អាំងទែផេរ៉ង់ និងឌីប្រាក់ស្យុង (សៀវភៅលំហាត់)
Chapter 4 · Exam revision handbook
- ពន្យល់អាំងទែផេរ៉ង់នៃរលកពីរ និងលក្ខខណ្ឌអំព្លីទុតអតិបរមា និងអំព្លីទុតសូន្យ ។
- សរសេរសមីការរលកត្រង់ចំណុច M និងសមីការរលកតម្រួត ព្រមទាំងអំព្លីទុត និងផាសដើមរបស់វា ។
- ប្រើ , និង ដើម្បីរកមុំ និងចន្លោះប្រអប់ ។
- រកទីតាំងប្រអប់ភ្លឺ និងប្រអប់ងងឹត ។
- គណនាឌីប្រាក់ស្យុងរង្វះមួយ ៖ ប្រអប់ងងឹត និងប្រវែងប្រអប់ភ្លឺកណ្តាល ។
- ប្រើលក្ខខណ្ឌបន្ទះរង្វះច្រើន ។
- ដោះស្រាយលំហាត់ទាំង ៣៤ នៃសៀវភៅលំហាត់ ដោយខ្លួនឯង ។
២.១ រលកពីរជួបគ្នា ៖ កំពូលជួបកំពូលភ្លឺ កំពូលជួបបាតងងឹត
ស្រមៃថាអ្នកទម្លាក់ដុំថ្មពីរក្នុងស្រះទឹកមួយ ។ រង្វង់រលកពីដុំថ្មទីមួយ និងពីដុំថ្មទីពីរ ដាលជួបគ្នា ។ នៅកន្លែងខ្លះ កំពូលរលកជួបកំពូលរលក ហើយទឹកឡើងខ្ពស់ជាងធម្មតា ។ នៅកន្លែងផ្សេង កំពូលរលកជួបបាតរលក ហើយទឹកនៅស្ងាត់ ។ បាតុភូតនេះហៅថា អាំងទែផេរ៉ង់ ។
ដើម្បីគណនា គេរាប់ ផលសងដំណើររលក ៖ ចម្ងាយដែលរលកមួយដើរបាន ដក ចម្ងាយដែលរលកមួយទៀតដើរបាន ។
- បើ ស្មើចំនួនគត់នៃប្រវែងរលក រលកពីរមកដល់ «ជាមួយគ្នា» ហើយអំព្លីទុតធំបំផុត () ។
- បើ ស្មើចំនួនសេសនៃកន្លះប្រវែងរលក រលកពីរមកដល់ «ផ្ទុយគ្នា» ហើយអំព្លីទុតសូន្យ () ។
ដូច្នេះបើដឹង គឺដឹងភ្លាមថាចំណុចនោះភ្លឺ ឬងងឹត ។
២.២ ប្រអប់ភ្លឺ និងប្រអប់ងងឹតនៅលើអេក្រង់
ពន្លឺចេញពីរង្វះតូចពីរ (រង្វះ និង ) ហើយទៅដល់អេក្រង់ ។ នៅលើអេក្រង់ យើងឃើញឆ្នូតភ្លឺ និងឆ្នូតងងឹត ឆ្លាស់គ្នាទៀងទាត់ ។ សៀវភៅលំហាត់ហៅឆ្នូតនីមួយៗថា ប្រអប់ ៖ ប្រអប់ភ្លឺ (bright fringe) និង ប្រអប់ងងឹត (dark fringe) ។
- ប្រអប់ភ្លឺកណ្តាលនៅត្រង់ចំណុច O (ត្រង់មុខរង្វះទាំងពីរ) ។
- ចម្ងាយរវាងប្រអប់ភ្លឺពីរជាប់គ្នា គឺ ចន្លោះប្រអប់ភ្លឺ ហើយវាស្មើគ្នាគ្រប់កន្លែង ។ ដូច្នេះពេលដឹង ម្តង
គឺដឹងទីតាំងប្រអប់ទាំងអស់ ៖ ប្រអប់ភ្លឺទី នៅ ។
- ប្រអប់ងងឹតស្ថិតនៅចន្លោះប្រអប់ភ្លឺ ៖ ប្រអប់ងងឹតទី នៅ ។
២.៣ ហេតុអ្វីបានប្រអប់ ៖ ផលសងដំណើរប្រែតាមមុំ
មើលពីខាងលើ ៖ រង្វះទាំងពីរឃ្លាតគ្នា ។ ចំណុច M មួយនៅលើអេក្រង់ ឃើញពីរង្វះទាំងពីរក្រោមមុំ ។ ពេល តូច គេបាន ។ ដូច្នេះ ៖
- ប្រអប់ភ្លឺ ៖ ។
- ប្រអប់ងងឹត ៖ ។
មុំ កាន់តែធំ ចំណុចនៅលើអេក្រង់កាន់តែឆ្ងាយពីកណ្តាល ។ ដោយសារ តូច គេប្រើ ហើយបានចន្លោះប្រអប់ ។
