ទ្រឹស្តីស៊ីនេទិចនៃឧស្ម័ន (សៀវភៅលំហាត់)

Chapter 1 · Exam revision handbook

120 min7 គោលដៅសិក្សា96 ផ្នែកមេរៀន
នៅចុងបញ្ចប់ អ្នកនឹងអាច
  • ពោលនិយមន័យឧស្ម័នបរិសុទ្ធ និងសន្មតការណ៍ទាំងបួនរបស់ទ្រឹស្តីស៊ីនេទិចនៃឧស្ម័ន ។
  • ប្រើសមីការឧស្ម័នបរិសុទ្ធ ដើម្បីរក , , ឬ តាមតែគេសួរ ។
  • បំលែងឯកតាបានលឿន និងត្រូវ៖ atm , mmHg , bar , psi , L , cm³ , °C ទៅជាឯកតា SI ។
  • គណនាចំនួនម៉ូលេគុល , ម៉ាសម៉ូលេគុល និងម៉ាសឧស្ម័ន ពីចំនួនម៉ូល ។
  • គណនាថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យម , ថាមពលស៊ីនេទិចសរុប និងឫសការេនៃការល្បឿនមធ្យម ។
  • គណនាសម្ពាធដែលកើតពីការទង្គិចរបស់ម៉ូលេគុល ទាំងករណីទង្គិចចំពីមុខ និងករណីទង្គិចបានមុំ នឹងជញ្ជាំង ។
  • ដោះស្រាយលំហាត់ទាំង ៣៦ នៃជំពូកទី ១ ក្នុងសៀវភៅលំហាត់នេះ ដោយខ្លួនឯងបាន ។

២.១ ហេតុអ្វីគេហៅថា «ឧស្ម័នបរិសុទ្ធ»

ស្រមៃថាអ្នកបើកបាល់ហោះពីរបីគ្រាប់ចូលក្នុងកែវមួយ ។ បាល់ទាំងនោះហោះទៅមក ប៉ះជញ្ជាំងកែវ ហើយខ្ទាតចេញវិញឥតឈប់ ។ រវាងការប៉ះពីរដង បាល់មិនទាញ និងមិនរុញគ្នាទេ ។ ឧស្ម័នពិតមិនដូច្នេះទាំងស្រុងទេ តែឧស្ម័នដែលមានសម្ពាធទាប និងសីតុណ្ហភាពមិនទាបពេក មានឥរិយាបថជិតដូចបាល់ទាំងនោះណាស់ ។ គេហៅឧស្ម័ននោះថា ឧស្ម័នបរិសុទ្ធ ។

សៀវភៅឲ្យឧទាហរណ៍ឧស្ម័ន ៥ ដែលស្រដៀងលក្ខខណ្ឌនេះជាងគេ៖ ខ្យល់ , អាសូត , អុកស៊ីសែន , អេលីយ៉ូម , អ៊ីដ្រូសែន ។ ដូច្នេះពេលលំហាត់និយាយថា «ឧស្ម័នបរិសុទ្ធ» យើងមានសិទ្ធិប្រើ ដោយស្មើចិត្ត ។

២.២ សម្ពាធគឺជាការទង្គិចមិនឈប់ឈរ

អ្នកមិនអាចឃើញម៉ូលេគុលទេ តែអ្នកមានអារម្មណ៍ថាធុងឧស្ម័នរុញដៃអ្នក ។ ការរុញនោះជាផលបូកនៃការទង្គិចរាប់លានក្នុងមួយវិនាទីលើផ្ទៃមួយ ។ ការទង្គិចមួយៗបញ្ជូនបរិមាណចលនាទៅជញ្ជាំង ។ កម្លាំងមធ្យមចែកនឹងផ្ទៃ គឺ សម្ពាធ ។

នេះជាហេតុផលដែលយើងអាចគណនាសម្ពាធបាន ដោយគ្រាន់តែដឹងចំនួនម៉ូលេគុល , ម៉ាស , ល្បឿន និងពេល ដែលវាទង្គិច ។ សៀវភៅធ្វើដូច្នេះបីករណី៖ ទង្គិចខ្លាំង , ទង្គិចបានមុំ , និងទង្គិចខ្ទាតចំពីមុខ ។

