ប្រព័ន្ធអង់ដូគ្រីន

សៀវភៅបើកមេរៀនដោយសំណួរពីរ ។ សំណួរទីមួយសួរពីពាក្យមួយដែលអក្សរខូចក្នុងសៀវភៅ («ចេរ!នឹង») ។ សំណួរទីពីរសួរពីប្រព័ន្ធសំខាន់ជាងគេក្នុងសារពាង្គកាយ ។ សំណួរ ៖ ដូចមេចហៅថា [UNCLEAR: ចេរ!នឹង]? ☞ [UNCLEAR: ចេរ!នឹង] គឺជាបញ្ហាមួយដែលសារពាង្គកាយយើងមានតុល្យភាពជាមួយមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ ។ សំណួរ ៖ នៅក្នុងសារពាង្គកាយមានប្រព័ន្ធជាច្រើន តែមានប្រព័ន្ធមួយដែលសំខាន់ជាងគេ តើជាប្រព័ន្ធអ្វីខ្លះ? ☞ គឺប្រព័ន្ធប្រសាទ និងប្រព័ន្ធអង់ដូគ្រីន ។ ពាក្យ «ចេរ!នឹង» ខូចអក្សរនៅក្នុងប្រភព តែចម្លើយដែលបានបោះពុម្ពបង្ហាញថា វាមានន័យថា ចរលំនឹង (សារពាង្គកាយមានតុល្យភាពជាមួយមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ) ។

សំណួរ ៖ តើអ្វីជាក្រពេញ? វាមានប៉ុន្មានប្រភេទ? អ្វីខ្លះ? ☞ ក្រពេញជាសរីរាង្គដែលកើតឡើងពីកោសិកាអេពីតេលីយ៉ូម ។ វាមានគកទេសកម្មក្នុងការបញ្ចេញសារធាតុ សំរាប់សារពាង្គកាយ ។ ក្រពេញមាន ២យ៉ាងគឺ ក្រពេញអ៊ិចសូគ្រីន និងក្រពេញអង់ដូគ្រីន ។ បន្ទាប់មក សៀវភៅពន្យល់ក្រពេញនីមួយៗ ៖ ក្រពេញអ៊ិចសូគ្រីន ប្រើក្រពេញបញ្ចេញទៅដោយផ្ទាល់ទៅបំពង់ មាននាទីបញ្ចេញសារធាតុតាមបំពង់ ។ ក្រពេញសូគ្រីនមាន ក្រពេញញើស ក្រពេញទឹកមាត់ ក្រពេញរសលាយអាហារ ក្រពេញផ្សេង ។ ក្រពេញអង់ដូគ្រីន ប្រើក្រពេញបញ្ចេញក្នុងជាក្រពេញដែលគ្មានបំពង់ មាននាទីបញ្ចេញអរម៉ូនទៅក្នុងចរន្តឈាមដោយផ្ទាល់ ។

កំណត់សម្គាល់ / Note. The printed word «គកទេសកម្ម» is corrupt in the source; it stands for «តួនាទី» (role). The booklet also writes «ក្រពេញសូគ្រីន» in the next sentence where it means exocrine glands.

ពាក្យ «គកទេសកម្ម» ខូចអក្សរ មានន័យថា «តួនាទី» ។

សំណួរ ៖ ដូចមេចហៅថាអរម៉ូន? អ្វីជាកោសិកាគោលដៅ? ☞ អរម៉ូនជាសារធាតុគីមីដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើមេតាបូលីសនៃកោសិកាគោលដៅ ។ កោសិកាគោលដៅ គឺជាកោសិកាដែលគ្មានបញ្ចាំរអរម៉ូនជាប្រភេទមួយ ។ អរម៉ូនអាចគ្រប់គ្រងកោសិកាគោលដៅ ដោយបង្កើន ឬបន្ថយសកម្មភាពរបស់វា ។ លក្ខណៈបែបនេះអាចស្រីយដោយការប្រៀបប្រសើរតាមប្រតិកម្មគីមីជីវៈណាមួយនៅក្នុងកោសិកាគោលដៅ ។ ប្រយោគចុងក្រោយមានពាក្យខូច តែអត្ថន័យគឺ ៖ អរម៉ូនបង្កើន ឬបន្ថយល្បឿនប្រតិកម្មដែលមានស្រាប់ក្នុងកោសិកាគោលដៅ ។

