ការសំដែងហ្សែន

ប្រអប់បើកមេរៀនទី២ នៃជំពូកទី៥ មានចំណុចបួនដែលសិស្សត្រូវសម្រេចបាន៖ ☐ កំណត់និយមន័យ ៖ ស៊ែន ព្រីធាតុ កូដុង អង់ទីកូដុង ។ ☐ ប្រៀបធៀបម៉ូលេគុល ADN និងប្រូតេអ៊ីន ។ ☐ ប្រៀបធៀបម៉ូលេគុល ADN និង ARN_m ។ ☐ បកស្រាយពីចលនការចម្លងព័ត៌មាននិងបកប្រែសេនេទិច ។ ក្នុងមេរៀនមុនយើងបានដឹងថា ADN របស់បាក់តេរី S ធ្វើឱ្យបាក់តេរី R មានលក្ខណៈថ្មីមួយគឺអាចសំយោគស្រោមដែលបង្កជំងឺរលាកសួត ។ ADN ជាសម្ភារៈសេនេទិចដែលផ្ទុកព័ត៌មានសេនេទិច ។ លក្ខណៈរបស់ភាវៈរស់ (មួយផ្នែកធំ) ត្រូវបានកំណត់ដោយព័ត៌មានសេនេទិចដែលស្ថិតនៅក្នុងណ្វៃយូរនៃកោសិកា ។ ព័ត៌មានសេនេទិចត្រូវបានបញ្ជូនពីកោសិកាមេទៅកោសិកាកូនតាមស្វ័យដឹងដេញ ADN និងរបាយសេនេទិចក្នុង ADN ក្នុងវគ្គបន្តពូជនៃមីតូស ។ តើព័ត៌មានសេនេទិចអាចសំដែងចេញជាផេនូទីបដូចម្តេច ?

១. សកម្មភាពនៃស៊ែន

នៅឆ្នាំ 1945 លោកប៊ីដល និងតាទុម អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិអាមេរិក បានពិសោធន៍ទៅលើផ្សិតផ្សេងៗក្រហមដែលដុះលើនំបុ័ង ។ ផ្សិតផ្សេងៗនោះគឺ ណូរ៉ូស្ព័រ៉ា ក្រាសសា (Neurospora crassa) ។ វាបន្តពូជតាមស្ព័រអាប់អ៊ីត ។ តាមធម្មតា ស្ព័រអាចលូតលាស់បានក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សារធាតុចិញ្ចឹម (មានតែស្ករ អំបិលខនិជ និងជីវជាតិប៊ីយ៉ូទីន (Biotin)) ព្រោះវាអាចសំយោគប្រូតេអ៊ីនទាំងអស់ដែលវាត្រូវការសម្រាប់ការលូតលាស់ ។ ប៊ីដលនិងតាទុម បានឃើញកំហុសព្យាបាល X ទៅលើស្ព័រ ។ ក្នុងចំណោមស្ព័រដែលត្រូវបានបញ្ចាំងដោយកំហុស X ស្ព័រខ្លះមិនអាចលូតលាស់ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សាធាតុចិញ្ចឹមបានទេ ។ តែវាអាចលូតលាស់ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសម្បូរមេតាប៉ូលីត ។ រូបទី 2.1 បង្ហាញថា មីសេលីយ៉ូមរបស់ផ្សិតមិនអាចលូតលាស់ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សាធាតុចិញ្ចឹមលាយមេតាប៉ូលីត A ។ ដូចគ្នានេះដែរ វាមិនអាចលូតលាស់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សាធាតុចិញ្ចឹមលាយជាមួយមេតាប៉ូលីត B ទេ ។ ប៉ុន្តែមីសេលីយ៉ូមផ្សិតវិញ អាចលូតលាស់បាននៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សាធាតុចិញ្ចឹមលាយមេតាបូលីត C និងមេតាប៉ូលីត D ទៅវិញ ។ នេះបង្ហាញថា មានអង់ស៊ីមពីរប្រភេទដែលត្រូវបានសំយោគដោយមីសេលីយ៉ូមដើម្បីទ្រទ្រង់ការលូតលាស់ ។ គាត់បានហៅសម្មតិកម្មនេះថា « ស៊ែនមួយដឹកនាំសំយោគអង់ស៊ីមមួយ » ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមបង្ហាញបំពង់សាកល្បងជាច្រើន និងការចម្លងស្ព័រពីមួយទៅមួយ ។ នៅខាងឆ្វេង បំពង់មួយមានឈ្មោះថា «មជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សារធាតុចិញ្ចឹម» ដែលមានស្ព័រដុះនៅខាងក្នុង ។ ព្រួញមួយចេញពីបំពង់នេះ កាត់តាមសញ្ញាស្រកាតំណាងដោយ «កំហុស X» (រលកខ្សែកាត់) ហើយចង្អុលទៅបំពង់ដែលមានសញ្ញា «ស្ព័រ» ជាចំណុចតូចៗ ។ បន្ទាប់មក ព្រួញបែកជាបួន នាំទៅបំពង់បួន ៖ ពីរបំពង់ខាងលើមានឈ្មោះ «មជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សាធាតុចិញ្ចឹម» និងពីរបំពង់ខាងក្រោមមានឈ្មោះ «មជ្ឈដ្ឋានសម្បូរសាធាតុចិញ្ចឹម» ។ បំពង់ទាំងបួននៅខាងស្តាំមានស្លាក «+ មេតាប៉ូលីត A», «+ មេតាប៉ូលីត B», «+ មេតាប៉ូលីត C», «+ មេតាប៉ូលីត D» ។ នៅក្នុងបំពង់ដែលមានមេតាប៉ូលីត C និង D ស្ព័រដុះពេញ ឯបំពង់ A និង B ស្ព័រមិនដុះទេ ។ ស្លាក (labels)៖ «មជ្ឈដ្ឋានខ្សត់សាធាតុចិញ្ចឹម», «កំហុស X», «ស្ព័រ», «មជ្ឈដ្ឋានសម្បូរសាធាតុចិញ្ចឹម», «+ មេតាប៉ូលីត A», «+ មេតាប៉ូលីត B», «+ មេតាប៉ូលីត C», «+ មេតាប៉ូលីត D» ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ ព្រួញពីឆ្វេងទៅស្តាំ មួយចេញពីបំពង់ដើម ឆ្លងកាត់ «កំហុស X» ទៅបំពង់ស្ព័រ បន្ទាប់មកបែកជាព្រួញបួន ឆ្ពោះទៅស្តាំ ទៅបំពង់ទាំងបួន ។

