សៀគ្វីចរន្តឆ្លាស់ (សៀវភៅលំហាត់)
Chapter 8 · Exam revision handbook
- សរសេរសមីការចរន្តឆ្លាស់ ហើយបំប្លែងរវាងតម្លៃអតិបរមា និងតម្លៃប្រសិទ្ធ ។
- គណនារេអាកតង់ , , និងអាំប៉េដង់នៃសៀគ្វី RLC សេរី និង RLC ខ្នូន ។
- រកគម្លាតដំណាក់កាលរវាងតង់ស្យុង និងចរន្ត ហើយដឹងថាចរន្តលឿនជាង ឬយឺតជាងតង់ស្យុង ។
- ប្រើលក្ខខណ្ឌរស្វូណង់ ដើម្បីរកប្រេកង់រស្វូណង់ ហើយពន្យល់ខ្សែកោងរស្វូណង់ ។
- ប្រើផលធៀបបំណែង ទិន្នផល និងការខាតបង់ថាមពលរបស់ត្រង់ស្វូ ព្រមទាំងពន្យល់ហេតុអ្វីគេបញ្ជូនថាមពលដោយតង់ស្យុងខ្ពស់ ។
- ដោះស្រាយលំហាត់ចុងជំពូកទាំង ៤១ លំហាត់ និងវិញ្ញាសាតេស្តសាលា ៦០ នាទី (៧៥ ពិន្ទុ) ។
២.១ ចរន្តឆ្លាស់ ៖ ទឹករលកក្នុងបំពង់
ស្រមៃមើលទឹកក្នុងបំពង់មួយ ដែលគេរុញទៅមុខ ហើយទាញថយក្រោយវិញជាប់ៗគ្នា ។ ទឹកមិនដើរទៅមុខឆ្ងាយទេ តែវាកម្រើកទៅមុខ ថយក្រោយ ទៅមុខ ថយក្រោយ ។ អេឡិចត្រុងក្នុងខ្សែចរន្តឆ្លាស់ក៏ដូចគ្នា ៖ ពួកវាយោលទៅមុខថយក្រោយ ។ ចរន្តប្តូរទិសពីរដងក្នុងមួយខួប ។
ដោយសារចរន្តប្តូរទិសជាប់ៗ គេសរសេរវាជាអនុគមន៍ស៊ីនុយ ៖
- ជាអាំងតង់ស៊ីតេអតិបរមា (កម្ពស់រលក) ។
- ជាប្រេកង់មុំ គឺល្បឿនដែលដំណាក់កាលកើនឡើង ។
- ជាដំណាក់កាលដើម គឺកន្លែងដែលរលកចាប់ផ្តើមនៅ ។
២.២ តម្លៃប្រសិទ្ធ ៖ តម្លៃ "ស្មើនឹងចរន្តជាប់"
ចរន្តឆ្លាស់មានតម្លៃប្រែប្រួលជាប់ៗ ដូច្នេះគេមិនអាចនិយាយថា "ចរន្តស្មើប៉ុន្មាន" បានឡើយ ។ ដើម្បីឲ្យមានតម្លៃមួយសម្រាប់គណនា គេប្រើតម្លៃមួយដែលធ្វើឲ្យក្តៅស្មើនឹងចរន្តជាប់ ។ នេះជាតម្លៃប្រសិទ្ធ ។
ឧទាហរណ៍ ៖ ចរន្តឆ្លាស់មួយមានតម្លៃប្រសិទ្ធ A មានន័យថា វាធ្វើឲ្យរេស៊ីស្តង់ក្តៅស្មើនឹងចរន្តជាប់ A ដែរ ។ តម្លៃប្រសិទ្ធតូចជាងតម្លៃអតិបរមា ដង ៖
ម៉ាស៊ីនវាស់ក្នុងផ្ទះ (វ៉ុលម៉ែត្រ អាំប៉ែរម៉ែត្រ) អានតម្លៃប្រសិទ្ធ ។ ដូច្នេះ "ភ្លើង ២២០ វ៉ុល" គឺ ២២០ វ៉ុលប្រសិទ្ធ ។
២.៣ រេអាកតង់ ៖ ការប្រឆាំងដែលប្រែតាមប្រេកង់