សំណួរ ៖ ក្នុងប្រព័ន្ធអង់ដូគ្រីន តើចែកអរម៉ូនជាប៉ុន្មានក្រុម? ☞ ចែកអរម៉ូនជា ២ ក្រុមគឺ

• អរម៉ូនប៊ីបទីត ជាប្រភេទអរម៉ូនដែលកើតពីប្រូតេអ៊ីន ។ វាមិនរលាយក្នុងលីពីត ដូចនេះវាមិនអាចឆ្លងកាត់ភ្នាសកោសិកាបានទេ ។
• អរម៉ូនស្តេរ៉ូអ៊ីត ជាលីពីតដែលបង្កើតឡើងពីកូលេស្តេរ៉ុល ។ វាមានលទ្ធភាពឆ្លងកាត់ភ្នាសកោសិកា ។

សំណួរ ៖ តើអរម៉ូនប៊ីបទីតមានឥទ្ធិពលលើដំណើរប្រតិកម្មរបស់កោសិកាគោលដៅដូចម្តេច? ☞ អរម៉ូនប៊ីបទីតរួមមានអរម៉ូនរបស់ក្រពេញអ៊ីប៉ូហ្វីស អាំរ៉េណាលីន អាំងស៊ុយលីន និងគ្លូកាហ្គុង ដែលប្រតិបត្តិការរបស់វាទៅលើផ្ទៃកោសិកាក្រពេញអង់ដូគ្រីន ។ អរម៉ូនប៊ីបទីតមានឥទ្ធិពលលើដំណើរប្រតិកម្មរបស់កោសិកាគោលដៅ ដោយធ្វើឱ្យអង់ស៊ីមអាជីវកម្មខាងក្នុងកោសិកាគោលដៅសកម្មឡើង ។

កំណត់សម្គាល់ / Note. The booklet's phrase «ប្រតិបត្តិការរបស់វាទៅលើផ្ទៃកោសិកាក្រពេញអង់ដូគ្រីន» is kept as printed; read together with 5.6 it means these hormones act at the surface of the target cell, not inside it.

អរម៉ូនប៊ីបទីតធ្វើសកម្មភាពនៅលើផ្ទៃកោសិកាគោលដៅ មិនចូលក្នុងកោសិកាទេ ។

សំណួរ ៖ តើអរម៉ូនមានឥទ្ធិពលលើដំណើរប្រតិកម្មរបស់កោសិកាគោលដៅដូចម្តេច? ☞ អរម៉ូនស្តេរ៉ូអ៊ីតមានអរម៉ូនដែលផលិតឡើងដោយក្រពេញលើតម្រងនាម អូវ៉េ ពងស្វាស ។ វាជាអរម៉ូនរលាយក្នុងលីពីត ដូចនេះវាអាចឆ្លងកាត់ភ្នាសកោសិកាបានយ៉ាងងាយ ។ អរម៉ូនស្តេរ៉ូអីត មានឥទ្ធិពលលើដំណើរប្រតិកម្មរបស់កោសិកាគោលដៅ គឺវាចូលទៅក្នុងកោសិកាគោលដៅ រួចសកម្មភាពធ្វើឱ្យសំយោគប្រូតេអ៊ីនថ្មីប្រភេទមួយ ។

កំណត់សម្គាល់ / Note. The booklet prints «អូវ៉េ» for the ovary; this lesson uses «អូវែ» elsewhere, as printed in 3.7.

