បច្ចេកវិទ្យាជីវៈ

ប្រអប់ «ចប់មេរៀននេះ សិស្សអាច» នៅដើមមេរៀនរាយគោលដៅបួន ៖ កំណត់និយមន័យ ជីវមាស ជាតិសំយោគជីវ ជាតិសំយោគមនុស្ស អ៊ីនសូលីន អេស្ត្រូស៊ីនក្នុងប៉ូលីប៉ិបទីត និងសកម្មភាពសេនេទិច; ប្រៀបធៀបវិធីបង្កាត់ជីវ និងឆ្លាយ; ពន្យល់នាទីដំណាក់ផ្សេងៗក្នុងបច្ចេកទេសសែន; និងអនុវត្តក្នុងបច្ចេកវិទ្យាជីវៈដើម្បីផលិតសេរ៉ូម និងវ៉ាក់សាំង ។

យើងកំពុងរស់នៅក្នុងសម័យមួយ ដែលមនុស្សបានរិះរកគ្រប់មធ្យោបាយ ដើម្បីបង្កើនផលិតផលសម្រាប់អាហារ សម្រាប់បំពេញតម្រូវការរបស់ពួកគេ ។ គេបានបង្កើតវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ ដើម្បីអនុវត្តឱ្យបានទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងការដាំដុះ ការចិញ្ចឹមសត្វ និងការផលិតសេរ៉ូម ។ ជីវមាសពួជ ជាវិទ្យាសាស្ត្រមួយ ដែលផ្តល់ឱ្យមានការរីកចម្រើនក្នុងវិស័យកសិកម្ម ។ ក្នុងជីវមាសពួជ គេអាចជ្រើសរើសពូជល្អ បំបាត់ចោលពូជអាក្រក់ ដើម្បីបង្កើតទិន្នផលខ្ពស់ និងភាពធន់នឹងជំងឺ ។

ក្នុងធម្មជាតិតែងតែមានការប្រែប្រួលជានិច្ច ។ ការប្រែប្រួលដែលបង្ហាញឱ្យឃើញ គឺជាលក្ខណៈខុសៗគ្នានៃរូបរាង និងចរិត ។ ប្រភេទដែលមិនអាចសម្របខ្លួនបាននឹងលក្ខខណ្ឌខ្លាំង ត្រូវបានបំបាត់បង់ ។ លំណាំនេះហៅថា ជីវមាសដោយធម្មជាតិ ។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានស្រូវ រុក្ខជាតិដែលមានប្រព័ន្ធធន់ល្អ មានអាវុធសម្រាប់បាន ។ វាអាចស្រូបយកជាតិទឹក និងចំណីធាតុផ្សេងៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់ទឹក ។

ការលេចឡើងនូវប្រុមប្រុមល (បំរែបំរួល) នៃសារពាង្គកាយពីមួយទៅមួយ ។ ក្នុងចំណោមប្រុមប្រុមលទាំងនោះ ៖ ខ្លះមានប្រយោជន៍ច្រើន ខ្លះមានប្រយោជន៍តិច ខ្លះទៀតគ្មានប្រយោជន៍ ។ មនុស្សជ្រើសរើសឯកត្តៈដែលមានប្រយោជន៍ ដើម្បីរក្សាទុក និងបង្កាត់ឱ្យវាបន្តពូជបាន ហើយពូជក៏លូតលាស់ពីមួយជំនាន់ទៅមួយ ។ វិធីនេះហៅថា ជីវមាសដោយមនុស្ស ។ បន្ថែមទៅទៀត មនុស្សបានបង្កើតគុណភាពដំណាំ និងការចិញ្ចឹមសត្វ ដោយប្រើប្រាស់វិធីផ្សេងៗ ដូចជាការបង្កាត់ ការឆ្លាយជីវ អ៊ីនសូលីន ក្នុងប៉ូលីប៉ិបទីត ។