បើមីសេលីយ៉ូមលូតលាស់បានតែពេលដាក់មេតាប៉ូលីត C ឬ D នោះមានន័យថា វាខ្វះសមត្ថភាពបង្កើតសារធាតុមួយក្នុងខ្សែសង្វាក់ប្រតិកម្ម ។ មេតាប៉ូលីត C និង D ជាសារធាតុដែលនៅ «ក្រោយ» ចំណុចខូចនៃខ្សែសង្វាក់ ដូចនេះកោសិកាអាចបន្តដំណើរការបាន ។ ឯមេតាប៉ូលីត A និង B នៅ «មុន» ចំណុចខូច ដូចនេះការដាក់វាមិនជួយឱ្យខ្សែសង្វាក់បន្តបានទេ ។ នេះជាហេតុផលដែលធ្វើឱ្យគេសន្និដ្ឋានថា ការខូចមួយកន្លែងនៃស៊ែន ធ្វើឱ្យខូចអង់ស៊ីមមួយ ហើយធ្វើឱ្យខូចប្រតិកម្មមួយក្នុងខ្សែសង្វាក់ ។

ម៉ូលេគុល ADN ជាម៉ាក្រូម៉ូលេគុល ដែលផ្ទុកព័ត៌មានសម្រាប់សំយោគលក្ខណៈច្រើនយ៉ាងរបស់ភាវៈរស់ ។ អង្គតៈមួយរបស់ ADN ឬស៊ែន ផ្ទុកព័ត៌មានមួយដែលសំយោគចេញជាលក្ខណៈមួយ ។ ផេនូទីបរបស់អង្គតៈមួយជាបណ្តុំលក្ខណៈនៃអង្គតៈនោះ ។ បរិស្ថានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើផេនូទីប ។