រេស៊ីស្តង់ប្រឆាំងចរន្តដូចគ្នាទាំងចរន្តជាប់ និងចរន្តឆ្លាស់ ។ តែកុងដង់សាទ័រ និងប៊ូប៊ីនប្រឆាំងខុសគ្នាទៅតាមប្រេកង់ ។ ការប្រឆាំងនោះហៅថា រេអាកតង់ ។
- កុងដង់សាទ័រ ៖ បើប្រេកង់ខ្ពស់ វាបញ្ចេញបន្ទុកញឹកញាប់ ដូច្នេះវាប្រឆាំងតិច () ។ ចរន្តជាប់ () មិនអាចឆ្លងកាត់បានឡើយ ។
- ប៊ូប៊ីន ៖ បើប្រេកង់ខ្ពស់ ចរន្តប្រែប្រួលលឿន ដូច្នេះដែនម៉ាញេទិចប្រឆាំងខ្លាំង () ។ ចរន្តជាប់ឆ្លងកាត់បានស្រួល ។
- រេស៊ីស្តង់ ៖ មិនខ្វល់ប្រេកង់ទេ () ។
២.៤ អាំប៉េដង់ ៖ ការប្រឆាំងសរុបនៃសៀគ្វី
នៅក្នុងសៀគ្វីពិត គេមានទាំងរេស៊ីស្តង់ ប៊ូប៊ីន និងកុងដង់សាទ័រ ។ ការប្រឆាំងសរុបហៅថា អាំប៉េដង់ ។ វាមិនមែនជាផលបូកធម្មតាទេ ព្រោះតង់ស្យុងលើប៊ូប៊ីន និងលើកុងដង់មានដំណាក់កាលផ្ទុយគ្នា ។ ដូច្នេះគេដកវាចេញពីគ្នា ហើយបូកជាមួយរេស៊ីស្តង់ដោយប្រើពីតាករ ។
ពេលណាឥទ្ធិពលប៊ូប៊ីន និងកុងដង់លប់គ្នាស្មើ () អាំប៉េដង់តូចបំផុត () ហើយចរន្តធំបំផុត ។ នោះហៅថា រស្វូណង់ ។
២.៥ ត្រង់ស្វូ ៖ ប្តូរតង់ស្យុងដោយមិនប្តូរថាមពល
ស្រមៃខ្សែក្រវាត់មួយរត់លើរ៉កពីរ ៖ រ៉កតូចមួយ និងរ៉កធំមួយ ។ ខ្សែក្រវាត់មានល្បឿនដូចគ្នា តែរ៉កធំវិលយឺត ។ ត្រង់ស្វូមានប៊ូប៊ីនពីររុំលើស្នូលដែកតែមួយ ។ "ខ្សែក្រវាត់" គឺហូរចម៉ាញេទិច ។ ប៊ូប៊ីនណាមានស្ពឺច្រើន ប៊ូប៊ីននោះទទួលតង់ស្យុងខ្ពស់ ។
តែថាមពលមិនកើនឡើងទេ ៖ តង់ស្យុងឡើងប៉ុន្មានដង ចរន្តចុះប៉ុន្មានដង ។ នេះជាមូលហេតុដែលគេបញ្ជូនអគ្គិសនីពីរោងចក្រទៅឆ្ងាយដោយតង់ស្យុងខ្ពស់ខ្លាំង (ឧ. kV) ព្រោះចរន្តតូច ហើយការខាតបង់កម្តៅ ក៏តូច ។
៣.១ ចរន្តឆ្លាស់
ចរន្តឆ្លាស់ ជាចរន្តដែលប្រែទិសដៅពីរដងក្នុងមួយខួប ។ សមីការរបស់វាគឺ ។
- ចំណាំទី ១ ៖ បើក្នុងសមីការ គេកំណត់សញ្ញាណមួយអំពី នោះ ។
- ចំណាំទី ២ ៖ បើគេចាប់ ចរន្ត [UNCLEAR: «រីតំលៃងស្យុង» — អក្សរស្រអាប់] មានតម្លៃ ........ ត្រូវជួសតម្លៃនេះ ដើម្បីរក ។
៣.២ ចរន្ត និងតង់ស្យុងប្រសិទ្ធ
