ស្រលាយអាលីហ្វាទិចអាសូត

ស្រមៃមើលម៉ូលេគុលអាម៉ូញាក់ NH₃ ៖ អាសូតមួយ និងអ៊ីដ្រូសែនបី ។ ឥឡូវគេដកអ៊ីដ្រូសែនមួយចេញ ហើយដាក់ខ្សែកាបូនចូលជំនួស — គេបានអាមីន ។ ដាក់មួយ គេបានអាមីនថ្នាក់ទី I; ដាក់ពីរ គេបានថ្នាក់ទី II; ដាក់បី គេបានថ្នាក់ទី III ។

ដូច្នេះ អាមីនមិនមែនជាសមាសធាតុចម្លែកទេ ៖ វាជាអាម៉ូញាក់ដដែល ដែលបានប្តូរមួក ។ ហេតុនេះហើយបានជាអាមីនមានក្លិនដូចអាម៉ូញាក់ និងមានលក្ខណៈជាបាសដូចអាម៉ូញាក់ដែរ ។

ក្លិនត្រីស្រស់ៗមកពីអាមីនតូចៗ ដូចជាមេទីលអាមីន និងត្រីមេទីលអាមីន ។ អាមីនតូចរលាយក្នុងទឹកបានល្អ តែអាមីនធំ (កាបូនលើសពី ៦) មិនរលាយក្នុងទឹកទេ ។

ចំណុចពុះ ៖ អាមីនថ្នាក់ទី I និងថ្នាក់ទី II មានអ៊ីដ្រូសែននៅលើអាសូត ។ អ៊ីដ្រូសែននោះចាប់ជាប់នឹងអាសូតនៃម៉ូលេគុលជិតខាង បង្កើតជាសម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន ។ ដូច្នេះ គេត្រូវកម្តៅខ្លាំងជាង ដើម្បីឲ្យម៉ូលេគុលញែកចេញពីគ្នា ។ អាមីនថ្នាក់ទី III គ្មានអ៊ីដ្រូសែនលើអាសូតទេ ដូច្នេះវាពុះទាបជាងគេ ។

អាមីតមិនមែនជារឿងឆ្ងាយទេ ៖ នីឡុង ដែលធ្វើដែកកេះ និងសំពត់ គឺជាពួកអាមីត ។ អ៊ុយរេ ដែលអ្នកដាំស្ពៃទិញដាក់ចំការ គឺជាឌីអាមីតនៃអាស៊ីតកាបូនិច ។ ហើយអាស៊ីតអាមីណេ ២០ ប្រភេទ គឺជាដុំឥដ្ឋដែលផ្គុំជាប្រូតេអ៊ីននៃសាច់ដុំ សក់ និងឈាមរបស់យើង ។

ក្នុងម៉ូលេគុលអាស៊ីតអាមីណេ មានបង្គុំពីរផ្ទុយគ្នា ៖ បង្គុំកាបុកស៊ីល –COOH ដែលជាអាស៊ីត និងបង្គុំអាមីន –NH₂ ដែលជាបាស ។ នៅក្នុងទឹក បង្គុំទាំងពីរនេះឆ្លើយតបគ្នាឯង ៖ –COOH ឲ្យ H⁺ ទៅ –NH₂ ហើយកើតជាអ៊ីយ៉ុងដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមានក្នុងម៉ូលេគុលតែមួយ ។ គេហៅទម្រង់នោះថា អ៊ីយ៉ុងទ្វេបន្ទុក (zwitterion) ។

ដូច្នេះ អាស៊ីតអាមីណេអាចធ្វើជាអាស៊ីតក៏បាន ជាបាសក៏បាន ។ គេហៅលក្ខណៈនេះថា លក្ខណៈអំពីដ (amphoteric) ។

ស្រមៃថាអាស៊ីតអាមីណេនីមួយៗជាអក្សរមួយតួ ។ មានអក្សរ ២០ តួ ។ ពេលអក្សរទាំងនោះតម្រៀបគ្នាជាខ្សែវែង គេបានពាក្យមួយ — គឺប្រូតេអ៊ីន ។ ប្រូតេអ៊ីនពីរខុសគ្នា មិនមែនព្រោះអក្សរខុសគ្នាទេ តែព្រោះ ចំនួន និងលំដាប់ នៃអក្សរខុសគ្នា ។