២.៣ សីតុណ្ហភាព គឺជាថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យម

ពេលឧស្ម័នក្តៅ ម៉ូលេគុលរត់លឿនជាង ។ ពេលឧស្ម័នត្រជាក់ ម៉ូលេគុលរត់យឺតជាង ។ ដូច្នេះសីតុណ្ហភាពជារង្វាស់តែ ថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យមរបស់ម៉ូលេគុលមួយ ប៉ុណ្ណោះ ។ ឧស្ម័នពីរអាចមានសីតុណ្ហភាពស្មើគ្នា តែឧស្ម័នដែលមានម៉ូលេគុលច្រើនជាងមានថាមពលសរុបធំជាង ។

ចំណុចសំខាន់៖ អាស្រ័យតែនឹង មិនអាស្រ័យនឹងឧស្ម័នជាអ្វីទេ ។ ដូច្នេះនៅសីតុណ្ហភាពតែមួយ ម៉ូលេគុលអេលីយ៉ូម និងម៉ូលេគុលអុកស៊ីសែន មានថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យមស្មើគ្នា តែល្បឿនមិនស្មើគ្នាទេ ។

២.៤ ការរាប់ម៉ូលេគុល

ម៉ូលេគុលតូចពេកមិនអាចរាប់មួយៗបានទេ ។ ដូច្នេះគេរាប់ជា ម៉ូល ។ មួយម៉ូលមានម៉ូលេគុល ។ ដូច្នេះ ។

ដើម្បីរកចំនួនម៉ូល មានផ្លូវពីរ៖ ពីឧស្ម័ន () ឬពីម៉ាស () ។ លំហាត់ភាគច្រើនប្រើផ្លូវមួយ ហើយសួររកផ្លូវមួយទៀត ។ ឧទាហរណ៍៖ ឲ្យ , , ហើយសួររកម៉ាស ។ ត្រូវរក សិន រួច ។

២.៥ ល្បឿនបីដែលមិនត្រូវច្រឡំ

ម៉ូលេគុលក្នុងឧស្ម័នមិនមានល្បឿនស្មើគ្នាទេ ។ មធ្យមនៃវិចទ័រល្បឿនស្មើសូន្យ ព្រោះម៉ូលេគុលរត់គ្រប់ទិស ។ ដូច្នេះគេប្រើ មធ្យមនៃការេល្បឿន រួចដកឫសការេ ។ លទ្ធផលនោះជា (root mean square speed) ។

មិនមែនល្បឿនរបស់ម៉ូលេគុលណាមួយឡើយ ។ វាជាល្បឿនតំណាងឧស្ម័នទាំងមូល ។ វាកើនតាម និងថយតាម ៖ នៅសីតុណ្ហភាពតែមួយ ម៉ូលេគុលធ្ងន់រត់យឺតជាងម៉ូលេគុលស្រាល ។ នេះជាគន្លឹះនៃលំហាត់ប្រៀបធៀបឧស្ម័នពីរ (ឧ. លំហាត់ទី ២១ , ២២ , ២៩) ។

៣.១ ឧស្ម័នបរិសុទ្ធ

និយមន័យ៖ ឧស្ម័នបរិសុទ្ធ ជាឧស្ម័នទ្រឹស្តី ដែលម៉ូលេគុលរបស់វាគ្មានអន្តរកម្មរវាងគ្នា ហើយទង្គិចរវាងម៉ូលេគុលជាទង្គិចខ្ទាត ។

ពាក្យ «គ្មានអន្តរកម្ម» មានន័យថាម៉ូលេគុលមិនទាញ និងមិនរុញគ្នា លើកលែងពេលប៉ះគ្នា ។ ពាក្យ «ទង្គិចខ្ទាត» មានន័យថាថាមពលស៊ីនេទិចមិនបាត់បង់ក្នុងទង្គិច ។ ឧស្ម័ន ៥ ដែលស្រដៀងលក្ខខណ្ឌនេះជាងគេគឺ ខ្យល់ , អាសូត , អុកស៊ីសែន , អេលីយ៉ូម , អ៊ីដ្រូសែន ។

