កម្រងសំណួរចម្លើយគីមីវិទ្យាថ្នាក់ទី១២

ស្រមៃថាអ្នកមានសំណួរប្រឡង ៧២ សំណួរ ហើយគ្រូម្នាក់បានសរសេរចម្លើយពេញលេញនៅក្រោមសំណួរនីមួយៗ ។ នោះហើយជាក្រដាសនេះ ។ វាមិនបង្រៀនចំណេះថ្មីទេ — វាបង្ហាញ របៀបឆ្លើយ ។ សំណួរទាំងអស់ជាសំណួរខ្លី សួរ «ដូចម្តេចដែលហៅថា…?» ឬ «ហេតុអ្វី…?» ឬ «តើមានប៉ុន្មានប្រភេទ?» ។ ដូច្នេះពេលអាន ត្រូវមើលពីរយ៉ាង ៖ (១) ចម្លើយនិយាយអ្វី ; (២) ចម្លើយ ខ្លីប៉ុណ្ណា និង រៀបជាបញ្ជីឬអត់ ។

សំណួរបែបនេះសួរពីល្បឿន ។ ចម្លើយតែងតែជាខ្សែតែមួយ ៖ អ្វីមួយប្រែ ⇒ ចំនួនទង្គិចរវាងម៉ូលេគុលប្រែ ⇒ ល្បឿនប្រែ ។ ឧទាហរណ៍ «ហេតុអ្វីត្រូវការការទង្គិច?» — ព្រោះប្រតិកម្មកើតឡើងបាន លុះត្រាតែម៉ូលេគុលប៉ះគ្នា ហើយប៉ះគ្នាបង្កើតផលិតផល ។ ដូច្នេះសរសេរខ្សែនេះ រួចបញ្ចប់ដោយប្រយោគ «បើចំនួនទង្គិចកើន ល្បឿនក៏កើន» ។

នេះជាកន្ត្រកធំជាងគេ ។ សំណួរសួរឈ្មោះ ឬនិយមន័យ ។ រូបមន្តឆ្លើយមានបីជំហាន ៖ (១) «X គឺជា…» មួយប្រយោគ ដែលនិយាយពី លក្ខណៈសម្គាល់ របស់ X ; (២) បើសំណួរសួរ «ប៉ុន្មានប្រភេទ?» ត្រូវបញ្ជីប្រភេទទាំងអស់ ហើយឲ្យនិយមន័យម្នាក់មួយប្រយោគ ; (៣) បើមាន បន្ថែមឧទាហរណ៍មួយ ។ ឧ. កាតាលីករ — សារធាតុដែលបន្លឿនប្រតិកម្ម ហើយនៅសល់ដដែលពេលប្រតិកម្មចប់ ។

សំណួរសួរថាតើសារធាតុមួយជាអេឡិចត្រូលីតខ្លាំង ឬខ្សោយ ; ជាអាស៊ីត ឬបាស ; ជាអាស៊ីតម៉ូណូប្រូទិច ឬឌីប្រូទិច ។ ចម្លើយត្រូវផ្តល់ លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ មុន រួចទើបដាក់សារធាតុចូលថ្នាក់ ។ ឧ. អេឡិចត្រូលីតខ្លាំង = បំបែកជាអ៊ីយ៉ុង សព្វ ក្នុងទឹក ⇒ ដឹកចរន្តបានល្អ ។

មានតែប៉ុន្មានសំណួរប៉ុណ្ណោះក្នុងក្រដាសនេះដែលត្រូវការគណនា ហើយគ្មានលេខជាក់ស្តែងទេ — គេសួរ រូបមន្ត និង ទិន្នន័យដែលត្រូវការ ។ ដូច្នេះត្រូវចាំបីឃ្លា ៖ $pH=-\log [{\mathrm{H}}_3{\mathrm{O}}^{+}]$ ; $pH+pOH=14$ នៅ 25°C ; និងនៅចំណុចសមមូល $C_A{V}_A=C_B{V}_B$ ។