អង់ស៊ីមជាប្រូតេអ៊ីន ។ វាគឺជាកាតាលីករគីមីជីវៈដែលជំរុញល្បឿនប្រតិកម្មគីមី ។ ប្រូតេអ៊ីនទាំងអស់មិនមែនសុទ្ធតែជាអង់ស៊ីមទេ ។ ប្រូតេអ៊ីនខ្លះជាអរម៉ូន ខ្លះទៀតមាននាទីបង្កើតទម្រង់កោសិកា ។ ដូចនេះ ទ្រឹស្តីខាងលើដែលថា « ស៊ែនមួយដឹកនាំសំយោគអង់ស៊ីមមួយ » ត្រូវបានបញ្ជា « ស៊ែនមួយដឹកនាំសំយោគប្រូតេអ៊ីនមួយ » ។ ADN និងប្រូតេអ៊ីនមានលក្ខណៈមួយចំនួនដូចគ្នា ។ វាជាម៉ាក្រូម៉ូលេគុលដែលកើតពីឯកតាតូចៗភ្ជាប់គ្នាជាច្រវាក់ម៉ូលេគុល ។ ADN កើតពីច្រវាក់នុយក្លេអូទីតពីរបំពេញគ្នា ។ ម៉ូលេគុល ADN នីមួយៗមានតំណលំដាប់នុយក្លេអូទីត (ចំនួន ទីតាំង និងប្រភេទនុយក្លេអូទីត) ជាក់លាក់ ។ វាមានប្រវែងវែងជាងប្រវែងប្រូតេអ៊ីនរាប់សិបទៅរាប់រយដង ។ ប្រូតេអ៊ីនជាច្រវាក់អាស៊ីតអាមីណេដែលភ្ជាប់គ្នាដោយចំណងប៉ិបទីត ។ អាស៊ីតអាមីណេមាន 20 ប្រភេទ ដែលតម្រៀបគ្នាទៅតាមតំណលំដាប់ជាក់លាក់បង្កើតបានជាច្រវាក់ប៉ូលីប៉ិបទីត ។ ប្រូតេអ៊ីនខ្លះកើតពីច្រវាក់ប៉ូលីប៉ិបទីតមួយប៉ុណ្ណោះ ។ ឧទាហរណ៍ ប្រូតេអ៊ីនរបស់អេម៉ូក្លូប៊ីនកើតពីច្រវាក់ប៉ូលីប៉ិបទីតពីរ ។ តារាងប្រៀបធៀប ADN និងប្រូតេអ៊ីន (ដកស្រង់ពីអត្ថបទខាងលើ ដើម្បីងាយចងចាំ)៖

អាស៊ីតនុយក្លេអិចមានពីរប្រភេទគឺ ADN និង ARN ។ ARN ជាអាស៊ីតរីបូនុយក្លេអិច ដែលមានធាតុបង្កស្រដៀង ADN ដែរ តែមានលក្ខណៈខុសគ្នាមួយចំនួន ។ ស្កររបស់ ARN គឺស្កររីបូស (C₅H₁₀O₅) ។ បាសរបស់ ARN មានប្រភេទ អូយ៉ាស៊ីល (U) ជំនួសបាសទីមីន (T) របស់ ADN ។ ដូចនេះនុយក្លេអូទីត ARN មានបួនប្រភេទ ដែលខុសគ្នាដោយបាសអាសូតគឺ A U C G ។ មូលេគុល ARN កើតពីច្រវាក់នុយក្លេអូទីតដូចគ្នា ។ ប្រវែងមូលេគុល ARN ខ្លីជាងមូលេគុល ADN យ៉ាងខ្លាំង ហើយមានសរសៃ [UNCLEAR: ខ្លី ឬ វែង អក្សរមិនច្បាស់] ជាងមូលេគុល ADN រាប់ម៉ឺនដង ។ យ៉ាងណាតាមមុខងារ គេចែក ARN ជាបីប្រភេទគឺ ARN នាំសារ (ARN_m) ARN ដឹកនាំ (ARN_t) ARN រីបូសូម (ARN_r) ។ មូលេគុល ARN ទាំងបីប្រភេទនេះ ត្រូវបានបង្កើតដោយ ADN ។ ក្នុងមេរៀននេះ យើងលើកឡើងពី ការបង្កើត ARN_m ដែលមាននាទីចម្លងព័ត៌មានសេនេទិច ។ តារាងប្រៀបធៀប ADN និង ARN ៖

