ការវិវត្តន៍នៃភាវៈរស់

សៀវភៅសរសេរថា ៖ «ភាវៈរស់ ដើម្បីបង្កើតទៅជាមនុស្សល្អ ដោយមានរូបរាងងាយបំផុត ។ ការវិវត្តន៍ [UNCLEAR: ប្រយោគខ្លីមួយឃ្លា] ពេលដែលយូរអង្វែង ភាវៈរស់ដើម្បីបង្កើតនូវវិវត្តជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបង្កើតជាពូជភាវៈរស់ប្រភេទផ្សេងៗ ដែលមាននៅផែនដី ។» ឃ្លាខ្លីមួយនៅកណ្តាលប្រយោគនេះអានមិនច្បាស់ក្នុងសៀវភៅ ដូចនេះយើងរក្សាសញ្ញា [UNCLEAR: ...] ដើម្បីកុំឱ្យសិស្សគិតថាមានពាក្យបាត់ដោយចៃដន្យ ។ អត្ថន័យទូទៅនៃឃ្លានៅជុំវិញគឺច្បាស់ ៖ ភាវៈរស់ផ្លាស់ប្តូរបន្តិចម្តងៗ ក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែង ហើយបង្កើតបានជាពូជ និងប្រភេទផ្សេងៗដែលយើងឃើញនៅលើផែនដីសព្វថ្ងៃ ។ ការពន្យល់បន្ថែម (មិនមែនពាក្យក្នុងសៀវភៅ) ៖ សូមកត់សម្គាល់ថា ទ្រឹស្តីរបស់ដាវីនមិននិយាយថា សត្វមួយចង់បានអ្វី ហើយក៏បានអ្វីនោះភ្លាមទេ ។ វានិយាយថា ក្នុងហ្វូងមួយ ឯកត្តៈខ្លះមានលក្ខណៈសមស្របនឹងមជ្ឈដ្ឋានជាងឯកត្តៈផ្សេង ។ ឯកត្តៈទាំងនោះរស់រាន បន្តពូជ ហើយបញ្ជូនលក្ខណៈទៅកូន ។ ដូចនេះការផ្លាស់ប្តូរកើតឡើងលើហ្វូង មិនមែនលើឯកត្តៈមួយក្នុងជីវិតរបស់វាទេ ។

ផ្លូវដំណើររបស់ដាវីន ៖ ការផ្លាស់ប្តូរតាមការសង្កេតរបស់លោកដាវីន ចាប់ផ្តើមពីប្រទេសអង់គ្លេស ទៅអាមេរិកខាងត្បូង ប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោស ទីបអូស្ត្រាលី (ទ្វីបអូស្ត្រាលី) កាត់តាមទ្វីបអាហ្រ្វិក រួចវិលចូលប្រទេសអង់គ្លេសវិញ ។ លំដាប់នេះមាន ៦ ចំណុច ៖

1. ចេញពីប្រទេសអង់គ្លេស ។
2. ទៅដល់អាមេរិកខាងត្បូង ។
3. ទៅដល់ប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោស ។
4. ឆ្លងទៅទីបអូស្ត្រាលី ។
5. កាត់តាមទ្វីបអាហ្រ្វិក ។
6. វិលចូលប្រទេសអង់គ្លេសវិញ ។

អ្វីដែលដាវីនសង្កេតឃើញ ៖

• ភាវៈរស់ច្រើនប្រភេទ ។
• សំណល់នៅក្នុងភាវៈរស់ជំនាន់មុន (ហ្វូស៊ីល) ។
• លក្ខណៈពិសេសរបស់សារពាង្គកាយនៅលើប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោស ។

ហេតុអ្វីការធ្វើដំណើរនេះសំខាន់ ៖ ដាវីនឃើញសត្វ និងរុក្ខជាតិដូចគ្នា តែមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច នៅកន្លែងផ្សេងៗគ្នា ។ បើប្រភេទនីមួយៗកើតឡើងដោយឡែក ហើយមិនផ្លាស់ប្តូរទេ គេមិនអាចពន្យល់ភាពស្រដៀងគ្នានេះបានឡើយ ។