សំណួរចុងក្រោយៗសួររូបមន្តទូទៅ និងបណ្តុំអាតូមសម្គាល់ ៖ អាមីន $R-\mathrm{N}{\mathrm{H}}_2$ , អាមីត $R-\mathrm{CON}{\mathrm{H}}_2$ , អាស៊ីតអាមីណេ $R-\mathrm{CH}(\mathrm{N}{\mathrm{H}}_2)-\mathrm{COOH}$ ។ ត្រូវចាំថា អាមីនមាន N មួយ អាមីតមាន N មួយបូក C=O មួយ ។ បើសួរ «ហេតុអ្វី?» ចម្លើយគឺ «ព្រោះអាមីនកើតពីការជំនួស H នៃ NH₃ ដោយរ៉ាឌីកាល់» ។

អានសំណួរមួយ បិទចម្លើយ ហើយឆ្លើយដោយខ្លួនឯងជាមុន ។ រួចបើកចម្លើយ ហើយប្រៀបធៀប ប្រវែង និង លំដាប់ ។ បើអ្នកឆ្លើយខ្លីជាង អ្នកខ្វះចំណុច ។ បើអ្នកឆ្លើយវែងជាង អ្នកកំពុងសរសេរពេលវេលាប្រឡងចោល ។ ចំណុចបីត្រូវដឹង ៖ (១) សៀវភៅមានកន្លែងបោះពុម្ពខុស ឬខូច (បញ្ជីនៅ ១០.១០) ; (២) ខ្លះអានមិនបានច្បាស់ យើងសរសេរ [UNCLEAR: …] ហើយមិនស្មាន ; (៣) សំណួរខ្លះត្រួតគ្នា (ឧ. សំណួរ ២០ និង ៧០ សួររឿងតែមួយ) — សៀវភៅឆ្លើយទាំងពីរ យើងរក្សាទាំងពីរ ។

សារធាតុដែលជួយបន្លឿនប្រតិកម្មគីមី ហើយនៅសល់ដដែលពេលប្រតិកម្មចប់ ។ ពាក្យសម្គាល់គឺ «គ្មានបាត់បង់លក្ខណៈគីមី» ។ ចម្លើយគំរូរបស់សៀវភៅ (សំណួរទី ១)៖ កាតាលីករគឺជាសារធាតុដែលជួយបន្លឿនប្រតិកម្មគីមីឱ្យកើតឯងហើយកើតមកវិញដោយគ្មានបាត់បង់លក្ខណៈគីមីក្រោយពេលប្រតិកម្មចប់ ។

កាតាលីស = អំពើនៃកាតាលីករទៅលើប្រតិកម្មគីមី ។ មានបីប្រភេទ ៖

• កាតាលីសអូម៉ូសែន ៖ កាតាលីករដែលមានជាតិដូចគ្នាទៅនឹងជាតិនៃអង្គធាតុប្រតិករ ។
• កាតាលីសអេតេរ៉ូសែន ៖ កាតាលីករដែលមានជាតិខុសគ្នាទៅនឹងជាតិនៃអង្គធាតុប្រតិករ ។
• កាតាលីសអង់ស៊ីម ៖ កាតាលីករជាអង្គធាតុសិរីរាង្គដែលបង្កើតឡើងដោយសិរីរាង្គនៃភាវៈរស់ ។

- កុំច្រឡំ៖ កាតាលីករ ជា សារធាតុ ។ កាតាលីស ជា អំពើ របស់សារធាតុនោះ ។

កាតាលីសនៃប្រតិកម្មមួយ ដោយផលិតផលមួយរបស់វា ។ អង្គធាតុប្រតិករចូលប្រតិកម្ម បង្កើតផលិតផល ហើយផលិតផលនោះវិវត្តន៍ទៅជាកាតាលីករ រួចជួយជម្រុញល្បឿនឲ្យលឿនជាងមុន ។

ផលធៀបនៃបម្រែបម្រួលបរិមាណ ឬកំហាប់អង្គធាតុកើត (អង្គធាតុដែលថយ) នឹងបម្រែបម្រួលរយៈពេល ។ គិតលើចន្លោះពេលមួយ ។

