អេកូស៊ីស្ទែម

នៅលើភពផែនដីយើងនេះ ទោះបីជានៅក្នុងព្រៃ ឬតំបន់ដាច់ស្រយាល ឬក្នុងទឹកក្រោមត្រជាក់ សារពាង្គកាយទាំងអស់ មិនថាមនុស្ស សត្វ ឬរុក្ខជាតិ សុទ្ធតែមានទំនាក់ទំនងគ្នា ហើយមាននាទីសំខាន់នៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ ។ ទំនាក់ទំនងរវាងរស់នៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធហៅថា អេកូស៊ីស្ទែម ។ ពាក្យ «អេកូស៊ីស្ទែម» ក្នុងសៀវភៅនេះ មានន័យដូច «ស្ថានប្រព័ន្ធ» ដែរ ។ សៀវភៅប្រើពាក្យទាំងពីរឆ្លាស់គ្នា ។ ដូចនេះពេលអាន សូមយល់ថាវាជារឿងតែមួយ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ រូបគំនូរពណ៌ពេញទំព័រ បង្ហាញទេសភាពធម្មជាតិមួយ (វាលស្មៅ និងដងទន្លេ) ដែលជាគំរូនៃស្ថានប្រព័ន្ធមួយ ។ ផ្ទៃមេឃមានពពកស្តើង និងសត្វស្លាបហើរពីរនៅខាងឆ្វេងខ្ពស់ ។ ខាងលើកណ្តាលមានសត្វឥន្ទ្រីធំមួយហើរហើយ ។ នៅផ្ទៃដីមានដើមឈើធំៗនៅខាងស្តាំ គុម្ពោតព្រៃនៅខាងឆ្វេង និងស្មៅខ្ចីៗពាសពេញ ។ សត្វមានក្របីមួយក្បាលឈរនៅក្រោមដើមឈើខាងស្តាំ សត្វក្តាន់មួយកំពុងស៊ីស្មៅនៅខាងឆ្វេង ទន្សាយមួយកំពុងលោតនៅកណ្តាល សត្វស្លាបទឹកមួយ (ក្ងាន) ឈរនៅមាត់ទឹក និងសត្វកណ្តុរតូចមួយនៅជើងឈើខាងស្តាំ ។ មានទឹកហូរកាត់ផ្នែកខាងក្រោមនៃរូប ហើយក្នុងទឹកមានត្រីមួយ ។ នៅជ្រុងខាងក្រោមឆ្វេងមានរង្វង់ពង្រីកមួយបង្ហាញដីក្រោមដី ដែលក្នុងនោះមានឫសរុក្ខជាតិ និងសត្វល្អិតតូចៗរស់នៅ ។ ស្លាក (labels)៖ គ្មានស្លាកអក្សរ ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ គ្មានព្រួញ ។ អានរូបនេះដូចម្តេច ៖ រូបនេះបង្ហាញភាវៈមិនរស់ (ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ខ្យល់ ទឹក ដី) និងភាវៈរស់បីក្រុមក្នុងទីតាំងតែមួយ ។ ស្មៅ និងដើមឈើជាអ្នកផលិត ។ ក្របី ក្តាន់ ទន្សាយ កណ្តុរ ត្រី និងក្ងានជាអ្នកស៊ី ។ ឥន្ទ្រីជាអ្នកស៊ីលំដាប់ខ្ពស់ ។ រង្វង់ពង្រីកនៅជ្រុងខាងក្រោមឆ្វេងបង្ហាញអ្នកបំបែកដែលកំពុងធ្វើការនៅក្នុងដី ។

ប្រអប់បើកមេរៀនទី ១ នៃជំពូកទី ៨ មានចំណុចបីដែលសិស្សត្រូវសម្រេចបាន ៖ ☐ បង្ហាញពីនាទីចំពោះសារពាង្គកាយនៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ ។ ☐ ពន្យល់ពាក្យ ខ្សែអាហារ បណ្តាញអាហារ ថាមពលពីរុក្ខជាតិ ។ ☐ បកស្រាយពីទំនាក់ទំនងចំណីអាហាររវាងខ្សែអាហារនិងបណ្តាញអាហារ ។