ពេលយើងញ៉ាំសាច់ ឬសណ្តែក ក្រពះនិងពោះវៀនបំបែកខ្សែនោះជាអក្សរវិញ (អ៊ីដ្រូលីស) ។ បន្ទាប់មក កោសិកាយកអក្សរទាំងនោះមកតម្រៀបជាខ្សែថ្មី តាមតម្រូវការរបស់រាងកាយយើង ។

អាមីន គឺជាស្រលាយនៃអាម៉ូញាក់ ដែលអាតូម H មួយ ឬច្រើន ត្រូវបានជំនួសដោយក្រុមអាល់គីល ។ និយាយម្យ៉ាងទៀត អាមីនជាសមាសធាតុសរីរាង្គ ដែលបានពីការជំនួសអាតូមអ៊ីដ្រូសែនរបស់អាម៉ូញាក់ ដោយរ៉ាឌីកាល់អ៊ីដ្រូកាបូន ។

អាមីនទាំងអស់មានលក្ខណៈជាបាសខ្សោយ ដូចអាម៉ូញាក់ដែរ ។

- កុំច្រឡំ៖ អាមីន មានអាសូតភ្ជាប់នឹងកាបូន ហើយគ្មានបង្គុំកាបុកស៊ីលទេ (ឧ. CH₃–NH₂) ។ អាមីត មានបង្គុំកាបុកស៊ីលជាប់នឹងអាសូត (ឧ. CH₃–C(=O)–NH₂) ។ ឈ្មោះស្រដៀងគ្នា តែបង្គុំខុសគ្នា ។

បាស គឺជាប្រភេទគីមី ដែលចាប់យកប្រូតុង ។ [UNCLEAR: តាម… — the first word of the sentence in the transcript is uncertain]

ដូច្នេះ NH₃ មានលក្ខណៈជាបាស ហើយអាស៊ីតគូរបស់វា គឺ NH₄⁺ ។ វាបង្កើតបានជាគូអាស៊ីត-បាស NH₄⁺/NH₃ ។

អាមីត គឺជាសំណល់នៃអាស៊ីតកាបុកស៊ីលិច (R–C(=O)–OH) ដែលក្នុងនោះបង្គុំ –OH របស់អាស៊ីត ត្រូវបានជំនួសដោយបង្គុំអាមីន (–NH₂) ។

- កុំច្រឡំ៖ អាស៊ីតកាបុកស៊ីលិច R–COOH មាន –OH; អាមីត R–CO–NH₂ មាន –NH₂ ជំនួស –OH នោះ ។ ដូច្នេះ អាមីតមិនមែនជាអាស៊ីតទេ ហើយក៏មិនមែនជាអាមីនដែរ ។

អាមីត គឺជាស្រលាយនៃអាស៊ីតកាបុកស៊ីលិច (R–COOH) ដែលបង្គុំ –OH ត្រូវបានជំនួសដោយបង្គុំអាមីន (–NH₂) ។ រូបមន្តទូទៅ R–CO–NH₂ ។

គេចែកអាមីតជាបីថ្នាក់ តាមចំនួនអាតូមអ៊ីដ្រូសែនរបស់បង្គុំ (–NH₂) ដែលត្រូវជំនួសដោយរ៉ាឌីកាល់អ៊ីដ្រូកាបូន ៖

ឈ្មោះរបស់អាមីតបានមកពីឈ្មោះអាស៊ីត ដោយបូរបញ្ចូលបទ «អាមីត» របស់អាស៊ីត ទៅជាឈ្មោះអាមីត ។ ឧទាហរណ៍ អាស៊ីតមេតាណូអិច → មេតាណាមីត ។