ដើម្បីបានផលដូចដែលចង់បាន អ្នកសាបស្រាប់សំណឹកត្រូវរើសយកសំណឹកពីដើមសំណឹកខ្លះៗគ្នា ជ្រើសរើសដើមណាដែលផ្លែគ្រាប់មានពរព្រៃន បន្ទាប់មកយកវាទៅដាំ ហើយទុកឱ្យវាបង្កកំណើតបន្តវិធីដំណាក់ដើម្បីរិះរកគ្រាប់ដែលមានលក្ខណៈគូរឱ្យចង់បាន ។ បន្ទាប់មកទៀត ជ្រើសរើសគ្រាប់ល្អយកធ្វើជាពូជសម្រាប់ដំណាក់ក្រោយ ។ គេអាចបង្កាត់ពូជខ្លួននៅប្រភេទខ្លួនឯង ឬប្រភេទខ្លួនឯង ដើម្បីបង្កើតបានកូនកាត់អ៊ីជាតិ ។ ការបង្កាត់បែបនេះ ហៅថា អ៊ីប្រីតកម្ម ។

មានវិធីបង្កាត់ពូជពីរក្នុងការចិញ្ចឹមសត្វ គឺ វិធីបង្កាត់ជិត និងការបង្កាត់ឆ្ងាយ ឬអ៊ីប្រីតកម្ម ។ សត្វមិនអាចធ្វើឱ្យវាបង្កកំណើតដូចរុក្ខជាតិបានទេ ។ ដូចនេះមនុស្សត្រូវធ្វើការបង្កកំណើត (បង្កាត់ពូជ) តែគេត្រូវជ្រើសរើសសត្វដែលមិនឈឺចាប់ ។

ការបង្កាត់ជិត គឺជាការបង្កាត់សត្វដែលកើតចេញពីមេបាមួយគូ រវាងគ្នាវា ឬរវាងមេបា និងកូនរបស់វា ។ ការបង្កាត់ជិតធ្វើឡើងចំពោះសត្វដែលចេះចិញ្ចឹម ដូចជាគោ ក្របី ជ្រូក ឆ្កែ មាន់ ទា ។ ចំពោះរុក្ខជាតិ ការបង្កាត់របៀបនេះមានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងស្វ័យបង្កកំណើតដែរ ។ ចំពោះរុក្ខជាតិមានដំណើរការអង្គារកំណត់ កាលណាគេធ្វើឱ្យដំណើរការអង្គារដោយបង្ខំទៅលើពួកវា គេឃើញថា កម្លាំងជីវិតខ្លួនសណ្ឋានក្រោយរបស់វាថយចុះបន្តិចម្តងៗ ទិន្នផលទាប ហើយជំនាន់ក្រោយរុក្ខជាតិអាចនឹងមានជំងឺ ។ ដូចរុក្ខជាតិដែរ សណ្ឋានក្រោយនៃសត្វដែលបានមកពីការបង្កាត់ជិត មានកម្លាំងជីវិតខ្សោយ លទ្ធភាពបន្តពូជថយចុះ បង្កើតភាពមិនប្រក្រតីនៅក្នុងម្សៅស៊ីម ដែលនាំទៅរកការផុតពូជ ។ ក្នុងសារពាង្គកាយតែងមានប្រុមប្រុមលតពូជជាច្រើន ។ ភាពច្រើននៃប្រុមប្រុមលតពូជនេះ ជាលក្ខណៈអន់ និងជាប្រុមប្រុមលតពូជដែលនាំឱ្យមានអន្តរាយដល់ជីវិត ។ កាលណាគេធ្វើការបង្កាត់ជិត សារពាង្គកាយអម្បូរស៊ីកូត ចំពោះសែនអន់ក៏លេចឡើង ហើយលេចចេញជាលក្ខណៈអន់ (ផេណូទីប) ។ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបង្កាត់ជិតត្រូវបានគេអនុវត្ត ក្នុងករណីដែលគេចង់រក្សាទុកពូជមួយក្នុងភាពអម្បូរស៊ីកូតនៃលក្ខណៈអន់ ។