សៀវភៅសរសេរ «អូវ៉េ» នៅទីនេះ តែ «អូវែ» នៅផ្នែក ៣.៧ ។

សំណួរ ៖ តើសកម្មភាពរបស់ក្រពេញអង់ដូគ្រីន ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអ្វី? ☞ ក្រពេញអង់ដូគ្រីនសំយោគអរម៉ូននៅពេលដែលសារពាង្គកាយត្រូវការ ហើយប្រសិនបើបរិមាណអរម៉ូននៅក្នុងឈាមត្រូវស្ថិត ក្នុងដែនកំណត់មួយច្បាស់លាស់ ។ សកម្មភាពរបស់ក្រពេញអង់ដូគ្រីនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ ចលនាការតំណបញ្ជាត្រឡប់អវិជ្ជមាន ។ តាមរយៈតំណបញ្ជាត្រឡប់អវិជ្ជមាន កំហាប់របស់សារធាតុមួយចំនួននៅក្នុងឈាម ពេលនឹងប្រហែល ការបញ្ចេញរបស់ក្រពេញ ចលនាការតូចធំរបស់វា មាននាទីតំណបញ្ជានឹងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្នុង ។ ប្រយោគទីពីរមានវេយ្យាករណ៍ខូច តែអត្ថន័យគឺ ៖ កំហាប់សារធាតុក្នុងឈាម ជាអ្នកបញ្ជាការបញ្ចេញរបស់ក្រពេញ ឡើង ឬចុះ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: ដ្យាក្រាមប្រអប់បញ្ឈរ បង្ហាញខ្សែសង្វាក់តំណបញ្ជាត្រឡប់អវិជ្ជមាននៃការគ្រប់គ្រងគ្លុយកូសក្នុងឈាម ដោយអាំងស៊ូយលីន ។ ប្រអប់ទី១ នៅខាងលើ ប្រអប់ទី២ បន្ទាប់មក ប្រអប់ទី៣ និងប្រអប់ទី៤ នៅខាងក្រោម ។ ស្លាក (labels): បរិភោគអាហារសម្បូរគ្លុយកូស (ប្រអប់ទី១) ; គ្លុយកូសចូលក្នុងចរន្តឈាម (ប្រអប់ទី២) ; កោសិកាបេតាណែលផ្តំបញ្ចេញអាំងស៊ូយលីន (ប្រអប់ទី៣) ; អាំងស៊ូយលីនធ្វើឱ្យកោសិកាឱ្យចាប់យកគ្លុយកូស (ប្រអប់ទី៤) ; បង្កើនការសំយោគអាំងស៊ីនលីន (ស្លាកនៅតាមព្រួញត្រឡប់) ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order): ព្រួញចុះក្រោមពីប្រអប់ ១ → ២ → ៣ → ៤ ; ព្រួញដង្ហក់ពីប្រអប់ ៤ ឡើងទៅឆ្វេងចូលប្រអប់ ២ វិញ (តំណបញ្ជាត្រឡប់) ដោយមានស្លាក «បង្កើនការសំយោគអាំងស៊ីនលីន» នៅតាមបណ្តោយព្រួញនោះ ។ ព្រួញត្រឡប់គឺជាតំណបញ្ជាត្រឡប់ ៖ គ្លុយកូសឡើង → អាំងស៊ុយលីនចេញ → គ្លុយកូសចុះ → ការបញ្ចេញអាំងស៊ុយលីនថយចុះវិញ ។

សំណួរ ៖ ចំពោះមនុស្ស តើប្រព័ន្ធអង់ដូគ្រីនកើតឡើងពីអ្វី? ចូររៀបរាប់ជាក់? ☞ ចំពោះមនុស្ស ប្រព័ន្ធអង់ដូគ្រីនកើតឡើងពីក្រពេញអង់ដូគ្រីនផ្សេងៗជាច្រើន ដូចជា អ៊ីប៉ូតាឡាមុស ក្រពេញភីយូអ៊ីត ក្រពេញប៉ារ៉ាអ៊ីត ក្រពេញទីមូស ក្រពេញលើតម្រងនាម លំពែង ក្រពេញអូវែ ក្រពេញផ្លូវភេទ... ។

កំណត់សម្គាល់ / Note. The printed list uses three different names for the same organs as later sections (ភីយូអ៊ីត = the pituitary; ប៉ារ៉ាអ៊ីត = the parathyroid; អូវែ / ផ្លូវភេទ = the sex glands). The list is kept exactly as printed, with the «...» the book prints.

