អាំងឌុចស្យុងអេឡិចត្រូម៉ាញេទិច (សៀវភៅលំហាត់)

ស្រមៃថាអ្នកកាន់ស៊ុមបង្អួចមួយនៅក្រោមភ្លៀង ។ ពេលអ្នកកាន់ស៊ុមកែងនឹងទឹកភ្លៀង តំណក់ទឹកឆ្លងកាត់ស៊ុមច្រើនបំផុត ។ ពេលអ្នកផ្អៀងស៊ុម តំណក់ឆ្លងកាត់តិចជាង ។ ពេលអ្នកកាន់ស៊ុមដេកស្របនឹងទឹកភ្លៀង គ្មានតំណក់ឆ្លងកាត់ស៊ុមទេ ។

ផ្លុចម៉ាញេទិចគឺដូចគ្នា ៖ វាជាចំនួនខ្សែដែនដែលឆ្លងកាត់ផ្ទៃមួយ ។ ខ្សែដែនកាន់តែច្រើនឆ្លងកាត់ ផ្លុចកាន់តែធំ ។ ដូច្នេះ ផ្លុចធំបំផុតពេលខ្សែដែនកែងនឹងផ្ទៃ ហើយផ្លុចស្មើសូន្យពេលខ្សែដែនស្របនឹងផ្ទៃ ។

និយមន័យផ្លូវការ ៖ ភ្លុចម៉ាញេទិច ជាចំនួនខ្សែដែនឆ្លងកាត់ផ្ទៃមួយ ។ គេសរសេរ $\varphi =BA\cos \theta$ ដែល $\theta$ ជាមុំរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{n}$ (វិចទ័រកែងនឹងផ្ទៃ) ។

ឌីណាម៉ូកង់ដែលឈប់ មិនបង្កើតភ្លើងទេ ។ ភ្លើងភ្លឺតែពេលកង់វិល ។ ដូចគ្នា បើអ្នកដាក់មេដែកមួយនៅស្ងៀមក្នុងរបុំខ្សែ គ្មានកម្លាំងអគ្គិសនីចលករទេ ទោះដែនម៉ាញេទិចខ្លាំងប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ។ ត្រូវមានបម្រែបម្រួលផ្លុច ។

កម្លាំងអគ្គិសនីចលករអាំងឌុចស្យុង ជាតម្លៃស្មើដែលកើតក្នុងរបុំខ្សែចម្លង ពេលមានបម្រែបម្រួលផ្លុចម៉ាញេទិចឆ្លងកាត់បូប៊ីន ។

មានវិធី ៣ យ៉ាងដើម្បីធ្វើឱ្យផ្លុចប្រែប្រួល ៖

• បំរែបំរួលដែនម៉ាញេទិច $\Delta B$ — មេដែកចូលជិត ឬចេញឆ្ងាយ ។
• បំរែបំរួលផ្ទៃសីម៉ា $\Delta A$ — ផ្ទៃរីកធំ ឬរួមតូច ។
• បំរែបំរួលមុំ $\Delta \cos \theta$ — របុំវិល ឬផ្អៀង ។

ម៉ូទ័រ និងជនិតា មានរចនាសម្ព័ន្ធដូចគ្នា ៖ របុំខ្សែមួយដាក់ក្នុងដែនម៉ាញេទិច រវាងប៉ូល N និង S ។ ភាពខុសគ្នាគឺទិសបំលែងថាមពល ៖

• ម៉ូទ័រ៖ ដាក់ចរន្តអគ្គិសនីចូល → របុំវិល ។ ថាមពលអគ្គិសនី → ថាមពលមេកានិច ។ វាប្រើស្ពឺបំបែក (commutator) ដើម្បីបញ្ច្រាសចរន្តរាល់កន្លះជុំ ។
• ជនិតា៖ បង្វិលរបុំ → កើតចរន្ត ។ ថាមពលមេកានិច → ថាមពលអគ្គិសនី ។ វាប្រើស្ពឺពេញ (slip rings) ដើម្បីឱ្យចរន្តចេញជាចរន្តឆ្លាស់ ។

ទាំងពីរមានស្នៀត (brush) ប៉ះលើស្ពឺ ដើម្បីយកចរន្តចេញ ឬដាក់ចរន្តចូល ។

ពេលរបុំវិល មុំ $\theta$ រវាងដែន និងវិចទ័រកែងកើនឡើងស្មើៗ ៖ $\theta =\omega t$ ។ ដូច្នេះផ្លុច $\varphi =BA\cos \omega t$ ប្រែប្រួលទៅមុខ-ថយក្រោយជាស៊ីនុយសូអ៊ីត ។