ដើម្បីហៅឈ្មោះអាមីតថ្នាក់ទី II ឬថ្នាក់ទី III យើងត្រូវហៅឈ្មោះរ៉ាឌីកាល់ ដែលភ្ជាប់នឹងអាតូមអាសូត ។ រ៉ាឌីកាល់នោះសរសេរនៅមុខឈ្មោះអាមីត ដោយមាន N– ឬ N,N– នៅខាងមុខ ។

អាមីតមានចំណុចរលាយខ្ពស់ ។ អាមីតភាគច្រើនជាអង្គធាតុរឹង ។ អាមីតរលាយក្នុងទឹកបានច្រើនជាងអាល់កុលបន្តិច កាលណាម៉ូលេគុលទាំងពីរមានចំនួនអាតូមកាបូនស្មើគ្នា ។

គ្រប់ប្រភេទអាមីន $C_n{H}_{2n+3}N$ ជាសារធាតុរលាយក្នុងទឹក បង្កើតបានជាសូលុយស្យុងបាស ។ អាមីនមានក្លិនពុំសូវល្អ ព្រោះវាផ្សំដោយក្លិនអាម៉ូញាក់ ។ [UNCLEAR: ឃ្លាកណ្តាល «…មានភាពរូប…» — the middle clause of this paragraph is not readable at the scan]

• ក្រឡាចំណុចរលាយរបស់អាម៉ូញាក់ ទទេក្នុងតារាង ។

អាមីនមានចំណុចពុះខ្ពស់ជាងអាល់កាន ប៉ុន្តែទាបជាងអាល់កុល ដែលមានម៉ាសម៉ូលប្រហែលគ្នា ។ នេះបណ្តាលមកពីវត្តមានសម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន ដែលកើតមានរវាងម៉ូលេគុល ចំពោះអាមីនថ្នាក់ទី I និងថ្នាក់ទី II ។ អាមីនថ្នាក់ទី III មិនអាចបង្កើតសម្ព័ន្ធនេះបានទេ ។

តាមតម្លៃ pKₐ នៃគូអាស៊ីត-បាស កាលណា pKₐ កាន់តែធំ លក្ខណៈបាសកាន់តែខ្លាំង ។ តារាងបង្ហាញថា អាល់គីលអាមីនជាបាសខ្លាំងជាង NH₃ ចំណែកផេនីលអាមីន ជាបាសខ្សោយជាង NH₃ ។ [UNCLEAR: អាមីនប្រហែរ — the word after «អាមីន» in this sentence is not certain]

អ៊ុយរេ គឺជាឌីអាមីតនៃអាស៊ីតកាបូនិច ។ អាស៊ីតកាបូនិច H–O–C(=O)–O–H មានបង្គុំ –OH ពីរ; ជំនួសទាំងពីរដោយ –NH₂ គេបាន H₂N–C(=O)–NH₂ ។

អ៊ុយរេជាអង្គធាតុក្រាមរឹង ដែលអាចរលាយក្នុងទឹក ។ វាជាផលិតផលនៃមេតាបូលីសប្រូតេអ៊ីន ក្នុងសារពាង្គកាយ ។ ក្នុងឧស្សាហកម្ម អ៊ុយរេត្រូវបានផលិត តាមរយៈការដុតកម្ដៅ NH₃ ជាមួយកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO₂) នៅសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ និងសម្ពាធខ្ពស់ ។

នីឡុង គឺជាពួកអាមីត ។ ឧទាហរណ៍ ៖ នីឡុង 11

$$-{\left[\mathrm{NH}-(\mathrm{C}{\mathrm{H}}_2{)}_{10}-\mathrm{C}(=\mathrm{O})-\right]}_n-$$

នីឡុងមិនរលាយក្នុង [UNCLEAR: ផាតរលាយ — one word before សរីរាង្គ; the printed letters read ផាត but the scan cannot settle whether សារធាតុ is meant] សរីរាង្គទេ ប៉ុន្តែមានអំពើជាមួយអាស៊ីតខ្លាំង ហើយមិនឆេះក្នុងខ្យល់ទេ (គីមីរលាយហើយរលត់ដោយឯកឯង) ។

ប្រមូលម្សុកចម្រុងរបស់អ៊ុយរេ គឺជាជាតិសម្រាប់ដំណាំ ។