២. ភាវៈរស់នៅប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោស ។ ដាវីនបានធ្វើការប្រៀបធៀបភាវៈរស់លើប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោស ទៅកន្លែងផ្សេងទៀត គឺមានលក្ខណៈខ្លះដូចគ្នា និងលក្ខណៈខ្លះខុសគ្នា ។ ២.១ ការប្រៀបធៀបជាមួយភាវៈរស់នៅអាមេរិកខាងត្បូង ។ ភាវៈរស់ទាំងនោះមានលក្ខណៈដូចគ្នាៗ និងមិនដូចគ្នាៗ ។ ឧទាហរណ៍ នៅលើទ្វីបមានក្រុមបក្សីតូចៗ ដែលអាចតោងលើដើមឈើ ដើម្បីស៊ីស្លឹករុក្ខជាតិ; ឯនៅលើកោះវិញ មានក្រុមបក្សីដែលអាចតោងលើសំបកដើមស្វាយសមុទ្របាន ។ សត្វ និងរុក្ខជាតិនៅប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោសមានក្លិនដូចគ្នាជាមួយសត្វ និងរុក្ខជាតិនៅអាមេរិកខាងត្បូង ។ ដាវីនបានទាញសេចក្តីសម្រេចថា ភាវៈរស់នៅលើប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោស មានដើមកំណើតចេញពីទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង តែផ្លាស់កាត់រយៈពេលដ៏យូរ ទម្រង់សារពាង្គកាយ និងលក្ខណៈរបស់ភាវៈរស់ទាំងនោះ ប្រែប្រួលទៅតាមលក្ខខណ្ឌជីវិតនៅលើកោះ ។ ២.២ ការប្រៀបធៀបរវាងកោះផ្សេងៗក្នុងប្រជុំកោះតែមួយ ។ ភាវៈរស់នៅលើកោះផ្សេងៗគ្នាមានលក្ខណៈខុសគ្នាៗ ។ ឧទាហរណ៍ អណ្តើកនៅលើកោះខ្លះមានស្នូករាងមូល ហើយនៅលើកោះខ្លះទៀត អណ្តើកមានស្នូកសំប៉ែត ។

២.៣ បន្សាំ ។ បន្សាំ គឺជាលក្ខណៈមួយ ដែលធ្វើឱ្យភាវៈរស់រស់មានជីវិត និងបន្តពូជបានសមស្របនឹងមជ្ឈដ្ឋានដែលវារស់នៅ ។ ពាក្យ «បន្សាំ» មានន័យពីរជាន់ ៖

1. លក្ខណៈរូបរាង ឬចរិត ដែលមាននៅលើខ្លួនឯកត្តៈ (ឧ. ចំពុះរឹងមាំ ស្នូកមូល ឫសវែង) ។
2. ដំណើរដែលហ្វូងមួយក្លាយជាសមស្របនឹងមជ្ឈដ្ឋាន តាមរយៈជម្រើសដោយធម្មជាតិ ក្នុងរយៈពេលយូរ ។

ហេតុអ្វីសំខាន់ ៖ បន្សាំជាភស្តុតាងថាសារពាង្គកាយត្រូវគ្នានឹងកន្លែងរស់របស់វា ហើយពេលកន្លែងរស់ផ្លាស់ប្តូរ ឯកត្តៈដែលមានបន្សាំមិនសមស្របនឹងវិនាសបាត់បង់ ។

សត្វស្លាបទាំងអស់នៅលើប្រជុំកោះកាឡាប៉ាហ្គោសមានរូបរាង ទំហំ និងចំពុះខុសៗគ្នា ។ ឧទាហរណ៍ បក្សីហ្វីន (Finch) មានចំពុះរាងខុសៗគ្នាទៅតាមរបបអាហារដែលវាស៊ី ៖