មនុស្សជាចំណុចកណ្តាលនៃមណ្ឌលជីវៈ ៖ ហើយសកម្មភាពរបស់ពួកគេក៏មានឥទ្ធិពលទៅលើស្ថានប្រព័ន្ធដែរ ។ មនុស្សដកដង្ហើម ផឹកទឹក បរិភោគបន្លែ និងសាច់ ។ មនុស្សមានទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នា គឺជាមួយមនុស្សដទៃ និងជាមួយសារពាង្គកាយផ្សេងៗទៀតក្នុងបរិស្ថាន ។ ទោះបីគេរស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ក្នុងទឹកក្រោម ឬកន្លែងណាមួយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់សហគមន៍ក៏ដោយ ក៏ទីនោះជាស្ថានប្រព័ន្ធដែរ ។

សារពាង្គកាយទាំងអស់ក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធតែងមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក ។ ថាមពលត្រូវបានផ្ទេរពីសារពាង្គកាយមួយទៅសារពាង្គកាយមួយទៀតតាមរយៈអាហាររបស់វា ។ អាស្រ័យហេតុនេះ គេបែងចែកសារពាង្គកាយនៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធជាបីក្រុមគឺ អ្នកផលិត អ្នកស៊ី និង អ្នកបំបែក ។

អ្នកផលិត ជាសារពាង្គកាយដែលអាចផលិតអាហារដោយខ្លួនឯងបាន ដោយប្រើថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ។ ក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ ថាមពលភាគច្រើនជាពន្លឺព្រះអាទិត្យ ។ ឧទាហរណ៍ រុក្ខជាតិ សារាយ បាក់តេរី សុទ្ធតែចាប់យកថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីផ្សំសំយោគ ។ សារពាង្គកាយទាំងនេះប្រើថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក និងកាបូនឌីអុកស៊ីត (ឧស្ម័ន CO₂) ដើម្បីសំយោគសារធាតុសរីរាង្គ ។ សារពាង្គកាយទាំងនោះហៅថា សារពាង្គកាយស្វ័យជីពប្រូ អ្នកផលិត ។ ក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធមួយចំនួន អ្នកផលិតអាចទទួលបានថាមពលផ្សេងៗទៀតក្រៅពីពន្លឺព្រះអាទិត្យ ។ ឧទាហរណ៍ បាក់តេរីផលិតអាហាររបស់ខ្លួន ដោយប្រើថាមពលនៅក្នុងអំបិលស៊ីលហ្វីត ដែលមានក្នុងបរិស្ថានរបស់វា ។

អ្នកស៊ី ជាសារពាង្គកាយដែលមិនអាចផលិតអាហារដោយខ្លួនឯងបានពីសារធាតុអសរីរាង្គ ។ វាចាំបាច់ត្រូវស៊ីអាហារភាវៈរស់ដទៃទៀតជាអាហារ ។ សារពាង្គកាយទាំងនោះហៅថា សារពាង្គកាយបរិភោគអាហារ អ្នកស៊ី ។ អ្នកស៊ីមានច្រើនប្រភេទ ៖

1. តិណាសី (រុក្ខាសី) — អ្នកស៊ីដែលស៊ីតែរុក្ខជាតិប៉ុណ្ណោះ ហៅថា អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 1 ។ ឧទាហរណ៍ ៖ គោ ទន្សាយ ដីរ កណ្តុរ ។
2. មំសាសី — អ្នកស៊ីដែលស៊ីសាច់ជាអាហារ ហៅថា អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 2 ។ ឧទាហរណ៍ ៖ ខ្លា ចចក ។
3. សព្វស៊ី — អ្នកស៊ីដែលស៊ីសាច់ផង ស៊ីរុក្ខជាតិផង ហៅថា អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 3 ។ ឧទាហរណ៍ ៖ ជ្រូក កណ្តុរ ។
4. សញ្ញាសី — អ្នកស៊ីមួយចំនួនផ្សេងទៀត ដែលស៊ីសាកសពជាអាហារ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ ត្មាត ខ្លែងស្រាក ស្រមោច ។

ចំណាំ ៖ សៀវភៅដាក់ កណ្តុរ ទាំងក្នុងបញ្ជីតិណាសី និងក្នុងបញ្ជីសព្វស៊ី ។ នេះមិនមែនជាកំហុសទេ ៖ កណ្តុរខ្លះស៊ីតែគ្រាប់ពូជ (ជាតិណាសី) ឯកណ្តុរខ្លះទៀតស៊ីទាំងគ្រាប់ពូជ ទាំងសត្វតូច (ជាសព្វស៊ី) ។