បញ្ជីនេះរក្សាតាមសៀវភៅទាំងស្រុង រួមទាំង «...» ដែលសៀវភៅបោះពុម្ព ។

សំណួរ ៖ តើអ៊ីប៉ូតាឡាមុសកើតពីអ្វី? វាមាននាទីអ្វី? ☞ អ៊ីប៉ូតាឡាមុសជាដៃរបស់ក្រពេញ ដែលគ្រប់គ្រងសកម្មភាពរបស់ក្រពេញអ៊ីប៉ូហ្វីស ។ អ៊ីប៉ូតាឡាមុស មាននាទី គ្រប់គ្រងការបញ្ចេញរបស់ក្រពេញអ៊ីប៉ូហ្វីស ។ សំណួរ ៖ តើអ៊ីប៉ូតាឡាមុសផលិតអរម៉ូនប៉ុន្មានយ៉ាង? អ្វីខ្លះ? ☞ អ៊ីប៉ូតាឡាមុសផលិតអរម៉ូន ២យ៉ាងគឺ ADH និង អុកស៊ីតូស៊ីន ។

• អង់ឌីយូរេទីក (ADH = Antidiuretique Hormone) មាននាទីគ្រប់គ្រងការស្រូបទឹកឡើងវិញ ។
• អុកស៊ីតូស៊ីន (Ocytocine) មាននាទីធ្វើឱ្យស្បូនកន្ត្រាក់ ក្នុងពេលសម្រាលកូន ។

អ៊ីប៉ូតាឡាមុសផលិត ADH និងអុកស៊ីតូស៊ីន ហើយអ៊ីប៉ូហ្វីសក្រោយជាអ្នកបញ្ចេញវាទៅឈាម (មើល ៥.១២) ។

សំណួរ ៖ តើអ៊ីប៉ូហ្វីសជាអ្វី? អ៊ីប៉ូហ្វីសចែកជាប៉ុន្មានផ្នែក? អ្វីខ្លះ? ☞ អ៊ីប៉ូហ្វីសជាក្រពេញតូចមួយ មានអង្កត់ប្រហែល ១ ស.ម ដែលស្ថិតនៅខាងក្រោម អ៊ីប៉ូតាឡាមុស ។ អ៊ីប៉ូហ្វីសចែកជា ២ផ្នែកគឺ អ៊ីប៉ូហ្វីសមុខ និង អ៊ីប៉ូហ្វីសក្រោយ ។

សំណួរ ៖ តើអ៊ីប៉ូហ្វីសក្រោយមាននាទីអ្វី? ☞ អ៊ីប៉ូហ្វីសក្រោយមាននាទី បញ្ចេញអរម៉ូន អង់ឌីយូរេទីច និងអរម៉ូនអុកស៊ីតូស៊ីន ។

សំណួរ ៖ តើអ៊ីប៉ូហ្វីសមុខផលិតអរម៉ូនបានប៉ុន្មានប្រភេទ? អ្វីខ្លះ? អរម៉ូននីមួយៗមានមុខងារដូចម្តេច? ☞ អ៊ីប៉ូហ្វីសមុខ ផលិតអរម៉ូន ៦ ប្រភេទខុសៗគ្នាគឺ

1. អរម៉ូនលូតលាស់ (GH = Growth Hormone) មាននាទីជំរុញការលូតលាស់នៃសារពាង្គកាយ ។
2. អរម៉ូនប្រូឡាក់ទីន (PRL = Prolactin Hormone) មាននាទីជំរុញការលូតលាស់ក្រពេញទឹកដោះ និងផលិតទឹកដោះ ។
3. អរម៉ូនមេឡានូស៊ីតស្ទីមុយឡង់ (MSH = Melanocyte Stimulante Hormone) ធ្វើឱ្យកោសិកាមេឡានូស៊ីតនៅស្បែកចម្រើនផលិតមេឡានីន ។
4. អរម៉ូនទីរ៉ូអ៊ីតស្ទីមុយលីន (TSH = Thyreo Stimuline Hormone) ធ្វើឱ្យក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ឱ្យផលិតទីរ៉ូគស៊ីន ។
5. អរម៉ូនអាដ្រេណូគ្រីកូគ្រូព (ACTH = AdrenoCorticoTrope Hormone) ធ្វើឱ្យក្រពេញតម្រងនាមផលិត អរម៉ូនកូទីសូល ។