• បក្សីដែលស៊ីសត្វល្អិត មានចំពុះតូច រាងដូចចម្លូល ។
• បក្សីដែលស៊ីគ្រាប់ធញ្ញជាតិ មានចំពុះធំ ក្រាស់ ហើយមាំ ។

ដូចនេះយើងសន្និដ្ឋានថា រូបរាង និងទំហំរបស់ចំពុះបក្សី ជាទម្រង់មួយដែលធ្វើឱ្យបក្សីអាចចឹកចំណី ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត និងបន្តពូជនៅទីនេះបាន ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ រូបគំនូរពណ៌ខ្មៅស បង្ហាញក្បាល និងចំពុះរបស់បក្សីហ្វីន (Finch) បួនប្រភេទផ្សេងៗគ្នា តម្រៀបជាក្រឡា ២x២ នៅលើផ្ទៃខាងក្រោយពណ៌ស ។ ចំពុះនីមួយៗមានរាង និងទំហំខុសៗគ្នា ដែលសមស្របនឹងរបបអាហារផ្សេងៗគ្នា ។ ស្លាក (labels) ៖ គ្មានស្លាកនៅលើរូប ។ មានតែចំណងជើងក្រោមរូប «រូបទី 1.6 រូបរាងផ្សេងៗនៃចំពុះបក្សីហ្វីន» ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order) ៖ គ្មានព្រួញ ។ ក្បាលបក្សីទាំងបួនត្រូវបានរៀបជាពីរជួរៗពីរក្បាល (ឆ្វេងទៅស្តាំ) ៖ ចំពុះធំក្រាស់ (ស៊ីគ្រាប់), ចំពុះតូចមូល (ស៊ីសត្វល្អិត), ចំពុះវែងស្តើង និងចំពុះខ្លីរឹងមាំ ។ ហេតុអ្វីចំពុះខុសគ្នា ៖ ចំណីមានប្រភេទផ្សេងៗ ៖ សត្វល្អិតនៅក្នុងស្នាមឈើ គ្រាប់រឹង ទឹកដមផ្កា ។ បក្សីណាមានចំពុះសមស្របនឹងចំណីដែលមាននៅលើកោះរបស់វា អាចរកចំណីបានច្រើន រស់រាន និងបន្តពូជ ។ បក្សីណាមានចំពុះមិនសមស្រប រកចំណីបានតិច ហើយអាចវិនាស ។ ដូចនេះចំពុះជាបន្សាំ ហើយជាលទ្ធផលនៃជម្រើសដោយធម្មជាតិ ។

៣. ការវិវត្ត ។ ៣.១ វិវត្តរបស់ដំណាំ ។ ការវិវត្ត គឺជាការផ្លាស់ប្តូរបម្រែបម្រួលជាបន្តបន្ទាប់ នៃទម្រង់ និងលក្ខណៈនៃការរស់មួយប្រភេទ ដោយផ្លូវកាត់ជំនាន់ជាច្រើន ដែលនាំឱ្យកើតនូវទម្រង់សត្វ ឬរុក្ខជាតិថ្មីៗ ។ ពាក្យសំខាន់ក្នុងនិយមន័យនេះមាន ៤ ៖

1. បម្រែបម្រួល — ការផ្លាស់ប្តូរតូចៗ ។
2. ជាបន្តបន្ទាប់ — មិនកើតឡើងតែម្តងទេ ។
3. ផ្លូវកាត់ជំនាន់ជាច្រើន — ត្រូវការពេលវេលាយូរ ។
4. ទម្រង់ថ្មីៗ — លទ្ធផលចុងក្រោយជាសត្វ ឬរុក្ខជាតិថ្មី ។