កម្លាំងអគ្គិសនីចលករគឺជាអត្រាបម្រែបម្រួលផ្លុច (ដេរីវេនៃ $\cos$ គឺ $-\sin$) ដូច្នេះវាក៏ជាស៊ីនុយសូអ៊ីតដែរ ៖ $e=NBA\omega \sin \omega t$ ។

ចំណុចសំខាន់ ៖ ពេលប្លង់របុំស្របនឹងដែន ផ្លុចស្មើសូន្យ តែកម្លាំងអគ្គិសនីចលករអតិបរមា ។ ពេលប្លង់របុំកែងនឹងដែន ផ្លុចអតិបរមា តែកម្លាំងអគ្គិសនីចលករស្មើសូន្យ ។

ភ្លុចម៉ាញេទិច ជាចំនួនខ្សែដែនឆ្លងកាត់ផ្ទៃមួយ ។ គេសរសេរ $\varphi =BA\cos \theta$ ដែល $\theta$ ជាមុំរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{n}$ (វិចទ័រកែងនឹងផ្ទៃផ្ទាំង) ។

• $\theta =0^{\circ }$ (ខ្សែដែនកែងនឹងផ្ទៃ) → $\cos \theta =1$ → $\varphi =BA$ (ធំបំផុត) ។
• $\theta =90^{\circ }$ (ខ្សែដែនស្របនឹងផ្ទៃ) → $\cos \theta =0$ → $\varphi =0$ ។

កម្លាំងអគ្គិសនីចលករអាំងឌុចស្យុង ជាតម្លៃស្មើដែលកើតក្នុងរបុំខ្សែចម្លង ពេលមានបម្រែបម្រួលផ្លុចម៉ាញេទិចឆ្លងកាត់បូប៊ីន ។ បើសៀគ្វីបិទ កម្លាំងអគ្គិសនីចលករនេះបង្កើតចរន្តអាំងឌុចស្យុង $I=\frac{E}{R}$ ។

ច្បាប់ឡេន ៖ ចរន្តអាំងឌុចស្យុងក្នុងរបុំខ្សែ ឱ្យផលរបស់វាប្រឆាំងបូព្វហេតុដែលឱ្យកំណើតវា ។

នេះមានន័យថា បូប៊ីនខ្សែចម្លងប្រឆាំងនឹងហេតុដែក ៖ ចូលទៅមិនឱ្យចូល ហើយបើចេញវិញមិនឱ្យចេញវិញ ។ ដូច្នេះ ៖

• ពេលមេដែក N ចូលជិត របុំបង្កើតប៉ូល N នៅខាងមេដែក ដើម្បីច្រានវាចេញ ។
• ពេលមេដែក N ចេញឆ្ងាយ របុំបង្កើតប៉ូល S នៅខាងមេដែក ដើម្បីទាញវាទុក ។

ម៉ូទ័រអគ្គិសនី ជាឧបករណ៍បំលែងថាមពលអគ្គិសនីទៅជាថាមពលមេកានិច ។ របុំវិលព្រោះកម្លាំងម៉ាញេទិចលើចរន្តក្នុងខ្សែ ។ ស្ពឺបំបែកបញ្ច្រាសចរន្តរាល់កន្លះជុំ ដើម្បីឱ្យការវិលបន្តទិសតែមួយ ។

ជនិតាអគ្គិសនី ជាឧបករណ៍បំលែងថាមពលមេកានិចទៅជាថាមពលអគ្គិសនី ។ គេបង្វិលរបុំក្នុងដែនម៉ាញេទិច ហើយបម្រែបម្រួលផ្លុចបង្កើតកម្លាំងអគ្គិសនីចលករ ។ បើប្រើស្ពឺពេញ ចរន្តចេញជាចរន្តឆ្លាស់ ។

$B$ ៖ ដែនម៉ាញេទិច (អាំងឌុចស្យុងម៉ាញេទិច) ។ ឯកតា៖ T, តេស្លា ។

$A$ ៖ ផ្ទៃសីម៉ាក្រោងចម្លង ។ ឯកតា៖ ${\mathrm{m}}^2$ ។ បើផ្ទៃជារង្វង់ $A=\pi r^2$ ហើយបើគេឱ្យអង្កត់ផ្ចិត $D$ នោះ $r=D/2$ ។

$\varphi$ ៖ ភ្លុចម៉ាញេទិច ។ ឯកតា៖ Wb, វ៉េប៊ើ ។ ដោយ $\varphi =BA$ គេបាន $1\mathrm{Wb}=1\mathrm{T}\cdot {\mathrm{m}}^2$ ។

រូបមន្ត៖ ផ្លុចម៉ាញេទិច

$$\varphi =BA\cos \theta$$

- $\varphi$ ៖ ផ្លុចម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ Wb, វ៉េប៊ើ)