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមរាងជាមែកធាង បង្ហាញសមាសភាពនៃម៉ូលេគុល ARN ។ នៅខាងលើគេសរសេរ «ARN (អាស៊ីតរីបូនុយក្លេអិច)» បន្ទាប់មកមានព្រួញចុះក្រោមទៅ «នុយក្លេអូទីតរីបូនុយក្លេអូទីត» ។ ពីនុយក្លេអូទីតនេះ មានព្រួញបីចេញទៅរកធាតុបង្កបីគឺ «បាសអាសូត» «ស្កររីបូស (C₅H₁₀O₅)» និង «អាស៊ីតផូស្វរិច (H₃PO₄)» ។ ស្លាក (labels)៖ ARN (អាស៊ីតរីបូនុយក្លេអិច) ; នុយក្លេអូទីតរីបូនុយក្លេអូទីត ; បាសអាសូត ; ស្កររីបូស (C₅H₁₀O₅) ; អាស៊ីតផូស្វរិច (H₃PO₄) ។ ក្រោមពាក្យ «បាសអាសូត» មានបញ្ជីចំណុចចំនួនបួនគឺ ៖ អាដេនីន (A) ; ស៊ីតូស៊ីន (C) ; កានីន (G) ; អូយ៉ាស៊ីល (U) ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ ព្រួញពី «ARN» ចុះក្រោមទៅ «នុយក្លេអូទីត» ; ពី «នុយក្លេអូទីត» បែកជាបីព្រួញទៅស្តាំរកធាតុបង្កទាំងបី ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ រូបគំរូបង្ហាញរចនាសម្ព័ន្ធនៃម៉ូលេគុល ARN ជាច្រវាក់ឈរ ។ នៅផ្នែកខាងលើ និងតាមបណ្តោយច្រវាក់ មានរង្វង់តូចៗដែលមានអក្សរ P (ផូស្វាត) តភ្ជាប់គ្នាជាបន្តបន្ទាប់ ។ ចំហៀងឆ្វេងនៃរង្វង់ P មានប្រអប់តូចៗជាប់គ្នាជាជួរឈរ ដែលតំណាងឱ្យបាសអាសូត ។ នៅខាងស្តាំមានវង់ក្រចកធំមួយព័ទ្ធជុំវិញអក្សរ A, U, G, C ដែលជាបាសទាំងបួនរបស់ ARN ។ ស្លាក (labels)៖ P (ផូស្វាត) ; នុយក្លេអូទីត ; អាដេនីន ; អូយ៉ាស៊ីល ; កានីន ; ស្កររីបូស ; ស៊ីតូស៊ីន ; A ; U ; G ; C ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ គ្មានព្រួញ ; លំដាប់គឺពីលើចុះក្រោមតាមច្រវាក់ ៖ P ស្កររីបូស បាសអាសូត ។

មូលេគុល ARN នាំសារ (ARN_m) ជាច្រវាក់នុយក្លេអូទីតខ្លីដែលកើតចេញពីច្រវាក់នុយក្លេអូទីតម្ខាងរបស់ ADN ។ វាមាននាទីចម្លងព័ត៌មានសេនេទិចពីផ្នែកមួយរបស់ ADN ។ ដើម្បីឱ្យព័ត៌មាននេះប្រព្រឹត្តទៅបាន ការសំយោគ ARN_m ប្រព្រឹត្តទៅតាមដំណាក់កាលដូចតទៅ ៖

• បើកមូលេគុល ADN ដោយផ្តាច់សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែនខ្សោយ ដែលភ្ជាប់ច្រវាក់ទាំងពីរ ។
• ធ្វើឱ្យមានប៉ូលីមេកម្មនៃនុយក្លេអូទីត (ឬការសំយោគ ARN នាំសារ) ៖ នុយក្លេអូទីតសេរីចូលទៅផ្គូផ្គងនឹងនុយក្លេអូទីតនៃច្រវាក់ម្ខាងរបស់អង្គត ADN តាមគោលការណ៍បំពេញបាសគឺ A - U, C - G, T - A, G - C ។
• បន្ទាប់ពីប៉ូលីមេកម្មនៃនុយក្លេអូទីត ច្រវាក់ ARN_m ក៏កើតឡើង ហើយដូចទៅនឹងច្រវាក់ម្ខាងទៀតរបស់ ADN ដែលមិនមែនជាពុម្ពគំរូ (លើកលែងអូយ៉ាស៊ីល (U) ចេញ) ។