ហេតុអ្វីសត្វនៅលើកោះមានលក្ខណៈខុសពីសត្វនៅលើដីគោក ៖ គឺសត្វនៅលើដីគោកបានអភិវឌ្ឍពីសត្វនៅលើកោះ ដោយមានការផ្លាស់ប្តូរ និងការប្រែប្រួលលក្ខណៈ ដើម្បីបន្សាំនឹងលក្ខខណ្ឌជីវិតថ្មី ។ សៀវភៅបោះពុម្ពពាក្យ «ដីប» ដែលអានថា «ដីគោក» ក្នុងប្រយោគនេះ (សូមមើលបញ្ជីចន្លោះប្រហោង §11) ។

៣.២ ជម្រើសដោយមនុស្ស ។ ក្នុងហ្វូងសត្វ ឬចំការរុក្ខជាតិ មានលេចឡើងនូវឯកត្តៈដែលមានលក្ខណៈល្អៗ ។ បើលក្ខណៈទាំងនោះសមស្របទៅតាមសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្ស នោះមនុស្សជ្រើសរើសឯកត្តៈនោះ ទុកឱ្យបន្តពូជជាដំណាក់ដោយដៃខ្លួន ។ ដូចនេះពូជសត្វ ឬរុក្ខជាតិដាំមានច្រើនបែបខុសៗគ្នា ហើយពូជសត្វ ឬរុក្ខជាតិនីមួយៗផ្លាស់ប្តូរតាមការតម្រូវការរបស់មនុស្ស ។ ហេតុអ្វីបានជាលេចចេញពូជថ្មីៗ ៖

1. ក្នុងហ្វូង ឬចំការ មានឯកត្តៈដែលមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា (បម្រែបម្រួល) ។
2. មនុស្សមើលឃើញឯកត្តៈដែលមានលក្ខណៈល្អ ហើយសមស្របនឹងតម្រូវការរបស់ខ្លួន ។
3. មនុស្សរក្សាទុកឯកត្តៈនោះ ហើយឱ្យវាបន្តពូជ ។
4. ឯកត្តៈដែលមិនល្អត្រូវបានបដិសេធ មិនឱ្យបន្តពូជ ។
5. ក្នុងជំនាន់ក្រោយៗ ពូជក៏ខុសពីពូជដើម ហើយក្លាយជាពូជថ្មី ។

ការសិក្សានេះផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ដាវីនដូចម្តេច ៖ ដាវីនឃើញថា មនុស្សអាចផ្លាស់ប្តូរពូជសត្វ និងរុក្ខជាតិបានក្នុងរយៈពេលខ្លី ដោយជ្រើសរើសឯកត្តៈដែលមានលក្ខណៈល្អ ។ ដូចនេះ ក្នុងធម្មជាតិក៏មានដំណើរការជម្រើសសត្វ និងរុក្ខជាតិផងដែរ ។ ភាពខុសគ្នាគឺថា ធម្មជាតិជ្រើសរើសយូរជាង ហើយអ្នកជ្រើសរើសមិនមែនមនុស្សទេ ។

៤. ជម្រើសដោយធម្មជាតិ ។ ជម្រើសដោយធម្មជាតិ ជាដំណើរការដែលឯកត្តៈមានបន្សាំទៅនឹងមជ្ឈដ្ឋានប្រសើរជាងគេ គឺអាចរស់រានមានជីវិត និងបន្តពូជបានច្រើនជាងការរស់ដទៃក្នុងប្រភេទតែមួយ ។ ដំណើរនេះមានកត្តា ៣ យ៉ាង ៖

1. ការបង្កើតកូនចៅច្រើនហួសប្រមាណ — ឯកត្តៈមួយបង្កើតកូនច្រើនជាងចំនួនដែលអាចរស់រាន ។
2. ការប្រជែងដើម្បីរស់ — កូនចៅទាំងនោះត្រូវប្រកួតគ្នាយកអាហារ ទឹក និងទីជម្រក ។
3. បម្រែបម្រួល — ក្នុងចំណោមឯកត្តៈទាំងនោះ មានលក្ខណៈខុសៗគ្នា ហើយខ្លះមានប្រយោជន៍ជាង ។