ការបង្កាត់ឆ្ងាយ គឺជាការបង្កាត់រវាងពូជខុសគ្នា រវាងប្រភេទខុសគ្នា ឬមានខ្សែស្រឡាយឆ្ងាយពីគ្នា ។ ការបង្កាត់របៀបនេះផ្តល់អ៊ីប្រីត ដែលមានលក្ខណៈល្អ កម្លាំងជីវិតខ្ពស់ ក៏ផលទិន្នផលខ្ពស់ លូតលាស់លឿន ធន់នឹងជំងឺ ។ ឧទាហរណ៍ គេបង្កាត់ពូជគោយក់កូរស៊ីវ៉ាយ ដែលសម្រួរទឹកដោះតែមិនលូតលាស់ល្អក្នុងអាកាសធាតុក្តៅ ជាមួយពូជគោប្រាម៉ាន់ដែលលូតលាស់ល្អក្នុងមជ្ឈដ្ឋានក្តៅ តែផលទឹកដោះតិច ។ ការបង្កាត់ពូជគោទាំងពីរបែបនេះ ទទួលបាននូវបន្សំសែនរបស់មេបាទាំងពីរក្នុងអ៊ីប្រីតកូន ។ ជំនាន់នៃការបង្កាត់នេះអាចទទួលផលជាវិជ្ជមានបូករួមជាច្រើន ។ ដូចនេះអ្នកបង្កាត់ពូជត្រូវបន្តធ្វើការបង្កាត់ រហូតដល់ទទួលបានអ៊ីប្រីតដែលមានលក្ខណៈល្អរួមគ្នា លក្ខណៈយ៉ាងខ្លាំងល្អ (ទឹកដោះច្រើន និងធន់នឹងអាកាសធាតុក្តៅ) ។ ការបង្កាត់រវាងសែស៊ីជាមួយ និងលទ្ធភាពផ្លែរអេតូរុស៊ីស គឺមួយពេល ។ មួយពេលមានកម្លាំងខ្ពស់ ធំធាត់រហ័ស ហើយធន់នឹងលក្ខខណ្ឌជីវិតពិបាក ។ ដើម្បីបង្កើតអេតូរុស៊ីស គេត្រូវជ្រើសរើសមេបាដែលមានលក្ខណៈជាដុលយ៉ាង ។ បើសិនមេបាជាពូជខ្សោយ គេត្រូវជ្រើសរើសមេបារស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌជីវិតខ្លាំងបំផុតនៅតំបន់ឆ្ងាយពីគ្នា ។ ហើយការបង្កើតអេតូរុស៊ីស អ៊ីប្រីតនោះច្រើនតែអារ (គ្មានកូន) ។

បាក់តេរី ២-៣ ក្នុងប្រអប់ប៉េប៉ូត្រីមួយ ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមអាហារ ។ បាក់តេរីនីមួយៗចែកខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់ បង្កើតបានក្រុមនៃបាក់តេរី ដែលមានចំនួនរហូតដល់រាប់លានបាក់តេរី ។ ក្រុមបាក់តេរីទាំងនេះមានប្រភពពីកោសិកាដើមតែមួយ ហៅថា កូល័ន ។ កូល័នជាសារពាង្គកាយមួយក្រុម ដែលមានព័ត៌មានសេនេទិចដូចគ្នាបេះបិទ ។ កូល័នកើតឡើងឯងៗក្នុងធម្មជាតិ ចំពោះសារពាង្គកាយឯកកោសិកា និងរុក្ខជាតិមួយចំនួន (ការបណ្តុះ ការសាក ការបំប៉ោ) និងសត្វមួយចំនួន (អ៊ីត) ។ តើគេធ្វើកូល័នរបៀបដូចម្តេចក្នុងការពិសោធន៍?