- $B$ ៖ ដែនម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ T, តេស្លា)

- $A$ ៖ ផ្ទៃសីម៉ាក្រោងចម្លង (ឯកតា៖ ${\mathrm{m}}^2$)

- $\theta$ ៖ មុំរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{n}$ ដែល $\vec{n}$ ជាវិចទ័រកែងនឹងផ្ទៃផ្ទាំង (ឯកតា៖ ដឺក្រេ ឬ rad)

- ប្រើពេលណា៖ គេចង់ដឹងចំនួនខ្សែដែនឆ្លងកាត់ផ្ទៃមួយ ។

- ចំណាំ៖ $\theta$ វាស់ពីវិចទ័រកែង $\vec{n}$ មិនមែនពីផ្ទៃទេ ។

- កុំច្រឡំ៖ បើគេឱ្យមុំរវាងដែន និងប្លង់ផ្ទៃ នោះត្រូវយក $90^{\circ }$ ដកមុំនោះ ឬប្រើ $\sin$ ជំនួស $\cos$ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $B=\frac{\varphi }{A\cos \theta }$, $A=\frac{\varphi }{B\cos \theta }$

រូបមន្ត៖ ផ្លុចក្នុងទម្រង់សមាសធាតុកែង

$$\Phi =BA\cos \theta =B_{\perp }A$$

- $\Phi$ ៖ ផ្លុចម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ Wb)

- $B$ ៖ ដែនម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ T)

- $B_{\perp }$ ៖ សមាសធាតុកែងនៃ $B$ លើផ្ទៃ គឺ $B\cos \theta$ (ឯកតា៖ T)

- $A$ ៖ ផ្ទៃសីម៉ា (ឯកតា៖ ${\mathrm{m}}^2$)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលគេឱ្យតែសមាសធាតុកែងនៃដែន ហើយសួរផ្លុច ។

- ចំណាំ៖ $B\cos \theta$ គឺជាសមាសធាតុដែលឆ្លងកាត់ផ្ទៃ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $B_{\perp }=\frac{\Phi }{A}$, $A=\frac{\Phi }{B_{\perp }}$

រូបមន្ត៖ កម្លាំងអគ្គិសនីចលករអាំងឌុចស្យុង

$$E=N\frac{|\Delta \varphi |}{\Delta t}$$

- $E$ ៖ កម្លាំងអគ្គិសនីចលករអាំងឌុចស្យុង (ឯកតា៖ V, វ៉ុល)

- $N$ ៖ ចំនួនស្ពួលនៃរបុំ (គ្មានឯកតា)

- $|\Delta \varphi |$ ៖ តម្លៃបម្រែបម្រួលផ្លុច (ឯកតា៖ Wb)

- $\Delta t$ ៖ រយៈពេលនៃបម្រែបម្រួល (ឯកតា៖ s)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលផ្លុចប្រែប្រួលក្នុងរយៈពេល $\Delta t$ ហើយគេសួរតែតម្លៃកម្លាំងអគ្គិសនីចលករ ។

- ចំណាំ៖ នេះជាតម្លៃមធ្យម ៖ វាជាអត្រាបម្រែបម្រួលផ្លុចជាមធ្យមក្នុងរយៈពេល $\Delta t$ ។

- កុំច្រឡំ៖ បើរបុំវិល ត្រូវប្រើ $e=NBA\omega \sin \omega t$ (ផ្នែក ៤.១១) ដែលជាតម្លៃខណៈ មិនមែន $\frac{\Delta \varphi }{\Delta t}$ ទេ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $|\Delta \varphi |=\frac{E\Delta t}{N}$, $\Delta t=\frac{N|\Delta \varphi |}{E}$

រូបមន្ត៖ ចរន្តអាំងឌុចស្យុង

$$I=\frac{E}{R}$$

- $I$ ៖ ចរន្តអាំងឌុចស្យុង (ឯកតា៖ A, អំពែរ)

- $E$ ៖ កម្លាំងអគ្គិសនីចលករអាំងឌុចស្យុង (ឯកតា៖ V)

- $R$ ៖ រេស៊ីស្តង់សរុបនៃសៀគ្វី (ឯកតា៖ $\Omega$, អូម)

- ប្រើពេលណា៖ សៀគ្វីបិទ ហើយគេសួរចរន្តដែលកើតឡើង ។

- ចំណាំ៖ $R$ ត្រូវយករេស៊ីស្តង់សរុប (រេស៊ីស្តង់របុំ + រេស៊ីស្តង់ខាងក្រៅ) ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $E=IR$, $R=\frac{E}{I}$