សៀវភៅរាប់ជា ៦ ប្រភេទ តែធាតុទី៦ មានអរម៉ូនពីរ (FSH និង LH) រួមគ្នា ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: ដ្យាក្រាមសង្ខេបបង្ហាញក្រពេញអ៊ីប៉ូហ្វីសនៅចំកណ្តាល (គូរជារូបកាត់ដែលមានដុំក្រពេញ) ហើយមានព្រួញចេញពីវាទៅសរីរាង្គគោលដៅនីមួយៗ ដោយនៅលើព្រួញនីមួយៗមានឈ្មោះអរម៉ូន ។ នៅជុំវិញមានរូបតូចៗ ៖ តម្រងនាម (ខាងឆ្វេងលើ) ក្រពេញទឹកដោះ និងស្បូន (ក្នុងប្រអប់ខាងលើ) ស្បែក (ខាងឆ្វេង) ឆ្អឹង និងសាច់ដុំ (ក្នុងប្រអប់ខាងក្រោមឆ្វេង) ក្រពេញតម្រងនាម (ក្រោមកណ្តាល) និងក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត (ខាងស្តាំ) ។ ស្លាក (labels): ការកញ្ជក់សាច់ដុំស្បូន ; ការបញ្ចេញទឹកដោះ ; អុកស៊ីតូស៊ីន ; ADH ; សម្បូរទឹកនោមខើញវិញ (តម្រងនាម) ; MSH ; ពណ៌ស្បែក ; TSH ; ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ; ប្រូឡាក់ទីន ; LH ; FSH ; អរម៉ូនលូតលាស់ (GH) ; សាច់ដុំ ; ឆ្អឹង ; ACTH ; ក្រពេញតម្រងនាម ; ការបញ្ចេញកូទីសូល ; ក្រពេញទឹកដោះ (កណ្តឹងទឹកដោះ) ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order): ព្រួញចេញពីក្រពេញអ៊ីប៉ូហ្វីសទៅសរីរាង្គគោលដៅនីមួយៗ (អុកស៊ីតូស៊ីន → ស្បូន/ក្រពេញទឹកដោះ ; ADH → តម្រងនាម ; MSH → ស្បែក ; TSH → ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ; ប្រូឡាក់ទីន → ក្រពេញទឹកដោះ ; GH → ឆ្អឹង/សាច់ដុំ ; ACTH → ក្រពេញតម្រងនាម ; LH និង FSH → អូវែ/ពងស្វាស) ។

សំណួរ ៖ តើក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតស្ថិតនៅកន្លែងណានៃសារពាង្គកាយ? វាមានមុខងារដូចម្តេច? ☞ ក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតស្ថិតនៅត្រង់ក ជាប់ក្រោយបំពង់សំឡេងនិងនៅខាងមុខបំពង់ខ្យល់ ។ វាមាននាទីផលិតអរម៉ូនទីរ៉ុកស៊ីន ។ ប្រអប់ព័ត៌មាន ៖ ជំងឺពកក បើពេកបរិភោគអាហារគ្មានជាតិអ៊ីយ៉ូតគ្រប់គ្រងឱ្យកើតជំងឺពកក ដោយក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតរីកធំ ។ ដើម្បីបង្កើតកុំឱ្យកើតជំងឺពកក ត្រូវបរិភោគអាហារមានជាតិអ៊ីយ៉ូត ដូចជាត្រី និងអាហារសមុទ្រផ្សេងៗ ។ អរម៉ូនទីរ៉ុស៊ីន កំណត់អត្រាមេតាបូលីសនៅក្នុងសារពាង្គកាយ ។ វាបង្កើនអត្រាមេតាបូលីសប្រតិកម្មគីមី គ្លុយកូសនិង ខ្លាញ់ ។ កំណើនកម្រិតអរម៉ូនទីរ៉ុស៊ីន បណ្តាលឱ្យមានកំណើនអត្រា ដូចជាមេគ្លិកក៏លីន និងធ្វើឱ្យកោសិកាធ្វើឱ្យសកម្មក្នុងខ្លួន ។ ដូចនេះក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតតម្រូវអត្រាមេតាបូលីសកោសិកា និងបន្ថយកម្រិតកាល់ស្យូម នៅក្នុងឈាម ។ «មេគ្គលីន» គឺជាអាដ្រេណាលីន ។ ប្រយោគស្តីពីកាល់ស្យូមរក្សាតាមសៀវភៅ ។