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ រូបថតមីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រូនិច ពណ៌ខ្មៅស បង្ហាញបាក់តេរីរាងដូចដំបងតូចៗ ច្រើនណាស់ ដេកប៉ះគ្នាក្នុងគំនូសតែមួយ ។ ស្លាក ៖ គ្មានស្លាកនៅក្នុងរូប មានតែចំណងជើងខាងក្រោម ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ គ្មានព្រួញ ។

ក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្ដុះជាលិកា អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចបង្កើតក្លូនចេញពីប្រភេទរុក្ខជាតិខ្លះៗគ្នា ។ តាមការបន្តពូជដោយឥតភេទ (ការបំបៅមែក ការកាត់បណ្ដុះ ...) រុក្ខជាតិមួយអាចបង្កើតបានរុក្ខជាតិមួយក្រុម ដែលមានព័ត៌មានសេនេទិចដូចរុក្ខជាតិមេ ។ ក្រុមរុក្ខជាតិទាំងនេះគឺជាក្លូនមួយ ។ គេដាក់កោសិកាមួយក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្ដុះ វាអាចលូតលាស់ជាដើមថ្មីមួយ ដោយមានព័ត៌មានសេនេទិចដូចដើមចាស់ ។ រូបទី 3.2 បង្ហាញពីការបង្កើតក្លូនរុក្ខជាតិចេញពីពន្លកមួយ ។ ចេញពីពន្លកកូន ឬតួមួយ គេអាចបំបែកបានរុក្ខជាតិកូនគ្រប់ចំនួន ដែលមានដូចគ្នា ហើយដូចនឹងរុក្ខជាតិមេ តាមការបណ្ដុះនេះ ។

តារាងខាងក្រោមជាក្បាលតារាងរបស់រូបទី 3.2 ។ វាបង្ហាញចំនួនមីក្រូកាល់ និងចំនួនដើមការ៉ូតតាមខែ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ ដ្យាក្រាមបង្ហាញដំណើរការបណ្តុះកូល័នរុក្ខជាតិក្នុងបំពង់សាកធាតុ ។ នៅជួរទីមួយ ដើមការ៉ូតមួយត្រូវបានកាត់យកពន្លកមួយ ហើយដាក់ចូលក្នុងបំពង់សាកធាតុដែលមានមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះធាតុ ។ បន្ទាប់មក ពន្លកនោះចែកខ្លួនជាច្រើនដង ៖ បំពង់ទីមួយបង្ហាញមីក្រូកាល់ 1 បំពង់ទីពីរបង្ហាញមីក្រូកាល់ 4 ជាដើម ។ នៅខែទី 3 មានកាល់ពី 200 000 ដល់ 400 000 ក្នុងបំពង់ជាច្រើន ។ នៅខែទី 10 កាល់ទាំងនោះលូតលាស់ទៅជាដើមការ៉ូតតូចៗរាប់ពាន់ដើម ដែលអាចយកទៅដាំក្នុងផើង ។ ស្លាក ៖ ដើមការ៉ូត ពន្លកមួយ មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះធាតុ មីក្រូកាល់ចែកជាបន្ត រុក្ខជាតិតូច ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ ព្រួញចង្អុលពីឆ្វេងទៅស្តាំ តាមលំដាប់ពេលវេលា ៖ ពន្លកមួយ → មីក្រូកាល់ 1 → មីក្រូកាល់ 4 → 200 000 - 400 000 កាល់ → ដើមការ៉ូតរាប់ពាន់ដើម ។ ព្រួញចុះក្រោមបង្ហាញការដាក់ពន្លកចូលបំពង់សាកធាតុ ។

ការបណ្ដុះជាលិកាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របង្កើតក្លូនពីរុក្ខជាតិខ្លះ ។ ក្រុមរុក្ខជាតិដែលកើតពីរុក្ខជាតិមួយ ហើយមានព័ត៌មានសេនេទិចដូចគ្នា ហៅថា ក្លូន ។ មិនមែនរុក្ខជាតិទាំងអស់សុទ្ធតែអាចបណ្ដុះបានដូចគ្នាទេ ។