កត្តាទាំងបីនេះធ្វើឱ្យឯកត្តៈដែលមានបន្សាំល្អជាងគេ រស់រាន និងបន្តពូជបានច្រើនជាង ។

ប្រអប់ក្នុងសៀវភៅ ៖ ចំណុចសំខាន់ៗនៃទ្រឹស្តីវិវត្តន៍របស់ដាវីនគឺ ៖ ○ ការរស់មានបម្រែបម្រួល គឺមានលក្ខណៈថ្មីកើតឡើង ។ ○ ការរស់បង្កើតកូនចៅច្រើនលើសលុប បណ្តាលឱ្យការរស់មានការប្រជែងគ្នាដើម្បីរស់ និងបន្តពូជ ។ ○ ការរស់ដែលមានបម្រែបម្រួលមានប្រយោជន៍ អាចបន្សាំនឹងមជ្ឈដ្ឋាន អាចរស់នៅ និងបន្តពូជ ហើយបញ្ជូនលក្ខណៈរបស់ខ្លួនទៅសន្តានក្រោយ ។ ផ្លូវកាត់រយៈពេលដ៏យូរ បម្រែបម្រួលមានប្រយោជន៍ផ្តុំទុកក្នុងពូជ ឬប្រភេទការរស់ថ្មី ។ ការពន្យល់បន្ថែម (មិនមែនពាក្យក្នុងសៀវភៅ) ៖ ចំណុចទី ១ ជាចំណុចចាប់ផ្តើម ៖ បើគ្មានបម្រែបម្រួលទេ គ្មានអ្វីឱ្យជ្រើសរើស ។ ចំណុចទី ២ ជាកម្លាំងជំរុញ ៖ កូនចៅច្រើនពេក ធ្វើឱ្យការប្រជែងកើតឡើង ។ ចំណុចទី ៣ ជាលទ្ធផល ៖ បម្រែបម្រួលល្អកើនឡើងក្នុងជំនាន់ក្រោយៗ ហើយក្លាយជាពូជថ្មី ។

ឯកត្តៈនៅក្នុងប្រភេទតែមួយ អាចមានលក្ខណៈខុសៗគ្នាជាច្រើន ។ លក្ខណៈខុសៗគ្នារវាងឯកត្តៈនៅក្នុងប្រភេទតែមួយ ហៅថា បម្រែបម្រួល ។ បម្រែបម្រួលអាចមើលឃើញនៅ ៖

• រូបរាង (កម្ពស់ ទំហំ ពណ៌) ។
• ចរិត (ការភ័យខ្លាច ការស្វែងរកចំណី) ។
• លក្ខណៈខាងក្នុង (ភាពធន់នឹងជំងឺ ការលូតលាស់) ។

មេរៀនទី ២ ហ្វូស៊ីលក្នុងការវិវត្តន៍ ។ I. អត្ថន័យហ្វូស៊ីលក្នុងការវិវត្តន៍ ។ ១. ហ្វូស៊ីល (Fossiles) គឺជាដាននៃសត្វ និងរុក្ខជាតិ ឬជាផ្នែកមួយនៃសរីរាង្គ ឬជាការរស់ទាំងមូល ដែលរក្សាទុកនៅក្នុងសិលា តាំងពីរាប់លានឆ្នាំមកហើយ ។ និយមន័យនេះមាន ៣ ផ្នែក ដែលត្រូវចងចាំ ៖