ពេលសំយោគរួច មូលេគុល ARN_m ក៏ផ្តាច់ខ្លួនចេញពី ADN ហើយច្រវាក់ទាំងពីររបស់ ADN ក៏ភ្ជាប់គ្នាវិញ ។ ដូចនេះមូលេគុល ARN_m ចម្លងតំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតនៃច្រវាក់ម្ខាងរបស់សែនឌីអិនអា តំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតរបស់ ARN នាំសារ ។ បើសែនណាមួយមានសកម្មភាព វាសំយោគជាបន្តបន្ទាប់នូវ ARN_m ជាច្រើន ហើយ ARN_m ទាំងនោះក៏ដឹកនាំសំយោគប្រូតេអ៊ីនជាច្រើនដូចៗគ្នា ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមបង្ហាញច្រវាក់ ADN ពីរត្រួតគ្នាជាខ្សែវង់ ។ ច្រវាក់មួយដែលមានបាស A, G, T, C ត្រូវបានប្រើជាពុម្ពគំរូ ហើយនៅលើវាមានអង់ស៊ីមមួយកំពុងរំកិល ដើម្បីសំយោគច្រវាក់ ARN_m ថ្មីមួយដែលដាក់បាស G, A, G, C, A បំពេញនឹងបាសរបស់ពុម្ព ។ ច្រវាក់ ARN_m ថ្មីនេះបែកចេញពី ADN ហើយមានព្រួញចង្អុលចុះក្រោមទៅរកស៊ីតូប្លាស ។ ស្លាក (labels)៖ អង់ស៊ីម ; ARN ប៉ូលីមេរ៉ាស ; ច្រវាក់ ADN ពុម្ពគំរូ (ច្រវាក់ចម្លង) ; ច្រវាក់ ARN_m ; ច្រវាក់មិនចម្លង ; ទៅស៊ីតូប្លាស ។ ព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order)៖ ព្រួញចេញពីច្រវាក់ ARN_m ចុះក្រោមទៅ «ទៅស៊ីតូប្លាស» ; អង់ស៊ីម ARN ប៉ូលីមេរ៉ាស ផ្លាស់ទីតាមច្រវាក់ពុម្ពពីលើចុះក្រោម ។ ចំណាំ៖ ក្នុងរូប បាសរបស់ពុម្ព A, G, T, C ត្រូវបានបំពេញដោយ U, C, A, G រៀងៗខ្លួន ។ រូបនេះបង្ហាញតែផ្នែកខ្លីមួយនៃស៊ែន ដើម្បីបង្ហាញគោលការណ៍បំពេញបាស ។

[UNCLEAR: ប្រយោគបើកដំណាក់កាល ៣.១ អានបានថា «ផ្នែកទីបួននៃកត្តាមួយ ប្រូតេអ៊ីនកើតឡើងក្នុង ADN» ប៉ុន្តែឃ្លាភ្ជាប់បន្ទាប់មិនច្បាស់] សម្រាប់សំយោគប្រូតេអ៊ីនជាច្រើន ដែលធ្វើឱ្យលេចចេញនូវផ្នែកទីបួន ។ ពីតំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតនៃសែនទៅជាតំណលំដាប់អាស៊ីតអាមីណេនៃប្រូតេអ៊ីន ត្រូវមានអង្គភាពជំនួយ [UNCLEAR: ពាក្យមួយពាក្យ] នៃភាពប្រតិកម្មជាក់លាក់ ។ ដោយ ADN មាននុយក្លេអូទីតបួនប្រភេទគឺ A T C G ហើយប្រូតេអ៊ីនមានអាស៊ីតអាមីណេ 20 ប្រភេទ តើនុយក្លេអូទីតបួនប្រភេទរបស់ ADN កំណត់អាស៊ីតអាមីណេណាមួយក្នុងចំណោម 20 ប្រភេទរបស់ប្រូតេអ៊ីនបានដូចម្តេច ? មានសម្មតិកម្មបីបែបបានលើកឡើង ៖

តារាងខាងក្រោមរាប់បន្សំដែលអាចមាន បើនុយក្លេអូទីតពីរ ឬបីតំណាងឱ្យអាស៊ីតអាមីណេមួយ ។ ចំនួនបន្សំ៖ បន្សំពីរនុយក្លេអូទីតមាន 4² = 16 បន្សំ (ជួរឈរទីពីរ) ។ បន្សំបីនុយក្លេអូទីតមាន 4³ = 64 បន្សំ (ជួរឈរទីបី) ។