២.៤ សូរក៏មានអាំងទែផេរ៉ង់ដែរ
ឧបករណ៍បំពងសូរពីរដែលចេញសូរប្រេកង់ដូចគ្នា ក៏បង្កើតបានកន្លែងសូរលឺខ្លាំង និងកន្លែងស្ងាត់ ដូចប្រអប់ភ្លឺ-ងងឹតដែរ ។ ច្បាប់ដូចគ្នា ៖ បើ សូរលឺខ្លាំងបំផុត ; បើ សូរស្រាលបំផុត (ស្ទើរតែស្ងាត់) ។ ដោយ គេអាចដោះស្រាយរកប្រេកង់ដែលឮ ឬមិនឮ ។
២.៥ រង្វះមួយ និងរង្វះច្រើន
រង្វះមួយ (ឌីប្រាក់ស្យុង) ៖ ពន្លឺឆ្លងកាត់រង្វះតែមួយ ហើយបត់ទៅគ្រប់ទិស ។ នៅលើអេក្រង់ គេឃើញប្រអប់ភ្លឺកណ្តាល ធំ និងភ្លឺខ្លាំងជាងគេ ហើយសងខាងមានប្រអប់ភ្លឺតូចៗ ចុះស្រអាប់ ។ ប្រអប់ងងឹតនៅ ។
រង្វះច្រើន (បន្ទះរង្វះ) ៖ ពេលមានរង្វះច្រើនណាស់ ប្រអប់ភ្លឺកាន់តែស្រួច ហើយឃើញច្បាស់ជាង ។ លក្ខខណ្ឌប្រអប់ភ្លឺ ដែល ជាចម្ងាយរវាងរង្វះពីរជាប់គ្នា ។
៣.១ អាំងទែផេរ៉ង់
អាំងទែផេរ៉ង់ ជាបាតុភូតកើតឡើងពេលរលកពីរដាលកាត់គ្នាក្នុងមជ្ឈដ្ឋានតែមួយ ហើយមានប្រេកង់ ទិស និងអំព្លីទុតដូចគ្នា ។ លទ្ធផល ៖ នៅកន្លែងខ្លះអំព្លីទុតកើន (អាំងទែផេរ៉ង់បង្កើន) នៅកន្លែងខ្លះអំព្លីទុតសូន្យ (អាំងទែផេរ៉ង់បំបាត់) ។ រលកពីរបែបនេះហៅថា រលកជាប់គ្នា (coherent waves) ព្រោះផាសរបស់វាខុសគ្នាថេរជានិច្ច ។
៣.២ រលកមេកានិច
រលកមេកានិច ជារលកដែលដាលកាត់មជ្ឈដ្ឋានរូបធាតុ (រឹង រាវ ឧស្ម័ន) ហើយល្បឿនរបស់វាអាស្រ័យនឹងមជ្ឈដ្ឋានដំណាល ។ ឧទាហរណ៍ ៖ រលកទឹក រលកខ្សែ និងរលកសូរ ។
៤.១ សមីការរលកត្រង់ប្រភពទាំងពីរ
រូបមន្ត៖ សមីការរលកត្រង់ និង
- ៖ ចលនារលក (ឯកតា៖ m ឬ cm តាមលំហាត់)
- ៖ អំព្លីទុតនៃប្រភពនីមួយៗ (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s),
- ៖ ពេល (ឯកតា៖ s)
- ប្រើពេលណា៖ ប្រភពពីរដូចគ្នា ហើយលំយោលស្របផាស (ជាប់គ្នា) ។
- ចំណាំ៖ នៅទីនេះជាអំព្លីទុត ។ ចាប់ពី ៤.១៦ ទៅ ជាចម្ងាយរវាងរង្វះ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.២ សមីការរលកពី ត្រង់ M
រូបមន្ត៖ រលកពី ដល់ M
- ៖ ចលនារលកពី នៅ M (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ អំព្លីទុត (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ៖ ពេល (ឯកតា៖ s)
- ៖ ចំនួនរលក (ឯកតា៖ rad/m),
- ៖ ចម្ងាយពី ទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ ត្រូវសរសេរសមីការនៅចំណុចមួយ ដែលរលកដើរបានចម្ងាយ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៣ សមីការរលកពី ត្រង់ M