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ រូបថតពណ៌ខ្មៅស ជារូបផ្គុំបង្ហាញផូស៊ីលបួនផ្នែក តម្រៀបជាក្រឡា ២x២ ៖ ខាងលើឆ្វេងជាផូស៊ីលសំបកខ្ចោះរាងវង់ (ammonite); ខាងលើស្តាំជាគ្រោងឆ្អឹងសត្វបុរាណដែលដើរលើជើងបួន មានកន្ទុយវែង និងឆ្អឹងជំនី; ខាងក្រោមឆ្វេងជាផូស៊ីលត្រី (ឃើញក្បាល ឆ្អឹងខ្នង និងឆ្អឹងជំនី); ខាងក្រោមស្តាំជាផូស៊ីលសំបកខ្ចោះរាងវង់មួយទៀត ដែលឃើញស្នាមខ្ចោះច្បាស់ ។ ស្លាក (labels) ៖ គ្មានស្លាកជាភាសាខ្មែរ ។ មានអក្សរអង់គ្លេសធំ «Fossils» នៅចំកណ្តាលរូប ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order) ៖ គ្មានព្រួញ ។ រូបបួនត្រូវបានរៀបជាក្រឡា ២x២ ដោយគ្មានលំដាប់ដំណាក់កាល ។ កំណត់សម្គាល់របស់យើង ៖ ផ្ទាំងខាងក្រោមស្តាំនៃរូបនេះ តាមរូបថត គឺជាគ្រោងឆ្អឹងសត្វសមុទ្របុរាណមួយប្រភេទ (trilobite) ដែលមានស្នាមជាច្រូត ។ អត្ថបទសៀវភៅហៅវាថា «ផូស៊ីលសំបកខ្ចោះរាងវង់មួយទៀត» ។ យើងរក្សាអត្ថបទសៀវភៅ ហើយបន្ថែមចំណុចនេះក្នុងបញ្ជីចន្លោះប្រហោង §11 ។

ភស្តុតាងអ្វីខ្លះដែលបញ្ជាក់ថាការរស់វិវត្ត ៖

1. ផូស៊ីល — សំណល់ ឬដាននៃការរស់ជំនាន់មុន ដែលរក្សាទុកក្នុងសិលា ។
2. ការលូតលាស់របស់អំប្រីយ៉ុងនៃសត្វប្រភេទផ្សេងៗ — អំប្រីយ៉ុងរបស់សត្វផ្សេងៗគ្នា មានដំណាក់ដំបូងដូចគ្នា ។
3. ទម្រង់ដូចគ្នានៃសារពាង្គកាយ — សរីរាង្គដែលមានរូបរាងដូចគ្នា តែនាទីខុសគ្នា ។

២. របៀបប្រៀបធៀបការលូតលាស់អំប្រីយ៉ុងសត្វប្រភេទផ្សេងៗ ។ នៅដំណាក់ដំបូងនៃការលូតលាស់ អំប្រីយ៉ុងរបស់សត្វផ្សេងៗគ្នាមានរូបរាងស្រដៀងគ្នា ៖ មានក្បាលធំ មានព្រុយ (ឬដំណាក់ដូចព្រុយ) នៅសងខាងក ហើយមានកន្ទុយ ។ នៅពេលលូតលាស់បន្ត អំប្រីយ៉ុងនីមួយៗក៏ប្រែទៅជាទម្រង់របស់សត្វរបស់វា ។ ការសង្កេតនេះនាំឱ្យយើងសន្និដ្ឋានថា គ្រប់ប្រភេទនៃសត្វ ឬហ្វូងកង្កែប មានបុព្វបុរសតែមួយ ។