៣.២ ទ្រឹស្តីស៊ីនេទិចនៃឧស្ម័ន

ទ្រឹស្តីស៊ីនេទិចនៃឧស្ម័នពោលថា៖

  • ម៉ូលេគុលនៃឧស្ម័នផ្លាស់ទីឥតឈប់ឈរ និងគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់ ។
  • គ្រប់ទង្គិចរបស់ម៉ូលេគុលជាមួយម៉ូលេគុល ឬជាមួយអង្គធាតុផ្សេងៗទៀត ជាទង្គិចខ្ទាត ។
  • ចលនាម៉ូលេគុលជាចលនាត្រង់ស្មើ ។
  • ថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យមរបស់ឧស្ម័នអាស្រ័យនឹងសីតុណ្ហភាព ។

សន្មតការណ៍ទាំងបួននេះជាមូលដ្ឋាននៃគ្រប់រូបមន្តក្នុងមេរៀននេះ ។ សន្មតការណ៍ទី ១ និងទី ៣ ធ្វើឲ្យយើងអាចគណនាការទង្គិចបានសាមញ្ញ (ចលនាត្រង់ស្មើ = មិនមានកម្លាំងរវាងប៉ះ) ។ សន្មតការណ៍ទី ៤ ភ្ជាប់សីតុណ្ហភាពទៅនឹងថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យម ។

៣.៣ សម្ពាធ

បរិមាណ៖ សម្ពាធ តួអក្សរ៖ ឯកតា SI៖ ប៉ាស្កាល់ (Pa) ; បំលែង៖ ; (មើល §៤.២ និង §៤.៣) ហេតុអ្វីសំខាន់៖ ស្ទើរតែគ្រប់លំហាត់ឲ្យសម្ពាធជា atm ឬ mmHg តែ ទាមទារ Pa ។ ដូច្នេះត្រូវបំលែងមុនជានិច្ច ។

៣.៤ មាឌ

បរិមាណ៖ មាឌឧស្ម័ន តួអក្សរ៖ ឯកតា SI៖ ម៉ែត្រគូប (m³) បំលែង៖ ; (មើល §៤.៤) ហេតុអ្វីសំខាន់៖ លំហាត់ឲ្យមាឌជា L , cm³ , mL ឬ mm³ ។ បើបំលែងខុស ចម្លើយខុសរាប់ពាន់ដង ។ ចំណាំ៖ និង ។

៣.៥ សីតុណ្ហភាព

បរិមាណ៖ សីតុណ្ហភាពដាច់ខាត តួអក្សរ៖ ឯកតា SI៖ ខេលវិន (K) បំលែង៖ ដែល ជាសីតុណ្ហភាពអង្សាសេ (°C) (មើល §៤.៥) ហេតុអ្វីសំខាន់៖ និង ទាមទារ K ។ បើដាក់ °C ចូល ចម្លើយខុសទាំងស្រុង ។ ឧ. មិនមែន 27 ទេ ។

៣.៦ ថេរសកលនៃឧស្ម័ន

បរិមាណ៖ ចំនួនថេរសកលឧស្ម័ន តួអក្សរ៖ តម្លៃ៖ ឯកតា៖ J/(mol·K) ហេតុអ្វីសំខាន់៖ តម្លៃនេះលេចក្នុងស្ទើរតែគ្រប់លំហាត់ ។ ខ្លះសៀវភៅឲ្យ ; ត្រូវប្រើតម្លៃដែលលំហាត់ឲ្យ ។ បើលំហាត់មិនឲ្យ ប្រើ ។

៣.៧ ចំនួនអាវ៉ូកាដ្រូ

បរិមាណ៖ ចំនួនម៉ូលេគុលក្នុងមួយម៉ូល តួអក្សរ៖ តម្លៃ៖ ម៉ូលេគុល/mol ឯកតា៖ /mol (គ្មានវិមាត្រ) ហេតុអ្វីសំខាន់៖ ប្រើដើម្បីប្តូរម៉ូលទៅជាចំនួនម៉ូលេគុល និងដើម្បីរកម៉ាសម៉ូលេគុលមួយ ។ លំហាត់ទី ៤ និងទី ៣២ ប្រើវាដោយផ្ទាល់ ។

៣.៨ ម៉ាសម៉ូល

បរិមាណ៖ ម៉ាសម៉ូលឧស្ម័ន តួអក្សរ៖ ឯកតា SI៖ kg/mol ឯកតាដែលសៀវភៅប្រើញឹកញាប់៖ kg/kmol និង g/mol ។ ចំណាំ ; ដូច្នេះ ។ ហេតុអ្វីសំខាន់៖ ទាមទារ kg/mol ។ បើដាក់ g/mol ចូល ល្បឿនខុស ដង ។