រូបមន្ត៖ ផ្លុចប្រែប្រួលព្រោះដែនប្រែ

$$\Delta \varphi =\Delta B\cdot A\cos \theta =(B_2-B_1)A\cos \theta$$

- $\Delta \varphi$ ៖ បម្រែបម្រួលផ្លុច (ឯកតា៖ Wb)

- $\Delta B=B_2-B_1$ ៖ បម្រែបម្រួលដែនម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ T)

- $A$ ៖ ផ្ទៃសីម៉ា (ឯកតា៖ ${\mathrm{m}}^2$)

- $\theta$ ៖ មុំរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{n}$ (ឯកតា៖ ដឺក្រេ ឬ rad)

- ប្រើពេលណា៖ ផ្ទៃមិនប្រែ មុំមិនប្រែ តែដែនប្រែ (មេដែកចូលជិត/ចេញឆ្ងាយ, ចរន្តក្នុងសូលេណូអ៊ីតប្រែ) ។

- ចំណាំ៖ $B$ អាចថយដល់ $0$ ឬប្រែទិស ដូច្នេះ $\Delta B$ អាចជាបូក ឬដក ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $\Delta B=\frac{\Delta \varphi }{A\cos \theta }$

រូបមន្ត៖ ផ្លុចប្រែប្រួលព្រោះផ្ទៃប្រែ

$$\Delta \varphi =B\cdot \Delta A\cdot \cos \theta =B(A_2-A_1)\cos \theta$$

- $\Delta \varphi$ ៖ បម្រែបម្រួលផ្លុច (ឯកតា៖ Wb)

- $B$ ៖ ដែនម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ T)

- $\Delta A=A_2-A_1$ ៖ បម្រែបម្រួលផ្ទៃសីម៉ា (ឯកតា៖ ${\mathrm{m}}^2$)

- $\theta$ ៖ មុំរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{n}$ (ឯកតា៖ ដឺក្រេ ឬ rad)

- ប្រើពេលណា៖ ខ្សែរអិលធ្វើឱ្យផ្ទៃសៀគ្វីរីក ឬរួម ។

- ចំណាំ៖ បើខ្សែប្រវែង $L$ រអិលចម្ងាយ $\Delta x=v\Delta t$ នោះ $\Delta A=Lv\Delta t$ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $\Delta A=\frac{\Delta \varphi }{B\cos \theta }$

រូបមន្ត៖ ផ្លុចប្រែប្រួលព្រោះមុំប្រែ

$$\Delta \varphi =B\cdot A\cdot \Delta \cos \theta =B\cdot A\cdot (\cos {\theta }_2-\cos {\theta }_1)$$

- $\Delta \varphi$ ៖ បម្រែបម្រួលផ្លុច (ឯកតា៖ Wb)

- $B$ ៖ ដែនម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ T)

- $A$ ៖ ផ្ទៃសីម៉ា (ឯកតា៖ ${\mathrm{m}}^2$)

- ${\theta }_1,{\theta }_2$ ៖ មុំដើម និងមុំចុងក្រោយរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{n}$ (ឯកតា៖ ដឺក្រេ ឬ rad)

- ប្រើពេលណា៖ របុំវិល ឬផ្អៀង ដោយដែន និងផ្ទៃមិនប្រែ ។

- ចំណាំ៖ នេះជាមូលដ្ឋាននៃកម្លាំងអគ្គិសនីចលករក្នុងជនិតា ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $\Delta \cos \theta =\frac{\Delta \varphi }{BA}$, $\cos {\theta }_2=\cos {\theta }_1+\frac{\Delta \varphi }{BA}$

រូបមន្ត៖ កម្លាំងអគ្គិសនីចលករក្នុងខ្សែធ្វើចលនា

$$E=BvL\sin \theta$$

- $E$ ៖ កម្លាំងអគ្គិសនីចលករអាំងឌុចស្យុង (ឯកតា៖ V, វ៉ុល)

- $B$ ៖ ដែនម៉ាញេទិច (ឯកតា៖ T, តេស្លា)

- $v$ ៖ ល្បឿនខ្សែ (ឯកតា៖ m/s)

- $L$ ៖ ប្រវែងខ្សែក្នុងដែន (ឯកតា៖ m)

- $\theta$ ៖ មុំរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{v}$ (ឯកតា៖ ដឺក្រេ ឬ rad)

- ប្រើពេលណា៖ ខ្សែត្រង់ផ្លាស់ទីកាត់ខ្សែដែន ហើយ $\vec{B}$ មិនកែងនឹង $\vec{v}$ ។

- ចំណាំ៖ $\theta$ ជាមុំរវាង $\vec{B}$ និង $\vec{v}$ មិនមែនរវាង $\vec{B}$ និងខ្សែទេ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $v=\frac{E}{BL\sin \theta }$, $L=\frac{E}{Bv\sin \theta }$