរូបមន្តសមីការដឺក្រេទីពីរ ហើយសម្រួល √(−16)=4i។
ចម្លើយz=3±2i
ឧទាហរណ៍ 09សម្រួល (1+i)⁶។
- 1ដំបូង (1+i)²=2i ដូច្នេះ (1+i)⁶=(2i)³។
- 2គណនា 8i³។
ចម្លើយ−8i
ឧទាហរណ៍ 10ប្រសិនបើ z=−1+√3i ចូររក |z| និងអាគុយម៉ង់ θ ក្នុង [0,2π)។
- 1|z|=√(1+3)=2.
- 2ចំណុចនេះស្ថិតនៅចតុភាគទី២ ហើយមានមុំយោង π/3។
ចម្លើយ|z|=2, θ=2π/3
គំនិតសំខាន់
១. ហេតុអ្វីត្រូវការចំនួនថ្មី? សមីការ គ្មានចម្លើយក្នុង ទេ ព្រោះការេនៃចំនួនពិតមិនដែលអវិជ្ជមាន ។ គេដោះស្រាយដោយបង្កើតចំនួន ដែល ។ ដូច្នេះ មានចម្លើយ ឬ ។
២. ចំនួនកុំផ្លិចជាគូនៃចំនួនពិតពីរ ។ ចំនួនកុំផ្លិច គឺគ្រាន់តែជាគូ នៃចំនួនពិតពីរ ។ ជាផ្នែកពិត ជាផ្នែកនិម្មិត ។ ដូច្នេះ គឺ "ផ្នែកពិត ៣ និងផ្នែកនិម្មិត ២" ។
៣. គុណ និងចែក ដូចពហុធាធម្មតា ។ គេគុណចំនួនកុំផ្លិចដូចគុណពហុធា រួចជំនួស ដោយ ។ ដើម្បីចែក គេគុណទាំងភាគយក និងភាគបែង នឹងចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់នៃភាគបែង ។
៤. ម៉ូឌុល គឺជាចម្ងាយ ។ គឺជាចម្ងាយពីចំណុចដើម ទៅចំណុច ។ ដូច្នេះម៉ូឌុលមិនអាចអវិជ្ជមានទេ ។
៥. ទម្រង់ត្រីកោណមាត្រ គឺជាការពិពណ៌នាដោយចម្ងាយ និងមុំ ។ ជំនួសឱ្យផ្តល់កូអរដោនេ គេផ្តល់ចម្ងាយ និងមុំ ។ នេះធ្វើឱ្យការគុណ ការចែក និងស្វ័យគុណ កាន់តែងាយ ។
៦. ឫសទី មាន ចំនួន ។ ក្នុង សមីការ មានចម្លើយពីរ ។ ក្នុង សមីការ មានឫស ចំនួនជានិច្ច ។ ឫសទាំងនោះស្ថិតនៅលើរង្វង់តែមួយ ហើយចែករង្វង់ជា ចំណែកស្មើគ្នា ។
4.1 ចំនួននិម្មិត
ផលគុណរវាងចំនួនពិតខុសពីសូន្យនឹង ហៅថា ចំនួននិម្មិត ។ ហៅថា « ឯកតានិម្មិត » ដែល ឬ ។
ពាក្យ « និម្មិត » មានន័យត្រង់ថា « មិនមែនពិត » ។ វាមិនមែនជាចំនួនដែលគេអាចរាប់វត្ថុបានទេ ប៉ុន្តែវាជាចំនួនដែលគេគណនាបានដូចចំនួនធម្មតា ។
4.2 មូលការណ៍នៃចំនួនអវិជ្ជមាន
លក្ខណៈទី ១ ។ បើ នោះ៖
មានន័យថា គេទាញយក ចេញពីក្រោមឫសបាន ដោយសរសេរ ។ ឧទាហរណ៍ ។
4.3 សមីការ
លក្ខណៈទី ២ ។ បើ នោះ ឬ ។
សមីការនេះមានចម្លើយពីរ ដែលផ្ទុកគ្នាទៅវិញទៅមក ។ គេសរសេរជួនកាលថា ។
4.4 ចំណាំអំពីរូបមន្ត
សម្គាល់ ។ រូបមន្ត មិនពិតចំពោះ , ទេ ។