សំណួរ ៖ តើក្រពេញជំនួយទីរ៉ូអ៊ីតជាអ្វី? វាមានមុខងារដូចម្តេច? ☞ ក្រពេញជំនួយទីរ៉ូអ៊ីតជាក្រពេញរង (បង្កើតកេសចំនួន ៤) ដែលបង្កប់ក្នុងផ្ទៃខាងក្រោយនៃក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីត ។ វាមានមុខងារបញ្ចេញអរម៉ូនជំនួយទីរ៉ូអ៊ីត (PTH) សម្រាប់តម្រូវមេតាបូលីសកាល់ស្យូម និងផូស្វាត ។ សំណួរ ៖ តើជាតិ Ca ជួយអ្វីខ្លះដល់សារពាង្គកាយយើង? ☞ ជាតិ Ca ចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់ឆ្អឹង ឈាមកក កំណកឈាម លំនាំប្រសាទ និងការកន្ត្រាក់សាច់ដុំ ។ ជាតិផូស្វាត មានក្នុងឆ្អឹង និងជាសមាសធាតុសំខាន់ៗជាច្រើននៃសារពាង្គកាយ រួមទាំង ATP និង ARN ។ សំណួរ ៖ បើកង្វះអរម៉ូនជំនួយទីរ៉ូអ៊ីត? តើបណ្តាលឱ្យមានអ្វីកើតឡើង? ចូរបញ្ជាក់ឱ្យបានច្បាស់ពីរបៀបដែរ? ☞ បើកង្វះអរម៉ូនជំនួយទីរ៉ូអ៊ីត បណ្តាលឱ្យកម្រិត Ca++ ក្នុងឈាមទាប នាំឱ្យសាច់ដុំបើងប្រឹងសរសៃប្រសាទ ហើយកន្ត្រាក់យ៉ាងខ្លាំង គឺជំងឺតេតានូស ។ បើការបញ្ចេញអរម៉ូនជំនួយទីរ៉ូអ៊ីតច្រើនហួសរីព បណ្តាលឱ្យមានការដកយក Ca++ ពីឆ្អឹង ហើយធ្វើឱ្យឆ្អឹងប្រឹងប្រែងស្រួលបាក់ ។ អរម៉ូនជំនួយទីរ៉ូអ៊ីតមាននាទី ៖

• បញ្ចេញ PO4²⁻ នៅពេល Ca++ ខ្ពស់ក្នុងឈាមមានតិច ស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រាផូស្វាតទ្រីកាល់ស៊ីច ។
• សំយោគ Ca++ ឡើងវិញ ដើម្បីគាំទ្រនូវតុល្យភាពជាតិកាល់ស្យូម ។
• បញ្ចេញអង់ស៊ីមដែលជួយដំណើរការវីតាមីន D សកម្ម ដើម្បីបង្កើនការស្រូបយក Ca++ របស់ពោះវៀនតូច ។

សៀវភៅបោះពុម្ព «ATP AND និង ARN» ។ ចំណុចទី១ នៃនាទី PTH មានពាក្យច្របូកច្របល់ តែរក្សាតាមសៀវភៅ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: ដ្យាក្រាមព្រួញរាងជារង្វង់ បង្ហាញការគ្រប់គ្រងកម្រិតកាល់ស្យូម (Ca++) ក្នុងឈាមដោយអរម៉ូន PTH ៖ នៅខាងលើជាក្រពេញជំនួយទីរ៉ូអ៊ីត (គូរជាពីរដុំនៅសងខាងបំពង់ខ្យល់) ; ព្រួញចេញពីវាទៅក្រលៀន (តម្រងនាម) ឆ្អឹង និងពោះវៀន ; មានព្រួញត្រឡប់ឡើងវិញទៅក្រពេញជំនួយទីរ៉ូអ៊ីតវិញ ។ ស្លាក (labels): ក្រពេញជំនួយទីរ៉ូអ៊ីត ; កម្រិត Ca++ ទាប ; ធ្វើឱ្យការបញ្ចេញ PTH ; បង្កើនការបញ្ចេញ PTH ; កម្រិត Ca++ ខ្ពស់ ; តម្រងនាម ; ឆ្អឹង ; ពោះវៀន ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order): ព្រួញពីក្រពេញ → តម្រងនាម/ឆ្អឹង/ពោះវៀន (បង្កើនការស្រូប Ca++ និងបញ្ចេញ Ca++ ពីឆ្អឹង) → កម្រិត Ca++ ក្នុងឈាមឡើងវិញ → ព្រួញត្រឡប់ទៅក្រពេញជំនួយទីរ៉ូអ៊ីត (តំណបញ្ជាត្រឡប់អវិជ្ជមាន) ។ នៅក្នុងសៀវភៅ ដ្យាក្រាមនេះស្ថិតនៅជួរឈរខាងស្តាំ ។