4. Scavenger (សញ្ញាសី)

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ រូបថតសខ្មៅធំមួយ នៅខាងស្តាំកណ្តាលទំព័រ បង្ហាញសត្វតោពីរក្បាល ។ តោមួយកំពុងឈរបែរមុខទៅឆ្វេង ឯតោមួយទៀតកំពុងឱបស៊ីសាកសពសត្វមានឆ្នូតខ្មៅស (សេះបង្កង់) ដែលដេកនៅលើដីខ្សាច់ ។ ផ្ទៃខាងក្រោយជាវាលស្មៅស្ងួត ។ ស្លាក (labels)៖ ចំណងជើងក្រោមរូប ៖ រូបទី 1.1 អ្នកស៊ី ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ គ្មានព្រួញ ។ ហេតុអ្វីរូបនេះនៅក្រោមចំណងជើង «អ្នកស៊ី» ៖ តោជាមំសាសី គឺជាអ្នកស៊ីលំដាប់ទី 2 ។ វាមិនផលិតអាហារដោយខ្លួនឯងទេ តែត្រូវស៊ីសាច់សេះបង្កង់ ដែលជាតិណាសី (អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 1) ។ សេះបង្កង់នោះវិញ បានថាមពលពីស្មៅ ដែលជាអ្នកផលិត ។ ដូចនេះរូបនេះបង្ហាញខ្សែអាហារមួយខ្លី ៖ ស្មៅ → សេះបង្កង់ → តោ ។

អ្នកបំបែក ជាសារពាង្គកាយដែលមាននាទីសំខាន់ជាងគេ ក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ សម្រាប់បំបែកកាកសំណល់រុក្ខជាតិ និងសាកសពសត្វឱ្យទៅជាសារធាតុជាតិដី ។ ឧទាហរណ៍ ផ្សិត និងបាក់តេរី ជាអ្នកបំបែកនៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ ។ ហេតុអ្វីគេថា «សំខាន់ជាងគេ» ៖ បើគ្មានអ្នកបំបែកទេ ស្លឹកឈើរលួយ និងសាកសពសត្វនឹងកើនពរនៅលើដី ។ ធាតុចិញ្ចឹម (កាបូន អាសូត អុកស៊ីសែន) នឹងជាប់នៅក្នុងសាកសពទាំងនោះ ហើយរុក្ខជាតិនឹងគ្មានវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់រស្មីសំយោគ ។ ដូចនេះអ្នកបំបែកជាអ្នកបិទរង្វង់វដ្តធាតុ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ រូបថតសខ្មៅនៃផ្សិតជាច្រើនស្រទាប់ ដុះជាជាន់ៗលើគល់ឈើស្អុយ ។ ផ្សិតមានរាងស្មើៗ ជារង្វង់ឌីស សម្បុរប្រផេះ រៀបគ្នាជាជួរ ។ ស្លាក (labels)៖ ចំណងជើងក្រោមរូប ៖ រូបទី 2.1 អ្នកបំបែក (ផ្សិត) — តាមដែលបានបោះពុម្ព ។ ចំណាំ ៖ អត្ថបទហៅរូបនេះថា «រូបទី 1.2» តែចំណងជើងក្រោមរូបបោះពុម្ពថា «រូបទី 2.1» ។ យើងរក្សាទាំងពីរដូចដើម ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ គ្មានព្រួញ ។