ប្រអប់ក្នុងសៀវភៅពន្យល់ដូចខាងក្រោម៖

• បើនុយក្លេអូទីតមួយកំណត់អាស៊ីតអាមីណេមួយនោះ នុយក្លេអូទីតបួនប្រភេទត្រូវកំណត់អាស៊ីតអាមីណេបួនប្រភេទដែរ ។ ដូចនេះវាមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ក្នុងការកំណត់អាស៊ីតអាមីណេទាំង 20 ប្រភេទនោះ (ព្រោះនៅសល់អាស៊ីតអាមីណេ 16 ប្រភេទទៀត) ។
• បើបន្សំនុយក្លេអូទីតពីរកំណត់អាស៊ីតអាមីណេមួយ ADN ត្រូវមានបន្សំ 4² = 16 ក៏អាចកំណត់អាស៊ីតអាមីណេបានតែ 16 ដែរ ។ ដូចនេះវាមិនសមស្របឡើយព្រោះនៅសល់អាស៊ីតអាមីណេបួនប្រភេទទៀត ។

• បើបន្សំនុយក្លេអូទីតបី (ត្រីភាគ) កំណត់អាស៊ីតអាមីណេមួយនោះ ADN មានបន្សំ 4³ = 64 គឺគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីកំណត់អាស៊ីតអាមីណេទាំង 20 ប្រភេទនោះ ។

សម្មតិកម្មទី 3 អាចទទួលយកបានព្រោះវាមានចំនួនត្រីភាគលើសចំនួនអាស៊ីតអាមីណេ ។ ដូចនេះអាចមានត្រីភាគមួយឬច្រើនដែលកំណត់អាស៊ីតអាមីណេមួយ ។ តើត្រីភាគនីមួយៗមានបាសអ្វីខ្លះ ? តើវាត្រូវបានរកឃើញដូចម្តេច ?

ការតម្រៀបអាស៊ីតអាមីណេក្នុងច្រវាក់ប៉ូលីប៉ិបទីតមិនត្រូវបានបញ្ជាដោយផ្ទាល់ពីតំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតរបស់ ADN ទេ ។ ព័ត៌មានសេនេទិចនេះ ត្រូវបានចម្លងជាតំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតរបស់ ARN_m ជាមុនសិន ។ ដូចនេះ តំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតរបស់ ARN_m កំណត់តំណលំដាប់អាស៊ីតអាមីណេក្នុងមូលេគុលប្រូតេអ៊ីន ។ នៅដើមទសវត្សរ៍ទី 60 ជីវវិទូជនជាតិបារាំងម្នាក់ឈ្មោះ ម៉ារីយ៉ាន់ (Mariane Grunborg Ménago) និងគីមីវិទូជនជាតិអាមេរិច សាវីរ៉ូ (Savero Ochoa) បានបំបែកអង់ស៊ីមមួយចេញពីសារាង្គកាយបាក់តេរីអ៊ីកូលី (Escherichia coli) ។ អង់ស៊ីមនោះអាចធ្វើឱ្យមានប៉ូលីមេកម្មនុយក្លេអូទីត ដើម្បីបង្កើត ARN នាំសារ ។ របកគំហើញនេះធ្វើឱ្យគីរីនប៊ឺរ (Nirenberg) ធ្វើការពិសោធមួយ ។ ក្នុងការពិសោធនោះមានអាស៊ីតអាមីណេ 20 ប្រភេទនិងកត្តាផ្សេងៗចាំបាច់សម្រាប់សំយោគប្រូតេអ៊ីន ហើយគាត់បន្ថែម ARN_m និមិត្តមួយដែលមាននុយក្លេអូទីតប្រភេទអូយ៉ាស៊ីលតែប៉ុណ្ណោះ ។ ប៉ូលីមេកម្មនេះ «ប៉ូលី U » សំយោគប៉ូលីប៉ិបទីតមួយដែលបង្កើតឡើងដោយអាស៊ីតអាមីណេតែមួយប្រភេទគឺផេនីលអាឡានីន ។ ដូចនេះ ត្រីភាគ UUU ត្រូវកំណត់ផេនីលអាឡានីនក្នុងភាសាក្រមសេនេទិច ។