សំណួរ ៖ តើនៅលើតម្រងនាមមនុស្សមានក្រពេញប៉ុន្មាន? មានជាងប៉ុន្មាន? លក្ខណៈពិសេសដូចម្តេច? ☞ លើតម្រងនាមមនុស្សមានក្រពេញ ២ ដែលនីមួយៗមានជាងប្រហែល ១២ ក្រាម និងលក្ខណៈពិសេសរបស់វាសម្បូររស់នៅជាម ។ សំណួរ ៖ តើចែកក្រពេញនីមួយៗជាប៉ុន្មានផ្នែក? អ្វីខ្លះ? ☞ ក្រពេញនីមួយៗចែកជា ២ ផ្នែកគឺ ៖

• ផ្នែកខាងក្រៅ ហៅថាក្រពេញកតិចលើតម្រងនាម
• ផ្នែកខាងក្នុង ហៅថាក្រពេញខួរលើតម្រងនាម

កំណត់សម្គាល់ / Note. The printed phrase «មានជាងប្រហែល១២ក្រាម» and «សម្បូររស់នៅជាម» are garbled in the source and are kept word for word («about 12 g and more», «rich in …»). The figure drawing (5.19) shows what the second phrase is describing: the gland is very rich in blood vessels.

ឃ្លា «មានជាងប្រហែល ១២ ក្រាម» និង «សម្បូររស់នៅជាម» មានអក្សរខូច ។

សំណួរ ៖ តើក្រពេញខួរលើតម្រងនាមមានមុខងារអ្វី? ☞ មានមុខងារបញ្ចេញអេពីណេព្រីន (អាដ្រេណាលីន) និងណូរ៉េពីណេព្រីន ដែលនាំមកនូវតំណបញ្ជាមួយប្រតិកម្មទប់ទល់នឹងគ្រោះថ្នាក់ ។ អាដ្រេណាលីន មានមុខងារបង្កើនអត្រាចង្វាក់បេះដូង កំណើនកំហាប់គ្លុយកូសនិងអត្រាកំណកឈាមក្នុងសរសៃឈាម រ៉ាក៏បណ្តាលឱ្យរូបរាងសរីរាង្គកើនឡើង និងបង្កើនសរសៃឈាមក្រហមស្បែកដែលធ្វើឱ្យស្រួច ។ បន្តនៅទំព័របន្ទាប់ ៖ លទ្ធផលពិសោធន៍មានមូលដ្ឋាន គឺសិក្សាក្នុងការដឹកនាំអំពីអាហារូបត្ថម្ភទៅកោសិកាក្នុង និងមានឥទ្ធិពលទៅលើការ [UNCLEAR: ករណាក់រួចគូចំ] នៃសរីរាង្គនៃដែរ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: រូបពីរភ្ជាប់គ្នា ៖ ខាងឆ្វេងជាគំនូរតម្រងនាមដែលមានក្រពេញលើតម្រងនាមនៅលើកំពូល ; ខាងស្តាំជារូបកាត់ពង្រីកនៃក្រពេញលើតម្រងនាម បង្ហាញស្រទាប់ខាងក្រៅ (កតិច) និងស្រទាប់ខាងក្នុង (ខួរ) ។ ស្លាក (labels): ក្រពេញលើតម្រងនាម ; តម្រងនាមខាងស្តាំ ; កតិចលើ [ក្រពេញកតិចលើតម្រងនាម] ; តម្រងនាម ; ខួរលើតម្រងនាម ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order): បន្ទាត់ចង្អុលពីស្លាកទៅផ្នែកនីមួយៗ ; គ្មានព្រួញបង្ហាញលំដាប់ ។ កថាខណ្ឌនេះជាការបន្តពីទំព័រ ២១ ទៅ ២២ ។ ពាក្យមួយខូច រក្សាទុកជា [UNCLEAR: …] ។