៣. ភាពដូចគ្នានៃរូបរាងសារពាង្គកាយ ។ ភស្តុតាងដែលបញ្ជាក់ថា សត្វ ឬហ្វូងកង្កែបទាំងអស់មានបុព្វបុរសតែមួយ មានដូចជា ៖ រូបរាងក្នុងដូចគ្នា (គ្រោងឆ្អឹងក្នុង និងមានឆ្អឹងកង) ។ ស្លាបបក្សី ព្រួយដូចហ៊ីង ដោយមនុស្ស មានរូបរាង និងនាទីខុសគ្នា តែមានរូបរាងក្នុងដូចគ្នា ។ ដូចនេះវាមានប្រភេទតែមួយ នៅក្នុងដំណាក់អំប្រីយ៉ុង ។ សរីរាង្គអូម៉ូឡូក ជាសរីរាង្គដែលមាននាទីខុសគ្នា តែមានរូបរាងដូចគ្នា នៅក្នុងលំដាប់តែមួយ ។ ដូចជា អវៈយវៈខាងគោ ព្រួយដូចហ៊ីង ឬគ្រាប់រ៉ាំមេរ៉ូយ បក្សី ប្រចៀវ និងមនុស្ស គឺជាសរីរាង្គអូម៉ូឡូក ។ កំណត់សម្គាល់របស់យើង ៖ ពាក្យ «អវៈយវៈខាងគោ» «ព្រួយដូចហ៊ីង» និង «គ្រាប់រ៉ាំមេរ៉ូយ» ត្រូវបានបោះពុម្ពមិនច្បាស់ក្នុងសៀវភៅ ដូចនេះយើងរក្សាវាដដែល ហើយដាក់ក្នុងបញ្ជីចន្លោះប្រហោង §11 ។ អត្ថន័យច្បាស់គឺ ៖ អវយវៈខាងមុខ (ដៃ ឬជើងមុខ) របស់សត្វមានឆ្អឹងកង មានរូបរាងក្នុងដូចគ្នា តែប្រើសម្រាប់ការងារផ្សេងៗគ្នា ។

II. ទំនាក់ទំនងសែស្រឡាយរវាងប្រភេទផ្សេងៗ ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រធ្វើការប្រៀបធៀបម៉ូលេគុល ADN និងម៉ូលេគុលប្រូតេអុីននៃប្រភេទផ្សេងៗ ដើម្បីកំណត់ទំនាក់ទំនងសែស្រឡាយរវាងប្រភេទការរស់ផ្សេងៗ ។ ការរស់ដែលមានទំនងសែស្រឡាយជិតខ្លាំងបំផុត តំណាងឱ្យការរកឃើញនូវគំរូវិវត្តមួយក្នុងម៉ូលេគុល ADN និងតំណាងអាស៊ីតអាមីនេក្នុងម៉ូលេគុលប្រូតេអុីនដូចគ្នាពាក់ព័ន្ធ ។ យល់ដូចម្តេច ៖ បើប្រភេទពីរមានលំដាប់ ADN ដូចគ្នាច្រើន ហើយមានអាស៊ីតអាមីនេក្នុងប្រូតេអុីនដូចគ្នាច្រើន នោះមានន័យថាវាមានបុព្វបុរសរួមជិតគ្នា ។ បើខុសគ្នាច្រើន នោះមានន័យថាវាបែកចេញពីគ្នាយូរមកហើយ ។

III. ដើមកំណើតប្រភេទ ។ ប្រភេទ ជាក្រុមសារពាង្គកាយដែលមានរូបរាងស្រដៀងគ្នា ហើយធ្វើការបន្តពូជជាមួយគ្នាបាន ដោយបង្កើតកូនចៅដែលអាចបន្តពូជបានទៀត ។ និយមន័យនេះមានលក្ខខណ្ឌ ២ ៖

1. រូបរាងស្រដៀងគ្នា ។
2. បន្តពូជជាមួយគ្នាបាន ហើយកូនចៅរបស់វាក៏បន្តពូជបានទៀត (មិនអារ) ។

ក. របាំងភូមិសាស្ត្រ ៖ របាំងភូមិសាស្ត្រកើតឡើងកាលណាពពួកផ្សេងៗត្រូវបែកចេញពីគ្នា ដោយសារភូមិ ឬទឹកកក ឬដែសមុទ្រ ជាដើម ។ ប្រភេទថ្មីកើតឡើងនៅពេលដែលពពួកមួយត្រូវបែកចេញពីពពួកមួយផ្សេងទៀត ក្នុងប្រភេទរបស់វា ។ ការបែកចេញរយៈពេលដ៏យូរ ផ្តល់លក្ខណៈរបស់វាមានការវិវត្ត ។

ខ. របាំងជីវសាស្ត្រ ៖ ការលេចឡើងនៃប្រភេទថ្មី បណ្តាលមកពីការកើតរបាំងបន្តពូជរវាងឯកត្តៈៗ ។ របាំងបន្តពូជជារបាំងជីវសាស្ត្រ ។ របាំងនេះមាន ៤ បែប ៖