ខ្សែអាហារ ជាប្រតិការណ៍បន្តបន្ទាប់ ដែលសារពាង្គកាយមួយស៊ីសារពាង្គកាយដទៃទៀត ដើម្បីទទួលបានថាមពល ។ ក្នុងខ្សែអាហារ ថាមពលត្រូវបានបញ្ជូនពីអ្នកផលិតទៅអ្នកស៊ី ។ តាមធម្មតានៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ តែងតែមានខ្សែអាហារច្រើន ដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងស្មុគស្មាញ ។ សារពាង្គកាយដំបូងបង្អស់ក្នុងខ្សែអាហារជាអ្នកផលិត ។ គេហៅថា អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 1 ។ អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 1 នេះត្រូវស៊ីដោយអ្នកស៊ីលំដាប់ទី 2 ។ អ្នកផលិតនិងអ្នកស៊ីជាច្រើនបង្កើតបានជាខ្សែអាហារ ។ ខ្សែអាហារច្រើនដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាបង្កើតបានជា បណ្តាញអាហារ ។ ចំណាំអាន៖ ប្រយោគដើមរបស់សៀវភៅភ្ជាប់ពាក្យ «អ្នកផលិត» ជាមួយ «អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 1» ក្នុងប្រយោគតែមួយ ។ តាមអត្ថន័យវិទ្យាសាស្ត្រ ៖ តួទីមួយក្នុងខ្សែអាហារគឺ អ្នកផលិត ។ តួបន្ទាប់ ដែលស៊ីអ្នកផលិត គឺ អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 1 (តិណាសី) ។ តួបន្ទាប់ទៀត ដែលស៊ីអ្នកស៊ីលំដាប់ទី 1 គឺ អ្នកស៊ីលំដាប់ទី 2 (មំសាសី) ។ យើងរក្សាអត្ថបទដើម ហើយបញ្ជាក់លំដាប់ត្រឹមត្រូវនៅទីនេះ ដើម្បីកុំឱ្យសិស្សយល់ច្រឡំ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ គំនូរខ្មៅសមួយមានពីរផ្នែក ដាក់ក្នុងស៊ុមតែមួយ ។ ផ្នែក «ក» នៅខាងឆ្វេងបង្ហាញខ្សែអាហារតែមួយជួរ ៖ ស្មៅ/រុក្ខជាតិនៅខាងក្រោម បន្ទាប់មកទន្សាយ ហើយនៅលើកំពូលជាសត្វខ្លែង ។ ផ្នែក «ខ» នៅខាងស្តាំបង្ហាញបណ្តាញអាហារស្មុគស្មាញ ដែលមានសត្វជាច្រើនភ្ជាប់គ្នាដោយព្រួញ ៖ សត្វទុយោ (ឈរលើមែកឈើ) កណ្តុរ ទន្សាយ ពស់ កង្កែប កណ្តូប និងរុក្ខជាតិបៃតងនៅបាត ព្រមទាំងផ្សិតនៅជ្រុងខាងក្រោម ។ ស្លាក (labels)៖ ក, ខ, ខ្លែង, ទន្សាយ, ទុយោ, កណ្តុរ, ពស់, កង្កែប, កណ្តូប, រុក្ខជាតិបៃតង, ផ្សិត ។ ចំណងជើងក្រោមរូប ៖ រូបទី 1.3 ក. ខ្សែអាហារ ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ ព្រួញក្រាស់ចង្អុលពីខាងក្រោមឡើងលើ ៖ ពីរុក្ខជាតិទៅសត្វស៊ីរុក្ខជាតិ (ទន្សាយ កណ្តុរ) ហើយពីសត្វទាំងនោះទៅសត្វប្រមាញ់ (ខ្លែង ទុយោ ពស់) ។ នៅផ្នែក «ខ» មានព្រួញឆ្លងកាត់គ្នាទៅវិញទៅមក បង្ហាញថាសត្វមួយអាចស៊ីសត្វជាច្រើនប្រភេទ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ត្រីកោណធំមួយបែរកំពូលទៅលើ ចែកជាស្រទាប់ផ្តេកជាច្រើន (តំណាក់) ។ ស្រទាប់ក្រោមគេ (ធំជាងគេ) គូរដើមស្មៅនិងរុក្ខជាតិ ។ ស្រទាប់បន្ទាប់ពីនោះគូរកណ្តូបជាច្រើន ។ ស្រទាប់បន្តបន្ទាប់គូរសត្វស្លាបតូចៗឈរលើមែកឈើ ។ ស្រទាប់កំពូល (តូចជាងគេ) ជាសត្វប្រមាញ់ ។ ស្លាក (labels)៖ គ្មានអក្សរស្លាកលើស្រទាប់ ។ ចំណងជើងក្រោមរូប ៖ រូបទី 1.4 ពីរ៉ាមីតថាមពល ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ គ្មានព្រួញ ។ លំដាប់គឺពីស្រទាប់ក្រោម (អ្នកផលិត) ឡើងទៅស្រទាប់កំពូល (អ្នកប្រមាញ់កំពូល) ។ ស្រទាប់ទាំងបួន រាប់ពីក្រោមឡើងលើ ៖