រូបមន្ត៖ រលកពី ដល់ M
- ៖ ចលនារលកពី នៅ M (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ អំព្លីទុត (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s)
- ៖ ពេល (ឯកតា៖ s)
- ៖ ចំនួនរលក (ឯកតា៖ rad/m)
- ៖ ចម្ងាយពី ទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលគណនាចលនារលកពី នៅចំណុច M ។
- ចំណាំ៖ និង ខុសគ្នាតែនៅ និង ប៉ុណ្ណោះ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៤ គោលការណ៍តម្រួតរលក
រូបមន្ត៖ រលកតម្រួត
- ៖ ចលនារលកតម្រួតនៅ M (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- , ៖ ចលនារលកពីប្រភពនីមួយៗ (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ប្រើពេលណា៖ រលកពីរមកដល់ចំណុចតែមួយ ។ ចលនាសរុបគឺជាផលបូកពិជគណិតនៃចលនានីមួយៗ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៥ សមីការរលកតម្រួត (ទម្រង់ពេញ)
រូបមន្ត៖ រលកតម្រួត (ទម្រង់ពេញ)
- ៖ ចលនារលកតម្រួត (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ អំព្លីទុតប្រភពនីមួយៗ (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ ចំនួនរលក (ឯកតា៖ rad/m),
- , ៖ ចម្ងាយពីប្រភពទាំងពីរទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ៖ ប្រេកង់មុំ (ឯកតា៖ rad/s) ; ៖ ពេល (ឯកតា៖ s)
- ប្រើពេលណា៖ ត្រូវការទាំងអំព្លីទុត និងផាសដើមក្នុងសមីការតែមួយ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៦ អំព្លីទុតនៃរលកតម្រួត
រូបមន្ត៖ អំព្លីទុតរលកតម្រួត
- ៖ អំព្លីទុតរលកតម្រួត (ឯកតា៖ m ឬ cm),
- ៖ អំព្លីទុតប្រភពនីមួយៗ (ឯកតា៖ m ឬ cm)
- ៖ ចំនួនរលក (ឯកតា៖ rad/m)
- , ៖ ចម្ងាយពីប្រភពទាំងពីរទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ ត្រូវដឹងថាចំណុច M ភ្លឺ ឬងងឹត ឬកណ្តាល ។
- ចំណាំ៖ អាស្រ័យតែ មិនអាស្រ័យនឹង ទេ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៧ ផាសដើមនៃរលកតម្រួត
រូបមន្ត៖ ផាសដើម
- ៖ ផាសដើមនៃរលកតម្រួត (ឯកតា៖ rad)
- ៖ ចំនួនរលក (ឯកតា៖ rad/m)
- , ៖ ចម្ងាយពីប្រភពទាំងពីរទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវការផាសដើមនៃរលកតម្រួតនៅ M ។