ចរន្ត (តង់ស្យុង) ប្រសិទ្ធ ជាតម្លៃនៃចរន្ត (តង់ស្យុង) ឆ្លាស់ ដែលអាចផ្តល់បរិមាណកម្តៅស្មើចរន្តជាប់ ដែលមានតម្លៃប៉ុន្នោះដែរ ពេលឆ្លងកាត់ត្រង់ទទួលតែមួយ ។
៣.៣ ដំណាក់កាលរវាងតង់ស្យុង និងចរន្ត
- ចំពោះរេស៊ីស្តង់ ៖ តង់ស្យុងស្របជាមួយចរន្ត ។
- ចំពោះកុងដង់ ៖ តង់ស្យុងយឺតជាមួយចរន្ត rad (គឺចរន្តលឿនជាងតង់ស្យុង ) ។
- ចំពោះប៊ូប៊ីន ៖ តង់ស្យុងលឿនជាមួយចរន្ត rad (គឺតង់ស្យុងលឿនជាងចរន្ត ) ។
៣.៤ រេអាកតង់
រេអាកតង់ ជាតម្លៃនៃរេស៊ីស្តង់ កុងដង់ ប៊ូប៊ីន ដែលផ្តល់ហូរនូវចរន្តក្នុងសៀគ្វីចរន្តឆ្លាស់ ។ មានបី ៖ រេអាកតង់រេស៊ីស្តង់ រេអាកតង់កុងដង់ និងរេអាកតង់ប៊ូប៊ីន ។
៣.៥ អាំប៉េដង់
អាំប៉េដង់ ជាតម្លៃនៃរេអាកតង់សរុបនៅក្នុងសៀគ្វី RLC ។ គេតាងដោយ ហើយវាជាការប្រឆាំងសរុបដែលតង់ស្យុងជួប ។
៣.៦ បាតុភូតរស្វូណង់អគ្គិសនី
រស្វូណង់ ជាបាតុភូតមួយដែលសៀគ្វីមានអាំប៉េដង់អប្បបរមា ហើយចរន្តឆ្លងកាត់សៀគ្វីមានតម្លៃអតិបរមា ។ ប្រេកង់ដែលកើតមានក្នុងសៀគ្វីនោះ គេឲ្យឈ្មោះថា ប្រេកង់រស្វូណង់ ។ រស្វូណង់អាចកើតមានទាំងក្នុងសៀគ្វី RLC សេរី និង RLC ខ្នូន ។
- រស្វូណង់ក្នុងសៀគ្វី RLC សេរី កើតឡើយ រេអាកតង់ប៊ូប៊ីនស្មើរេអាកតង់កុងដង់ ៖ ។ ពេលនោះ ។
- នៅរស្វូណង់ ចរន្តស្របជាមួយតង់ស្យុង ។
៣.៧ ត្រង់ស្វូម៉ាទ័រ
ត្រង់ស្វូម៉ាទ័រ ឬ ត្រង់ស្វូ ជាឧបករណ៍សម្រាប់ដំឡើង ឬបន្ថយតង់ស្យុងឆ្លាស់ ។
- ប្រភេទត្រង់ស្វូ ៖
- ស្តឺរីលីត័រ (បញ្ចុះ) ៖ , ។
- ស្តូរីលីត័រ (ដំឡើង) ៖ , ។
៤.១ សមីការចរន្តឆ្លាស់
រូបមន្ត៖ សមីការចរន្តឆ្លាស់
- ៖ ចរន្តខណៈ (ឯកតា៖ A, អំពែរ)
- ៖ អាំងតង់ស៊ីតេអតិបរមា ឬអាំព្លីទូត (ឯកតា៖ A)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ៖ ពេល (ឯកតា៖ s, វិនាទី)
- ៖ ដំណាក់កាលដើម (ឯកតា៖ rad)
- ៖ ដំណាក់កាលនៅខណៈ (ឯកតា៖ rad)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវសរសេរកន្សោមចរន្ត ឬរកតម្លៃចរន្តនៅខណៈណាមួយ ។
- ចំណាំ៖ បើគេឲ្យតម្លៃចរន្តនៅ គឺ ដូច្នេះ ហើយរក បាន ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ , ,