ហេតុអ្វី? ព្រោះ តែ ។ លទ្ធផលខុសគ្នាស្រឡះ ។ ដូច្នេះ រូបមន្តនេះប្រើបានតែពេល និង ប៉ុណ្ណោះ ។
4.5 និយមន័យចំនួនកុំផ្លិច
និយមន័យ ។ ចំនួនកុំផ្លិច ជាចំនួនដែលមានរាង ដែល និង ជាចំនួនពិត ។ គេតាងសំណុំចំនួនកុំផ្លិចដោយ ។
- ទម្រង់ ហៅថា « ទម្រង់ស្តង់ដា » ឬ « ទម្រង់ពីជគណិត » នៃចំនួនកុំផ្លិច ។
- ហៅថា ផ្នែកពិត និង ហៅថា ផ្នែកនិម្មិត ។ គេកំណត់សរសេរ និង ។
ចំណាំសំខាន់៖ ផ្នែកនិម្មិត គឺជាចំនួនពិត ។ ដូច្នេះចំពោះ គេបាន មិនមែន ទេ ។
4.6 ករណីពិសេស
- ករណី នោះ ជាចំនួនពិត ។
- ករណី នោះ ជាចំនួននិម្មិត ។
- ចំនួនកុំផ្លិច កាលណា ។
មានន័យថា សំណុំ ស្ថិតនៅក្នុង ជាសំណុំរង ។ ចំនួនពិតគ្រប់ចំនួនក៏ជាចំនួនកុំផ្លិចដែរ ។
4.7 ចំនួនកុំផ្លិចស្មើគ្នា
និយមន័យ ។ ចំនួនកុំផ្លិចពីរ និង ស្មើគ្នាលុះត្រាតែ និង ។
ដូច្នេះ សមភាពមួយរវាងចំនួនកុំផ្លិច ផ្តល់សមីការពិតពីរ ៖ មួយសម្រាប់ផ្នែកពិត មួយសម្រាប់ផ្នែកនិម្មិត ។ នេះជាមូលហេតុដែលគេអាចរកចំនួនមិនស្គាល់ពីរ និង ពីសមភាពតែមួយ ។
4.8 ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ និងចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុក
និយមន័យ ។
- ចំនួនកុំផ្លិចឆ្លាស់ នៃ តាងដោយ ដែល ។ គេគ្រាន់តែប្តូរសញ្ញាផ្នែកនិម្មិត ។
- ចំនួនកុំផ្លិចផ្ទុក នៃ តាងដោយ ដែល ។ គេប្តូរសញ្ញាទាំងពីរផ្នែក ។
4.9 ស្វ័យគុណនៃ
រូបមន្ត ។ ត្រូវ គេបាន៖
១.
២.
៣.
៤.
៥.
៦.
៧.
៨.
ស្វ័យគុណនៃ ត្រឡប់មកវិញរៀងរាល់ ៤ ជំហាន ។ ដូច្នេះដើម្បីគណនា គេចែក នឹង រួចមើលសំណល់ ។
រូបមន្ត
4.10 វិធីបូក និងវិធីដក
ផលបូក នៃចំនួនកុំផ្លិច ៖ ។
ផលដក នៃចំនួនកុំផ្លិច ៖ ។
គេបូក (ឬដក) ផ្នែកពិតនឹងផ្នែកពិត ហើយផ្នែកនិម្មិតនឹងផ្នែកនិម្មិត ។
4.11 វិធីគុណ
ផលគុណ នៃចំនួនកុំផ្លិច ៖
ហើយករណីពិសេស ពេលគុណចំនួនមួយនឹងចំនួនឆ្លាស់របស់វា ៖
លទ្ធផលចុងក្រោយនេះជាចំនួនពិតវិជ្ជមាន ហើយវាស្មើនឹង ។ នេះជាគន្លឹះសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការចែក ។
4.12 វិធីចែក
ចែក ៖ ចំពោះ ,