កាលណាសារពាង្គកាយមួយក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធស៊ីអាហារ វាទទួលបានថាមពល ។ សារពាង្គកាយនោះប្រើប្រាស់ថាមពលដើម្បីធ្វើចលនា លូតលាស់ បន្តពូជ និងប្រើក្នុងសកម្មភាពផ្សេងៗនៃជីវិត ។ ថាមពលនេះត្រូវបានបំប្លែងជាកម្តៅ ហើយបាត់បង់ពីខ្សែអាហារ ។ បរិមាណថាមពលដែលផ្ទេរតាមខ្សែអាហារ ថយចុះបន្តិចម្តងៗទៅតាមលំដាប់អ្នកស៊ីនីមួយៗ ។ ថាមពលប្រហែល 90 % ត្រូវបានប្រើប្រាស់អស់តាមលំដាប់អ្នកស៊ីនីមួយៗ ។ ឯ 10 % ដែលនៅសល់ត្រូវស្តុកទុកក្នុងសារពាង្គកាយ ហើយបានផ្ទេរទៅឱ្យសារពាង្គកាយអ្នកស៊ីលំដាប់បន្ទាប់ទៀត ។ តំណាងបរិមាណថាមពលក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ បង្ហាញក្រោមរូបរាងជាពីរ៉ាមីតថាមពល ដូចក្នុងរូបទី 1.4 ។ ស្រទាប់នីមួយៗនៅក្នុងពីរ៉ាមីតថាមពលតំណាងឱ្យលំដាប់អ្នកស៊ីនីមួយៗ ៖

• អ្នកផលិត ស្ថិតនៅស្រទាប់បាតនៃពីរ៉ាមីត ដែលជាលំដាប់ទាបជាងគេ ហើយមានទំហំធំជាងគេបំផុត ។
• តិណាសី ស្ថិតនៅលំដាប់បន្ទាប់ ។
• មំសាសីដែលស៊ីតិណាសី ស្ថិតនៅលំដាប់បន្ទាប់ទៀត ។
• មំសាសីដែលស៊ីមំសាសីទៀត ស្ថិតនៅលំដាប់កំពូល ។

• អាស្រ័យទៅនឹងថាមពលទទួលបាន សារពាង្គកាយទាំងអស់ក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ ត្រូវបានបែងចែកជា អ្នកផលិត អ្នកស៊ី និងអ្នកបំបែក ។
• ខ្សែអាហារជាប្រតិការណ៍បន្តបន្ទាប់ ដែលសារពាង្គកាយមួយស៊ីសារពាង្គកាយមួយទៀត ដើម្បីទទួលបានថាមពល ។ ក្នុងខ្សែអាហារ ថាមពលបញ្ជូនពីអ្នកផលិតទៅអ្នកស៊ី ។ ខ្សែអាហារច្រើនដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា បង្កើតបានជាបណ្តាញអាហារ ។
• បរិមាណថាមពលដែលផ្ទេរតាមខ្សែអាហារ ថយចុះបន្តិចម្តងៗ ទៅតាមលំដាប់អ្នកស៊ីនីមួយៗ ។ តំណាងបរិមាណថាមពលនេះ ហៅថា ពីរ៉ាមីតថាមពល ។

ប្រអប់បើកមេរៀនទី ២ នៃជំពូកទី ៨ មានចំណុចបីដែលសិស្សត្រូវសម្រេចបាន ៖ ☐ ពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងវដ្តកាបូននិងស្ថានប្រព័ន្ធ ។ ☐ បកស្រាយពីទំនាក់ទំនងរវាងវដ្តអាសូតនិងស្ថានប្រព័ន្ធ ។ ☐ ព្រៀបផ្ទឹបវដ្តកាបូននិងវដ្តអាសូតក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ ។