លីមីតនៃល្បឿនមធ្យមកំណ កាលណាបម្រែបម្រួលរយៈពេលខិតទៅរកសូន្យ ។ គឺល្បឿននៅខណៈមួយ មិនមែនលើចន្លោះពេលទេ ។

- កុំច្រឡំ៖ មធ្យម = លើចន្លោះពេល ។ ខណៈ = នៅចំណុចមួយ (លីមីត $\Delta t\to 0$) ។

ទំហំផ្លាយ [UNCLEAR: ទំហំផ្លាយ — the final consonant of this word is ambiguous (យ / ស); it may be printed ផ្លាស់] នៃបម្រែបម្រួលកំហាប់អង្គធាតុប្រតិករ ធៀបនឹងបម្រែបម្រួលរយៈពេល ។ ពាក្យ «ទំហំផ្លាយ» អានមិនច្បាស់ — រក្សាទុកតាមដែលបោះពុម្ព ។

ល្បឿនបំបាត់អង្គធាតុប្រតិករនៅខណៈពេល $t$ គឺជាលីមីតនៃល្បឿនមធ្យមបំបាត់ កាលណាបម្រែបម្រួលខិតទៅរកសូន្យ ។

សៀវភៅសរសេរ «មានបួន» ហើយបញ្ជីមាន ៖

1. កត្តាទំហំភាគល្អិត
2. កត្តាកំហាប់អង្គធាតុប្រតិករ
3. កត្តាសម្ពាធនិងសីតុណ្ហភាព
4. កត្តាកាតាលីករ (បោះពុម្ពនៅកំពូលទំព័រ ៤ = )

ស៊ីនេទិចគីមី សិក្សាអំពីល្បឿនវិវត្តន៍នៃប្រតិកម្មគីមី ។ វាមិនសិក្សាថា «បានប៉ុន្មាន» ទេ — វាសិក្សាថា «លឿនប៉ុណ្ណា» ។

អេឡិចត្រូលីត គឺជាសារធាតុដែលបំបែកជាអ៊ីយ៉ុងនៅក្នុងទឹក ហើយចម្លងចរន្តអគ្គិសនី ។ ចែកជា ពីរ ប្រភេទ ៖

• អេឡិចត្រូលីតខ្លាំង ៖ បំបែកជាអ៊ីយ៉ុងបានសព្វក្នុងទឹក ហើយចម្លងចរន្តបានល្អ ។
• អេឡិចត្រូលីតខ្សោយ ៖ បំបែកជាអ៊ីយ៉ុងមិនសព្វក្នុងទឹក ហើយចម្លងចរន្តខ្សោយ ។

- កុំច្រឡំ៖ «ខ្លាំង/ខ្សោយ» និយាយពី កម្រិតបំបែកជាអ៊ីយ៉ុង ។ «ខាប់/ពនលាយ» និយាយពី បរិមាណក្នុងមួយលីត្រ ។

ការធ្វើឲ្យម៉ូលេគុលកាល័យ [UNCLEAR: កាល័យ — word after ម៉ូលេគុល in answer ៣៣; reads ក ា ល ័ យ but no standard reading] ជាអ៊ីយ៉ុង ដោយអំពើរបស់អង្គធាតុរំលាយ ។ សៀវភៅបោះពុម្ពពាក្យមួយដែលអានមិនច្បាស់ — រក្សាទុកតាមដើម ។

ប្រតិកម្មដែលកើតមានក្នុងសូលុយស្យុងទឹក ហើយផលិតផលដែលទទួលបានជាសមាសធាតុមិនរលាយក្នុងទឹក (កករ) ។

ប្រតិកម្មរវាងអាស៊ីត និងបាស ដែលបង្កើតបានជាអំបិល និងទឹក ។ សមីការចំបង ៖ H₃O⁺(aq) + OH⁻(aq) → 2H₂O(l) (មើល ៥.១) ។