សំណួរ ៖ តើក្រពេញករទិចលើតម្រងនាមផលិតអរម៉ូនប៉ុន្មានយ៉ាង? អ្វីខ្លះ? ☞ ក្រពេញករទិចលើតម្រងនាមផលិតអរម៉ូនបាន ២ យ៉ាងគឺ ករទីសុល និងអាល់ដូស្តេរ៉ូន ។ ករទីសុល (Cortisol) មាននាទីភ្ញោចអ៊ីដ្រូលីសប្រូតេអ៊ីនឲ្យទៅអាស៊ីតអាមីនេ បន្ថែមមកបំបែងជាគុយកូស ។ ករណីនេះបង្កើនកម្រិតគុយកូសក្នុងឈាម ។ អរម៉ូនករទីសុលស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រានៃក្រពេញអ៊ីប៉ូហ្វីសមុខ ACTH ដែល អ៊ីប៉ូតាឡាមុសផលិតអរម៉ូនបញ្ចេញ (CRH = Corticotropin Releasing Hormone) ទៅភ្ញោចអ៊ីប៉ូហ្វីសមុខឲ្យបញ្ចេញ ACTH ដែលភ្ញោចករទីសុល ។ អាល់ដូស្តេរ៉ូន (Aldosterone) ធ្វើឲ្យតម្រងនាមស្រូបយកសូដ្យូម (Na⁺) ជាថ្មី និងបញ្ចេញប៉ូតាស្យូមចេញ (K⁺) ។ អាល់ដូស្តេរ៉ូនមិនស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រានៃអ៊ីប៉ូហ្វីសមុខទេ ។ សំណួរ ៖ តើរេនីនជាអ្វី? ☞ ជាអង់ស៊ីមដែលផលិតដោយតម្រងនាម បំប្លែងអង់ស៊ីយ៉ូតង់ស៊ីនឈាមស៊ីន ទៅជាអង់ស៊ីយ៉ូតង់ស៊ីន I និងបន្ទាប់មកក្លាយជាអង់ស៊ីយ៉ូតង់ស៊ីន II ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: ដ្យាក្រាមវដ្តបិទ បង្ហាញលំហូរអរម៉ូនពីតម្រងនាម ទៅកាន់ក្រពេញករទិចលើតម្រងនាម ហើយត្រឡប់មកតម្រងនាមវិញ ។ នៅចំកណ្តាលមានរូបគូរតម្រងនាម (រាងសណ្តោង) ដែលមានសរសៃឈាមចេញចូល ។ ស្លាក (labels): «កម្រិតសូដ្យូម» (ក្នុងប្រអប់ នៅខាងលើ) ; «តម្រងនាម» ; «រេនីន» ; «អង់ស៊ីយ៉ូតង់ស៊ីន I និង II» ; «អាល់ដូស្តេរ៉ូន» ; «ករទិចលើតម្រងនាម» ; និងស្លាកជាប់ព្រួញខ្មៅក្រាស់ «កម្រិតសូដ្យូមទាប» ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order): ព្រួញក្រាស់ខ្មៅចង្អុលចូលតម្រងនាមពីខាងស្តាំ (កម្រិតសូដ្យូមទាប) → ព្រួញចេញពីតម្រងនាមទៅឆ្វេងចុះក្រោម មានស្លាក «រេនីន» → ព្រួញចុះក្រោមទៅ «អង់ស៊ីយ៉ូតង់ស៊ីន I និង II» → ព្រួញបន្តទៅ «ករទិចលើតម្រងនាម» (រូបក្រពេញពណ៌ខ្មៅ) → ព្រួញឡើងលើស្តាំ មានស្លាក «អាល់ដូស្តេរ៉ូន» → ចូលប្រអប់ «កម្រិតសូដ្យូម» → ព្រួញចុះមកតម្រងនាមវិញ ។

កំណត់សម្គាល់ / Note. This figure carries no printed number in the booklet.

រូបនេះគ្មានលេខរៀងក្នុងសៀវភៅ ។