គេគុណទាំងភាគយក និងភាគបែង នឹង ចំនួនឆ្លាស់ នៃភាគបែង ។ ពេលនោះភាគបែងក្លាយជាចំនួនពិត ហើយលទ្ធផលសរសេរបានជាទម្រង់ ។
4.13 ចំនួនកុំផ្លិចក្នុងប្លង់
ក្នុងតម្រុយអរតូណរម៉ាល គេអាចតាងចំនួនកុំផ្លិច ដែល ដោយចំណុច មួយមានកូអរដោនេ ។ គេហៅ ជា រូបភាព នៃចំនួនកុំផ្លិច ហើយ ហៅថា អាភិស នៃចំណុច ដែលគេកំណត់សរសេរ ។
ដូច្នេះ គេក៏អាចតាងចំនួនកុំផ្លិច ដែល ដោយវិច្ឆេទ័រ ។ គេហៅ ជាវិច្ឆេទ័ររូបភាពនៃចំនួនកុំផ្លិច ហើយ ហៅថាអាភិសនៃវិច្ឆេទ័រ ដែលគេកំណត់សរសេរ ។
ពាក្យ អាភិស (affix) មានន័យថា « ចំនួនកុំផ្លិចដែលភ្ជាប់នឹងចំណុចមួយ » ។ ដូច្នេះ ចំណុច និងចំនួនកុំផ្លិច ជាវត្ថុពីរដែលគេចាត់ទុកថាស្មើគ្នា ។
4.14 ម៉ូឌុល
និយមន័យ ។ ម៉ូឌុលនៃចំនួនកុំផ្លិច តាងដោយ ដែល ។
ម៉ូឌុលគឺជាចម្ងាយ ។ ដោយសារវាជាចម្ងាយ វាតែងតែ ។
4.15 លក្ខណៈនៃម៉ូឌុល
លក្ខណៈ ។ បើ និង ជាចំនួនកុំផ្លិច នោះគេបាន ៖
១.
២.
៣.
៤. ,
៥.
លក្ខណៈទី ៥ ហៅថា វិសមភាពត្រីកោណ ។ វាមានន័យថា ផ្លូវត្រង់ខ្លីជាងផ្លូវវាង ។
4.16 អាគុយម៉ង់
គេមានចំនួនកុំផ្លិច ស្ថិតនៅក្នុងប្លង់កុំផ្លិច ។ គេតាងវិច្ឆេទ័រ ជារូបភាពនៃ ។ មុំដែលកំណត់ដោយ ហៅថា អាគុយម៉ង់ នៃចំនួនកុំផ្លិច ។ យើងតាង ឬ ជាអាគុយម៉ង់នៃ នេះ ។
ក្នុងត្រីកោណកែង គេមាន ៖
ដើម្បីរកអាគុយម៉ង់នៃ គេដោះស្រាយសមីការ និង គេបាន , ។
ចំណាំ៖ ត្រូវប្រើទាំង និង ។ ប្រើតែ មួយ មិនគ្រប់ទេ ព្រោះ មិនប្រាប់សញ្ញានៃផ្នែកនិម្មិត ។
4.17 ទម្រង់ត្រីកោណមាត្រ
ជាតុ ។ ចំនួនកុំផ្លិច អាចសរសេរជាទម្រង់ត្រីកោណមាត្រ (ទម្រង់ប៉ូលែ) គឺ ៖
ដែល និង ។ ពាក្យ « ប៉ូលែ » មានន័យថា គេពិពណ៌នាចំណុចដោយចម្ងាយ និងមុំ ជាជាងកូអរដោនេផ្តេក-ឈរ ។
4.18 ផលគុណ និងផលចែកក្នុងទម្រង់ត្រីកោណមាត្រ
បើចំនួនកុំផ្លិច និង នោះ ៖
គុណ ៖ ម៉ូឌុលគុណគ្នា អាគុយម៉ង់បូកគ្នា ។ ចែក ៖ ម៉ូឌុលចែកគ្នា អាគុយម៉ង់ដកគ្នា ។
4.19 រូបមន្តដឺម័រ និងស្វ័យគុណតួទី
រូបមន្តដឺម័រ ។ ចំពោះគ្រប់ចំនួនគត់ធម្មជាតិ គេបាន ៖
ស្វ័យគុណតួទី នៃចំនួនកុំផ្លិច ។ បើ នោះ ៖
ដូច្នេះ ដើម្បីគណនាស្វ័យគុណ គេលើកម៉ូឌុលជាស្វ័យគុណ ហើយគុណអាគុយម៉ង់នឹង ។