ដោយពិសោធន៍ជាច្រើន បានសម្រេចធ្វើសំយោគ ARN_m ផ្សេងៗ ដើម្បីស្រាវជ្រាវរកន័យនៃកូដុងផ្សេងៗទៀត ដែលកើតចេញពីបាសទាំងបួនរបស់ ARN_m ។ តាមការពិសោធខាងលើ គេអាចសន្និដ្ឋានថា៖

• ត្រីភាគមួយក្នុងមួយជាពីតំណាងឱ្យអាស៊ីតអាមីណេមួយ ។ ត្រីភាគជាបាសបីតគ្នារបស់ ARN_m ។
• កូដុងសម្រាប់មានបីគឺ UAA UAG UGA មិនកំណត់អាស៊ីតអាមីណេទេ ។
• កូដុង 61 កំណត់អាស៊ីតអាមីណេ 20 ដូចនេះអាស៊ីតអាមីណេមួយអាចកំណត់ឡើងដោយត្រីភាគច្រើន ។

• ក្រមសេនេទិចមានលក្ខណៈជាសកល ។ ការរស់នៅអស់ចាប់ពីបាក់តេរីទៅមនុស្សមានក្រមសេនេទិចរួមគ្នាតែមួយ ចំពោះសត្វក៏ដូចចំពោះរុក្ខជាតិដែរ ។

ក្រមសេនេទិចជាវចនានុក្រម ដែលកោសិកាប្រើប្រាស់ដើម្បីបកប្រែភាសារបស់អក្សរបួនតួនៃអាស៊ីតនុយក្លេអិច ទៅជាភាសារបស់អក្សរ 20 តួនៃប្រូតេអ៊ីន ។ ពាក្យក្នុងវចនានុក្រមជាត្រីភាគនៃនុយក្លេអូទីតបួន គឺកូដុង ។ ក្នុងចំណោមត្រីភាគ 64 មានតែត្រីភាគ 61 ទេដែលសំគាល់អាស៊ីតអាមីណេទាំង 20 ប្រភេទ ត្រីភាគបីទៀតមិនសំគាល់អាស៊ីតអាមីណេទេ តែវាបញ្ជាឱ្យបញ្ឈប់ការសំយោគប្រូតេអ៊ីនព្រោះវាជាកូដុងស្តុប ។

តារាងខាងក្រោមជាតារាងក្រមសេនេទិចដូចបោះពុម្ពក្នុងសៀវភៅ ដោយរក្សាគ្រប់ជួរ និងគ្រប់កូដុង ។ តារាងនេះផ្តល់លទ្ធភាពបន្សំនុយក្លេអូទីត 3 ក្នុងចំណោមនុយក្លេអូទីត 4 បែបរបស់ ARN_m ។ ដើម្បីងាយស្វែងរកកូដុងមួយៗ ខាងក្រោមជាតារាងពេញលេញ ៦៤ កូដុង ដកស្រង់ចេញពីតារាងខាងលើដដែល ដោយមិនបន្ថែម ឬដកកូដុងណាមួយឡើយ ។ កូដុងនីមួយៗមានឈ្មោះអាស៊ីតអាមីណេជាភាសាខ្មែរ ដូចក្នុងសៀវភៅ ។ ចំណាំ៖ តារាងខាងលើមាន 64 ជួរ គឺមួយជួរក្នុងមួយកូដុង ។ សរុបមាន 64 កូដុង៖ 61 កូដុងកំណត់អាស៊ីតអាមីណេ 20 ប្រភេទ ហើយ 3 កូដុង (UAA, UAG, UGA) ជាកូដុងស្តុប ។

១.១៩.១ តារាងក្រមសេនេទិចពេញលេញ ៦៤ កូដុង

ដើម្បីបង្កើតប៉ូលីប៉ិបទីត ការផ្ដុំអាស៊ីតអាមីណេតាមទារ្យីមានការចូលរួមពីជាតុសំខាន់ៗបីគឺ ៖ ARN_m រីបូសូម ARN_t ។ តើជាតុទាំងនេះចូលរួមក្នុងការសំយោគប៉ូលីប៉ិបទីតបានដូចម្តេច ? តារាងនាទីរបស់ជាតុទាំងបី (សង្ខេបពីអត្ថបទខាងក្រោម)៖