៤.២ តម្លៃប្រសិទ្ធ
រូបមន្ត៖ ចរន្ត និងតង់ស្យុងប្រសិទ្ធ
- ៖ អាំងតង់ស៊ីតេចរន្តប្រសិទ្ធ (ឯកតា៖ A)
- ៖ អាំងតង់ស៊ីតេចរន្តអតិបរមា (ឯកតា៖ A)
- ៖ តង់ស្យុងប្រសិទ្ធ (ឯកតា៖ V, វ៉ុល)
- ៖ តង់ស្យុងអតិបរមា (ឯកតា៖ V)
- ៖ ចំនួនថេរ យក (គ្មានឯកតា)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលបំប្លែងពីតម្លៃអតិបរមាទៅតម្លៃប្រសិទ្ធ (ឬផ្ទុយ) ដើម្បីគណនាកម្តៅ អានុភាព ឬចរន្តតាម ។
- ចំណាំ៖ ម៉ាស៊ីនវាស់អានតម្លៃប្រសិទ្ធ ។ ដូច្នេះ "AC V" មានន័យថា V ហើយ V ។
- កុំច្រឡំ៖ តម្លៃអតិបរមា (កម្ពស់រលក) និងតម្លៃប្រសិទ្ធ (តម្លៃដែលវាស់បាន) មិនដូចគ្នាទេ ។ នៅក្នុងរូបមន្ត គេត្រូវប្រើ តម្លៃប្រសិទ្ធ សម្រាប់ , និង ; ចំណែកក្នុងសមីការខណៈ គេត្រូវប្រើ តម្លៃអតិបរមា ។ បើច្រឡំ ចម្លើយនឹងខុស ដង ។
៤.៣ រេអាកតង់ទាំងបី
រូបមន្ត៖ រេអាកតង់រេស៊ីស្តង់ កុងដង់ ប៊ូប៊ីន
- ៖ រេអាកតង់រេស៊ីស្តង់ (ឯកតា៖ , អូម)
- ៖ រេអាកតង់កុងដង់ (ឯកតា៖ )
- ៖ រេអាកតង់ប៊ូប៊ីន (ឯកតា៖ )
- ៖ រេស៊ីស្តង់ (ឯកតា៖ )
- ៖ កាប៉ាស៊ីតេ (ឯកតា៖ F, ហ្វារ៉ាដ) ; F
- ៖ អាំងឌុចតង់ (ឯកតា៖ H, ហង់រី) ; H
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវរកការប្រឆាំងរបស់ធាតុមួយៗ មុននឹងគណនាអាំប៉េដង់ ។
- ចំណាំ៖ ធំពេលប្រេកង់តូច (ចរន្តជាប់ ធ្វើឲ្យ ) ; ធំពេលប្រេកង់ធំ (ចរន្តជាប់ធ្វើឲ្យ ) ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ , ,
៤.៤ តង់ស្យុងនៅសងខាងសៀគ្វី RLC សេរី
រូបមន្ត៖ តង់ស្យុងសរុប និងតង់ស្យុងសងខាងធាតុមួយៗ (សេរី)
- ៖ តង់ស្យុងសរុបនៃសៀគ្វី (ឯកតា៖ V)
- ៖ តង់ស្យុងសងខាងរេស៊ីស្តង់ (ឯកតា៖ V)
- ៖ តង់ស្យុងសងខាងប៊ូប៊ីន (ឯកតា៖ V)
- ៖ តង់ស្យុងសងខាងកុងដង់ (ឯកតា៖ V)
- ៖ ចរន្តប្រសិទ្ធក្នុងសៀគ្វី (ឯកតា៖ A) — ក្នុងសៀគ្វីសេរី ចរន្តដូចគ្នាគ្រប់ធាតុ
- , , ៖ រេអាកតង់ទាំងបី (ឯកតា៖ )