• ការបន្តពូជមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន ដោយឯកត្តៈមានរូបរាង និងទំហំប្រហាក់ប្រហែលបន្តពូជខុសគ្នា ។
• ប្រភេទខ្លះស្រដៀងគ្នា រស់នៅមជ្ឈដ្ឋានតែមួយ តែបន្តពូជនៅរដូវខុសគ្នា និងខែខុសគ្នា ។
• ការទាក់ទាញរវាងសត្វញីឈ្មោល មានរៀបខុសគ្នា ។
• ការម៉េតញីឈ្មោលក្នុងប្រភេទខុសគ្នា មិនអាចរលាយចូលគ្នាបាន ។

មេរៀនទី ៣ កំណាក់ត្រកូលស៊ីល ។ តាមការរៀបរាប់ពីរបៀបរៀបសរីរាង្គផ្សេងៗរបស់ការរស់ ផូស៊ីលក៏ជាភស្តុតាងមួយបញ្ជាក់ថា ការរស់បានវិវត្ត ។ កំណត់សម្គាល់ (ជើងទំព័រ) ៖ ផូស៊ីល ជាស្នាមប្រាណសំណល់របស់ការរស់ជំនាន់ដើម ដែលបន្សល់ទុកនៅក្នុងថ្ម ។ ផូស៊ីលអាចជាឆ្អឹង ឬគ្រោងឆ្អឹងសារពាង្គកាយ ។ សារពាង្គកាយទាំងអស់កប់ជាប់នឹងជ័ររុក្ខជាតិ ឬក្នុងទឹកកក ។

I. កំណហ្វូស៊ីល ។

• ផូស៊ីលកើតឡើងពីអ្វី? កើតឡើងដោយសារពាង្គកាយកប់ជាប់ក្នុងសិលាកម្ទេចកំណ ។
• សិលាមានប្រភពមកពីណា? សិលាមានប្រភពមកពីស្រទាប់កម្ទេចកំណដែលផ្លាស់ប្តូរជាប់គ្នា ក្រោមអំណាចសម្ពាធ កំឡុងពេលយូរណាស់ និងកាត់រយៈពេលច្រើនលានឆ្នាំ ។
• កម្ទេចកំណជាអ្វី? ជាកម្ទេចធាតុតូចៗនៃដី ឬសិលា ដែលទឹកស្រោច ឬទឹកទន្លេហូរនាំទៅចាក់គរនៅបាតបឹង ឬបាតសមុទ្រ ។

ដំណើរកើតផូស៊ីលមាន ៣ របៀប ៖

១. ដំណើរក្លាយជាថ្ម ៖ សំណល់ការរស់ខ្លះ ដែលកប់ជាប់ក្នុងកម្ទេចកំណ ក្លាយជាថ្ម ។

២. ពុម្ពក្រៅ និងពុម្ពក្នុង ៖ បន្សល់អំពីការកកើតពុម្ពខាងក្រៅ និងពុម្ពខាងក្នុង ៖

• ពុម្ពក្រៅ ៖ ពេលដែលសារពាង្គកាយកប់ក្នុងកម្ទេចកំណ ត្រូវរលាយបន្តិចម្តងៗ ហើយបន្សល់នូវពុម្ពទទេដែលមានទម្រង់ដូចសារពាង្គកាយ ។
• ពុម្ពក្នុង ៖ ទឹកហូរនាំកម្ទេចកំណមកបំពេញពុម្ពទទេនោះ បង្កើតបានជាពុម្ពក្នុង ដែលល្អងជាសិលា មានទម្រង់ទ្រាយដូចសារពាង្គកាយ ។

៣. ការក្រាទុកសារពាង្គកាយទាំងមូល ៖ ផូស៊ីលក៏អាចជាសារពាង្គកាយទាំងមូល កប់ក្នុងជ័ររុក្ខជាតិ ឬក្នុងទឹកកក ។