៣.៩ ម៉ាសឧស្ម័ន

បរិមាណ៖ ម៉ាសឧស្ម័នសរុប តួអក្សរ៖ ឯកតា SI៖ គីឡូក្រាម (kg) ។ សៀវភៅក៏ប្រើក្រាម (g) និង mg ដែរ ។ ចំណាំ៖ មិនត្រូវច្រឡំ (ម៉ាសឧស្ម័នសរុប) នឹង (ម៉ាសម៉ូលេគុលមួយ) និង (ម៉ាសមួយម៉ូល) ឡើយ ។ ហេតុអ្វីសំខាន់៖ ជាផ្លូវខ្លីពីម៉ាសទៅចំនួនម៉ូល ។

៣.១០ ថេរបុល្លាម៉ាន

បរិមាណ៖ ថេរបុល្លាម៉ាន តួអក្សរ៖ (សៀវភៅសរសេរខ្លះ ) តម្លៃ៖ ឯកតា៖ J/K ហេតុអ្វីសំខាន់៖ វាជាថេរ «ក្នុងមួយម៉ូលេគុល» ដែលផ្ទុយនឹង ជាថេរ «ក្នុងមួយម៉ូល» ។ ប្រើ ពេលគណនាថាមពលម៉ូលេគុលមួយ ។

៣.១១ ថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យម

និយមន័យ៖ ថាមពលស៊ីនេទិចមធ្យមរបស់ឧស្ម័ន ជាថាមពលស៊ីនេទិចនៃម៉ូលេគុលនីមួយៗរបស់ឧស្ម័ន ។

វាជាតម្លៃ មធ្យម ព្រោះម៉ូលេគុលមិនមានល្បឿនស្មើគ្នា ។ គេសរសេរវាបានពីរទម្រង់៖ តាមសីតុណ្ហភាព ឬតាមល្បឿន (មើល §៤.១០ និង §៤.១១) ។

៣.១២ ថាមពលស៊ីនេទិចសរុប

និយមន័យ៖ ថាមពលស៊ីនេទិចសរុបនៃឧស្ម័ន ជាថាមពលស៊ីនេទិចសរុបនៃម៉ូលេគុលទាំងអស់ ។

ដូច្នេះ ។ បើដឹង គុណនឹងចំនួនម៉ូលេគុល ។ បើដឹង និង ប្រើ (មើល §៤.១៣) ។

៣.១៣ ឫសការេនៃការល្បឿនមធ្យម

និយមន័យ៖ ឫសការេនៃការល្បឿនមធ្យម ឬល្បឿនប្រសិទ្ធម៉ូលេគុលឧស្ម័ន ជាល្បឿនបំលាស់ទីនៃម៉ូលេគុលឧស្ម័ននៅសីតុណ្ហភាពណាមួយ ។

គេទាញវាចេញពីសមភាព ហើយទទួលបាន (ការទាញនៅ §៤.១៦) ។

៣.១៤ កំណត់ចំណាំបន្ថែមរបស់សៀវភៅ

កំណត់ចំណាំបន្ថែម

- , ។

- , ។

- , ។

- , ។

- ចំនួនម៉ូលេគុលសរុប ដែល ម៉ូលេគុល/mol ។

- ម៉ាសម៉ូលេគុលនីមួយៗ ដែល ជាម៉ាសម៉ូលឧស្ម័ន (kg/mol) ។

កំណត់ចំណាំនេះជាបញ្ជីបំលែងឯកតារបស់ជំពូកទាំងមូល ។ គ្រប់រូបមន្តទាំង ៦ នៅក្នុងនោះមានប្រអប់រូបមន្តពេញលេញនៅ §៤.២ ដល់ §៤.៧ ។

៣.១៥ ម៉ាសគិតជាក្រាម និងសម្មតិកម្ម

កំណត់ចំណាំ៖ ចំនួនម៉ូល ឬ ដែល ជាម៉ាសឧស្ម័នគិតជាក្រាម ឬក្នុងសម្មតិកម្ម ។

មានន័យថាត្រូវប្រើ និង ក្នុងឯកតាតែមួយ ៖ បើ ជាក្រាម ត្រូវយក ជា g/mol ; បើ ជា kg ត្រូវយក ជា kg/mol ។ កុំលាយ ។

StemC!oud
0%