សព្វថ្ងៃនេះ ភាវៈរស់ទាំងអស់កំពុងប្រើប្រាស់រូបធាតុដដែលៗ ដែលគេឆ្លាស់ប្រើតាំងពីមានជីវិតដំបូងមកម្ល៉េះ ។ អ្នកផលិតក៏ប្រើប្រាស់រូបធាតុដដែលៗ ដែលមានក្នុងមណ្ឌលជីវៈ ដើម្បីបង្កើតអាហារជាច្រើនសម្រាប់អ្នកស៊ី ។ ថាមពលដែលបានមកត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងសកម្មភាពជីវិតតាមខ្សែអាហារ ។ មិនដូចជាថាមពលទេ ធាតុគីមីដែលសំយោគដោយភាវៈរស់ ត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់ម្តងហើយម្តងទៀត ។ រៀងរាល់ពេល សារធាតុមួយៗត្រូវបានផ្សំ បំបែក និងត្រូវបញ្ចេញទៅក្នុងបរិស្ថានវិញ ។ សកម្មភាពនេះជាដំណើរមួយពេញលេញ ដែលកើតមានម្តងហើយម្តងទៀត ។ ផ្សិតបំបែករូបធាតុកាកសំណល់ និងសាកសព ដើម្បីផលិតថាមពល ។ វាបញ្ចេញកាបូន អាសូត និងរូបធាតុដទៃទៀតទៅក្នុងមណ្ឌលជីវៈវិញ ។ នៅក្នុងមណ្ឌលជីវៈ រូបធាតុដែលសំខាន់ជាងគេសម្រាប់ជីវិត មានដំណើរជាវដ្ត ។ រូបធាតុទាំងនោះរួមមាន កាបូន អាសូត អុកស៊ីសែន និងទឹក ។ ប្រសិនបើគ្មានវដ្តរូបធាតុទេនោះ នៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធ រូបធាតុដើមសម្រាប់ជីវិតនឹងត្រូវប្រើប្រាស់អស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ រូបថតសខ្មៅនៃផ្សិតជាច្រើនស្រទាប់លើគល់ឈើស្អុយ ដូចរូបទី 1.2 នៅទំព័រ 243 ។ ផ្សិតមានរាងជារង្វង់ឌីសស្មើៗ រៀបជាជាន់ៗ ។ ស្លាក (labels)៖ ចំណងជើងក្រោមរូប ៖ រូបទី 2.1 អ្នកបំបែក (ផ្សិត) ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ គ្មានព្រួញ ។

ចលនាបន្តបន្ទាប់ពីដំណាក់កាលនៃកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO₂) និងអុកស៊ីសែន (O₂) រវាងផែនដី និងបរិយាកាស ហៅថា វដ្តកាបូន-អុកស៊ីសែន ។ កំហាប់ CO₂ នៅតែស្ថិតនៅជានិច្ចក្នុងបរិយាកាស ។ ទម្រង់ផ្សេងៗរបស់កាបូនភាគច្រើនជា CO₂ ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស ហើយបង្កើតបានជាវដ្តកាបូន ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមធំមួយនៅកំពូលទំព័រ បង្ហាញវដ្តកាបូន ។ នៅកណ្តាលខាងលើមានប្រអប់មួយសរសេរ «CO₂ ក្នុងបរិយាកាស» ។ ខាងឆ្វេងមានរោងចក្រមួយ ដែលមានបំពង់ផ្សែងបញ្ចេញផ្សែងឡើងលើ ។ ខាងក្រោមជាដីគោក ដែលមានដើមឈើ និងរុក្ខជាតិ ។ ខាងស្តាំជាផ្ទៃទឹកសមុទ្រ មានសារាយ និងត្រី ។ នៅក្រោមដីមានស្រទាប់ថ្ម និងសំណល់សាកសព ។

• CO₂ ក្នុងបរិយាកាស
• ចំហេះ (ពីរោងចក្រឡើងទៅប្រអប់ CO₂)
• កាបូនឌីអុកស៊ីត
• រលាយចេញ
• ដង្ហើម (ព្រួញឈរឡើងលើពីរុក្ខជាតិ និងពីសត្វ)
• ហូរចេញ
• ពីកាបូនណាត (HCO₃)
• រលាយ (ព្រួញធំពីបរិយាកាសចុះទៅសមុទ្រ)
• សំណល់សាកសព
• ការស្រូបយក CO₂
• ផូស៊ីលឥន្ធនៈ
• កាកសំណល់

1. ព្រួញក្រាស់ពីរោងចក្រ (ចំហេះ) និងពីរុក្ខជាតិ/សត្វ (ដង្ហើម និងការបំបែក) ចង្អុលឡើងលើទៅប្រអប់ CO₂ ក្នុងបរិយាកាស ។
2. ព្រួញសពីប្រអប់ CO₂ ចុះទៅរុក្ខជាតិ (ការស្រូបយក CO₂ ក្នុងសំយោគ) ។
3. ព្រួញសធំពីប្រអប់ CO₂ ចុះទៅផ្ទៃសមុទ្រ (រលាយ) ហើយត្រឡប់ឡើងវិញជា CO₂ ។
4. ព្រួញពីសំណល់សាកសពក្រោមដី ចង្អុលទៅផូស៊ីលឥន្ធនៈ ហើយពីនោះត្រឡប់ទៅរោងចក្រវិញ ។