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវរកតង់ស្យុងសរុបពីតង់ស្យុងសងខាងធាតុ ឬផ្ទុយមកវិញ ។
- ចំណាំ៖ ត្រូវបូកវ៉ិចទ័រ មិនមែនបូកធម្មតាទេ ។ និង ផ្ទុយដំណាក់កាលគ្នា ដូច្នេះគេដកគ្នា ។ ដោយហេតុនេះ អាចតូចជាង ឬ ក៏បាន ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៥ អាំប៉េដង់ ចរន្ត និងគម្លាតដាស RLC សេរី
រូបមន្ត៖ អាំប៉េដង់ ចរន្តប្រសិទ្ធ និងតង់ស្យុង-ចរន្ត (សេរី)
- ៖ អាំប៉េដង់នៃសៀគ្វី (ឯកតា៖ )
- ៖ តង់ស្យុងប្រសិទ្ធសរុប (ឯកតា៖ V)
- ៖ ចរន្តប្រសិទ្ធ (ឯកតា៖ A)
- ៖ រេស៊ីស្តង់ (ឯកតា៖ )
- ៖ អាំងឌុចតង់ (ឯកតា៖ H)
- ៖ កាប៉ាស៊ីតេ (ឯកតា៖ F)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ៖ គម្លាតដាសរវាងតង់ស្យុង និងចរន្ត (ឯកតា៖ rad ឬ ដឺក្រេ)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវរកចរន្តក្នុងសៀគ្វីសេរី ឬរកគម្លាតដាស ។
- ចំណាំ៖ បើ នោះ គឺតង់ស្យុងលឿនជាងចរន្ត (សៀគ្វីអាំងឌុចទីវ) ។ បើ នោះចរន្តលឿនជាងតង់ស្យុង (សៀគ្វីកាប៉ាស៊ីទីវ) ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ , ,
- កុំច្រឡំ៖ នេះជារូបមន្តសម្រាប់ការតជាសេរី (តង់ស្យុងបូកវ៉ិចទ័រ) ។ នៅការតជាខ្នូន គេមិនប្រើរូបមន្តនេះទេ តែប្រើ ព្រោះនៅទីនោះចរន្តជាអ្នកបូកវ៉ិចទ័រ ហើយ និង ប្តូរកន្លែងគ្នាក្នុងរូបមន្ត ។
៤.៦ ចរន្តនៅសងខាងសៀគ្វី RLC ខ្នូន
រូបមន្ត៖ ចរន្តសរុប និងចរន្តតាមខ្នែងមួយៗ (ខ្នូន)
- ៖ ចរន្តសរុបក្នុងសៀគ្វី (ឯកតា៖ A)
- ៖ ចរន្តកាត់ខ្នែងរេស៊ីស្តង់ (ឯកតា៖ A)
- ៖ ចរន្តកាត់ខ្នែងប៊ូប៊ីន (ឯកតា៖ A)
- ៖ ចរន្តកាត់ខ្នែងកុងដង់ (ឯកតា៖ A)
- ៖ តង់ស្យុងប្រសិទ្ធនៅគោលទាំងពីរនៃសៀគ្វី (ឯកតា៖ V) — ក្នុងការតខ្នូន តង់ស្យុងដូចគ្នាគ្រប់ខ្នែង
- , , ៖ រេស៊ីស្តង់ (), កាប៉ាស៊ីតេ (F), អាំងឌុចតង់ (H)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវរកចរន្តសរុបនៃបង្គុំខ្នូន ឬពេលត្រូវរកចរន្តតាមខ្នែងនីមួយៗ ។