- ចំណាំ៖ អាស្រ័យតែ ។ ដូច្នេះអំព្លីទុត និងផាសដើមអាស្រ័យនឹងផលបូក និងផលសងផ្សេងគ្នា ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៨ លក្ខខណ្ឌអំព្លីទុតអតិបរមា
រូបមន្ត៖ លក្ខខណ្ឌអំព្លីទុតអតិបរមា
- ៖ ចំនួនរលក (ឯកតា៖ rad/m)
- , ៖ ចម្ងាយពីប្រភពទាំងពីរទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ៖ ចំនួនគត់ (គ្មានឯកតា),
- ប្រើពេលណា៖ ត្រូវរកកន្លែងដែល (ភ្លឺខ្លាំងបំផុត) ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.៩ ផលសងដំណើរសម្រាប់អំព្លីទុតអតិបរមា
រូបមន្ត៖ នៃអតិបរមា
- ៖ ផលសងដំណើររលក (ឯកតា៖ m)
- ៖ លំដាប់ (គ្មានឯកតា), គឺប្រអប់កណ្តាល
- ៖ ប្រវែងរលក (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ រកកន្លែងភ្លឺ (ឬកន្លែងឮសូរខ្លាំង) ។
- ចំណាំ៖ ចាប់ពី ០ មិនមែន ១ ទេ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.១០ លក្ខខណ្ឌអំព្លីទុតសូន្យ
រូបមន្ត៖ លក្ខខណ្ឌអំព្លីទុតសូន្យ
- ៖ ចំនួនរលក (ឯកតា៖ rad/m)
- , ៖ ចម្ងាយពីប្រភពទាំងពីរទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ៖ ចំនួនគត់ (គ្មានឯកតា),
- ប្រើពេលណា៖ ត្រូវរកកន្លែងដែល (ងងឹត ឬស្ងាត់) ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.១១ ផលសងដំណើរសម្រាប់អំព្លីទុតសូន្យ
រូបមន្ត៖ នៃអប្បបរមា
- ៖ ផលសងដំណើររលក (ឯកតា៖ m)
- ៖ លំដាប់ (គ្មានឯកតា), គឺអប្បបរមាទី ១
- ៖ ប្រវែងរលក (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ រកកន្លែងងងឹត (ឬកន្លែងសូរស្រាល) ។
- ចំណាំ៖ ចាប់ពី ១ មិនមែន ០ ទេ ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
៤.១២ និយមន័យផលសងដំណើររលក
រូបមន្ត៖ ផលសងដំណើររលក
- ៖ ផលសងដំណើររលក (ឯកតា៖ m)
- ៖ ចម្ងាយពី ទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ៖ ចម្ងាយពី ទៅ M (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ ពេលត្រូវប្រៀបធៀបផលសងចម្ងាយជាមួយ ។
- ចំណាំ៖ គេយកតម្លៃដាច់ខាត ពេលធៀបនឹង ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,
- កុំច្រឡំ៖ ជាផលសងចម្ងាយ មិនមែនផលសងផាសទេ ។ ផលសងផាសគឺ ។
៤.១៣ ប្រេកង់ និងប្រវែងរលក
រូបមន្ត៖ ប្រេកង់
- ៖ ប្រេកង់ (ឯកតា៖ Hz)
- ៖ ល្បឿនដាលរលក (ឯកតា៖ m/s)
- ៖ ប្រវែងរលក (ឯកតា៖ m)
- ប្រើពេលណា៖ ត្រូវប្តូររវាងប្រេកង់ និងប្រវែងរលក ។
- ទម្រង់បំប្លែង៖ ,