ចំពោះសត្វឆ្អឹងកង ក្លូនភាគច្រើនដែលកើតចេញពីស៊ីកូតតែមួយ មានព័ត៌មានសេនេទិចដូចគ្នា សន្មតថាជាការចាប់ផ្តើមនៃក្លូនមួយ ។ ចំពោះសត្វពាហនៈ ៖ ការបង្កើតក្លូនចេញដូចគ្នាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅ ។ ខាងក្រោមនេះជារូបកូនគោ 10 ដែលចេញពីណ្វៃយូ 10 នៃកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងរបស់មេគោឈ្មោះមួយ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ រូបថតខ្មៅស បង្ហាញហ្វូងកូនគោពណ៌ស-ខ្មៅ (ពូជហូលស្តេន) ជាច្រើនក្បាល ឈរតម្រៀបគ្នានៅលើវាលស្មៅខាងក្រៅ ។ នៅខាងមុខឆ្វេងមានកូនគោមួយក្បាលធំ ហើយនៅគែមឆ្វេងនៃរូបមានរបងឈើ និងដងខ្លួនគោពេញវ័យមួយក្បាលដែលឈរនៅខាងក្រោយរបង ។ កូនគោទាំងអស់កំពុងឈរជិតជួរចំណី ហើយកំពុងស៊ីស្មៅ/ចំណី ។ ស្លាក ៖ គ្មានស្លាកនៅក្នុងរូប (មានតែចំណងជើងរូបនៅខាងក្រោម) ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ គ្មានព្រួញ ។

តាមធម្មតា ចំនួនក្រូម៉ូសូមក្នុងកោសិកាលូតលាស់ជាចំនួនឌីប្លូអីត (2n) ។ ប៉ុន្តែក្នុងករណីខ្លះ ចំនួននេះកើនឡើងរហូតដល់ 3n (ត្រីប្លូអីត) 4n (តេត្រាប្លូអីត) 5n (ប៉ង់តាប្លូអីត) ... ។ បាតុភូតដែលធ្វើឱ្យចំនួនក្រូម៉ូសូមកើនឡើងតាមពហុគុណនៃ n ហៅថា ប៉ូលីប្លូអីត ។

រូបរាងប៉ូលីប្លូអីតមានលក្ខណៈធំជាងលក្ខណៈនៃរូបរាងក្រូម៉ូសូមធម្មតា គឺដើមច្រើនតែធំៗ ស្លឹកធំ លូតលាស់លឿន ដូចជា ស្លឹក ឫស ដើម ផ្លែ តែផ្លែធំ ហើយឆ្ងាញ់ អាកាសធាតុ ដី ។ ឪឡឹកត្រីប្លូអីតមានផ្លែធំ គ្មានគ្រាប់ មានរសជាតិផ្អែម ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ រូបថតខ្មៅសនៃផ្លែស្ត្របឺរីពីរ ដាក់នៅជាប់គ្នា ។ ផ្លែមួយមានទំហំធំ និងរាងមិនសូវស្មើ (ផ្លែដែលបានមកពីការបង្កាត់/ប៉ូលីប្លូអីត) ឯផ្លែមួយទៀតតូចជាង និងមានរាងធម្មតា (ផ្លែរុក្ខជាតិធម្មតា) ។ ស្លាក ៖ ស្លាកខាងលើ — «ផ្លែរុក្ខជាតិបានមកពីការបង្កាត់» ; ស្លាកខាងក្រោម — «ផ្លែរុក្ខជាតិធម្មតា» ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ គ្មានព្រួញ គឺជាការប្រៀបធៀបផ្លែពីរនៅជាប់គ្នា ។

ស៊ីនអាចកាត់យកចេញពីកោសិកានៃសារពាង្គកាយមួយ ហើយបញ្ចូលទៅក្នុងកោសិកាមួយនៃសារពាង្គកាយមួយផ្សេងទៀត នៅក្នុងប្រភេទផ្សេងគ្នា ។ សំណុំនៃបច្ចេកទេសដែលអាចធ្វើឱ្យមានបន្ទុកស៊ីនចម្លងមួយទៅក្នុងកោសិកាបណ្តោះមួយ (ជាលិកាសត្វ ឬរុក្ខជាតិ) ដើម្បីធ្វើឱ្យវាបង្ហាញចរិកសេនេទិចថ្មីជាចាំបាច់ ត្រូវបានគេហៅថា វិស្វកម្មសេនេទិច ។