- ចំណាំ៖ និង ផ្ទុយដំណាក់កាលគ្នា ដូច្នេះគេដកគ្នា ។ បើ នោះ តូចបំផុត — នោះជារស្វូណង់នៃសៀគ្វីខ្នូន ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ , ,
៤.៧ អាំប៉េដង់ និងគម្លាតដាស RLC ខ្នូន
រូបមន្ត៖ អាំប៉េដង់ និងគម្លាតដាស (ខ្នូន)
- ៖ អាំប៉េដង់នៃបង្គុំខ្នូន (ឯកតា៖ )
- ៖ តង់ស្យុងប្រសិទ្ធ (ឯកតា៖ V)
- ៖ ចរន្តសរុប (ឯកតា៖ A)
- ៖ រេស៊ីស្តង់ (ឯកតា៖ )
- ៖ កាប៉ាស៊ីតេ (ឯកតា៖ F)
- ៖ អាំងឌុចតង់ (ឯកតា៖ H)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ៖ គម្លាតដាសរវាងចរន្ត និងតង់ស្យុង (ឯកតា៖ rad)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវរកអាំប៉េដង់នៃបង្គុំខ្នូន ឬគម្លាតដាសរបស់វា ។
- ចំណាំ៖ នៅការតខ្នូន ជាមុំរវាងចរន្ត និងតង់ស្យុង ។ បើ ចរន្តលឿនជាងតង់ស្យុង ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ , (ប្រើកម្រ),
- កុំច្រឡំ៖ សូមប្រៀបធៀបដោយយកចិត្តទុកដាក់ ៖
| | RLC សេរី | RLC ខ្នូន |
|---|---|---|
| អ្វីដែលស្មើគ្នា | ចរន្ត ដូចគ្រប់ធាតុ | តង់ស្យុង ដូចគ្រប់ខ្នែង |
| អ្វីដែលបូកវ៉ិចទ័រ | តង់ស្យុង | ចរន្ត |
| អាំប៉េដង់ | | |
| តង់ | | |
| នៅរស្វូណង់ | តូចបំផុត, ធំបំផុត | ធំបំផុត, តូចបំផុត |
ដូច្នេះ កុំយក ទៅប្រើលើបង្គុំខ្នូន ។
៤.៨ រស្វូណង់
រូបមន្ត៖ លក្ខខណ្ឌរស្វូណង់ និងប្រេកង់រស្វូណង់
- ៖ ប្រេកង់រស្វូណង់ (ឯកតា៖ Hz, ហឺត)
- ៖ អាំងឌុចតង់ (ឯកតា៖ H)
- ៖ កាប៉ាស៊ីតេ (ឯកតា៖ F)
- , ៖ រេអាកតង់ប៊ូប៊ីន និងកុងដង់ (ឯកតា៖ )
- ៖ អាំប៉េដង់ (ឯកតា៖ ) ; នៅរស្វូណង់
- ៖ តង់ស្យុងប្រសិទ្ធ (ឯកតា៖ V)
- ៖ ចរន្តប្រសិទ្ធ (ឯកតា៖ A)
- ៖ រេស៊ីស្តង់ (ឯកតា៖ )
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវរកប្រេកង់រស្វូណង់ ឬពេលត្រូវរក (ឬ ) ដើម្បីឲ្យសៀគ្វីរស្វូណង់ ។
- ចំណាំ៖ នាំឲ្យ ដូច្នេះ ។ បើគេឲ្យ គេអាចគណនាបានលឿន ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ , ,