ចម្រាញ់ដល់នឹងគីមី

ទំព័រដំបូងនៃជំពូកមានបន្ទះពណ៌ដែលមានសរសេរ ជំពូក និងលេខ 4 ក្នុងរង្វង់ ហើយនៅខាងស្ដាំមានចំណងជើងធំ លំនឹងគីមី ។ ក្រោមនោះជារូបថតធំនៃខាងក្នុងគុហាថ្មកំបោរ ។ ពីពិដានគុហាមានដុំថ្មវែងៗចុះមកក្រោម ។ ពីបាតគុហាមានដុំថ្មដុះឡើងលើ ។ ខ្លះជួបគ្នាទៅជាសសរថ្ម ។ ចំណងជើងរូបថតពន្យល់ថា ស្ថាបត្យកម្មធម្មជាតិទាំងនេះកើតឡើងពី ការរលាយលំនឹងនៃប្រតិកម្ម ។ ន័យរបស់វាសាមញ្ញណាស់ ៖ ទឹកភ្លៀងរលាយថ្មកំបោរ ហើយថ្មកំបោរក៏កើតឡើងវិញពីទឹកនោះដែរ ។ ដំណើរការទាំងពីរកើតឡើងក្នុងពេលតែមួយ ហើយគ្មានថ្ងៃឈប់ ។ គុហាមួយកើតឡើងយូររយពាន់ឆ្នាំ ដោយសារតុល្យភាពរវាងដំណើរការទាំងពីរនេះ ។ សមីការរបស់វាស្ថិតនៅផ្នែកទី ៥ (៥.១) ។

ស្រមៃថាមានបន្ទប់មួយដែលមានទ្វារតែមួយ ។ មនុស្សខ្លះចេញ មនុស្សខ្លះចូល ។ បើក្នុងមួយនាទី មនុស្សចេញ ៥ នាក់ ហើយចូល ៥ នាក់ នោះចំនួនមនុស្សក្នុងបន្ទប់លែងប្រែប្រួល ។ តែមនុស្សនៅតែដើរទៅមក ។ គ្មានអ្វីឈប់ទេ ។ នេះជាគំនិតសំខាន់បំផុតនៃមេរៀននេះ ៖ ឈប់ប្រែប្រួល មិនមែនមានន័យថាឈប់កើតឡើងទេ ។ ក្នុងប្រតិកម្មគីមី ក៏ដូចគ្នាដែរ ៖ ម៉ូលេគុលបន្តបំបែក និងបន្តរួមគ្នាវិញ តែកំហាប់នៅដដែល ។ គេហៅស្ថានភាពនេះថា លំនឹងឌីណាមិច ។

កាលពីមុន យើងសរសេរថា អង្គធាតុប្រតិករប្រែជាអង្គធាតុកើត ។ តែក្នុងប្រតិកម្មទៅមក អង្គធាតុកើតក៏អាចប្រែជាអង្គធាតុប្រតិករវិញបានដែរ ។ ដូច្នេះយើងត្រូវការសញ្ញាថ្មី ៖ ព្រួញពីរទិស ⇌ ។ ព្រួញខាងលើចង្អុលទៅស្ដាំ = ទិសបញ្ញាយ ។ ព្រួញខាងក្រោមចង្អុលទៅឆ្វេង = ទិសច្រាស ។ បើព្រួញទាំងពីរប្រវែងស្មើគ្នា នោះគ្មានទិសណានាំមុខទេ ។ បើព្រួញមួយវែងជាង នោះទិសនោះនាំមុខ ។

សិស្សច្រើនគិតថា K ប្រាប់ថា «មានអង្គធាតុកើតប៉ុន្មាន» ។ តាមពិត K ប្រាប់ពី សមាមាត្រ រវាងអង្គធាតុកើត និងអង្គធាតុប្រតិករ ។ គេសរសេរអង្គធាតុកើតនៅលើ អង្គធាតុប្រតិករនៅក្រោម ។ អំណាចនៃតួអក្សរនីមួយៗ គឺមេគុណក្នុងសមីការតុល្យការ ។ ដូច្នេះបើ K ធំ អង្គធាតុកើតមានច្រើន ។ បើ K តូច អង្គធាតុប្រតិករនៅសល់ច្រើន ។ K ជាលេខសុទ្ធ ។ សៀវភៅមិនបានដាក់ខ្នាតឱ្យវាទេ ។

អ្នកគីមីប្រើប្រតិកម្មដើម្បីបំលែងអង្គធាតុប្រតិករទៅជាអង្គធាតុកើតដែលមនុស្សត្រូវការ ។ តែពួកគេមិនបំលែងតាមតែចិត្តទេ ។ K ប្រាប់ថាតើប្រតិកម្មអាចទៅដល់កម្រិតណា ។ បើ K តូចពេក គេត្រូវរកវិធីផ្លាស់លំនឹង ។ ដូច្នេះ K ជាមគ្គុទ្ទេសក៍របស់ឧស្សាហកម្ម ។ មេរៀននេះផ្ដល់ឧបករណ៍គណនាវា ។

នៅពេលគេដាក់ស្ករដែលមានបរិមាណច្រើនទៅក្នុងទឹក គេសង្កេតឃើញម៉ូលេគុលស្ករខ្លះរលាយទៅក្នុងទឹក និងខ្លះទៀតមិនរលាយ ។ ការរលាយរបស់ស្ករទៅក្នុងទឹកនេះ មានលំនាំពីរកើតឡើង គឺការរលាយរបស់ម៉ូលេគុលស្ករទៅក្នុងទឹក និងកំណាត់ក្រាមរបស់ម៉ូលេគុលស្ករឡើងវិញ ។ នៅពេលដែលល្បឿននៃការរលាយ និងកំណាត់ក្រាមនៃម៉ូលេគុលស្ករស្មើគ្នា គេទទួលបានលំនឹងនៃការរលាយ និងកំណាត់ក្រាមនៃម៉ូលេគុលស្ករ ។ លំនឹងបែបនេះហៅថា លំនឹងរូប ។ ក្នុងជំពូកនេះ យើងនឹងសិក្សាពីលំនឹងគីមី ។

តាមទ្រឹស្តី គ្រប់ប្រតិកម្មអាចប្រព្រឹត្តទៅតាមទិសពីរ គឺប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយ និងប្រតិកម្មតាមទិសច្រាស ។ ដូច្នេះគ្រប់ប្រតិកម្មគីមី ដែលបានលើកឡើងជា ប្រតិកម្មទៅមក នៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសមស្របណាមួយ ។ ប្រតិកម្មគីមីមួយដែលក្នុងនោះមានអង្គធាតុកើត (ផលិតផល) អាចមានប្រតិកម្មជា [UNCLEAR: តួបង្កើត — the clause bridging «អាចមានប្រតិកម្មជា» and «អង្គធាតុប្រតិករវិញ» is not resolvable] អង្គធាតុប្រតិករវិញ ។ គេហៅថា ប្រតិកម្មទៅមកវិញ ។

ឧទាហរណ៍ ៖ បារ៉ាត (II) អុកស៊ីតត្រូវកម្ដៅ បំបែកជាបារ៉ាត និងអុកស៊ីសែន តាមសមីការ ៥.២ (ផ្នែកទី ៥) ។ កាលណាត្រូវកម្ដៅដោយ បារ៉ាតមានអំពើជាមួយអុកស៊ីសែន បង្កើតជាបារ៉ាត (II) អុកស៊ីតវិញ តាមសមីការ ៥.៣ ។ ដូច្នេះសមីការទាំងពីរនេះ ជាប្រតិកម្មទៅមកនៃគ្នាទៅវិញទៅមក ។

ក្នុងពេលប្រតិកម្មបំបែក និងប្រតិកម្មកំណាត់បារ៉ាត (II) អុកស៊ីត មានល្បឿនស្មើគ្នានៅពេលបរិមាណបារ៉ាត (II) អុកស៊ីត បារ៉ាត និងអុកស៊ីសែនក្នុងគោរលែងប្រែប្រួល ។ ពេលនោះ គេហៅថា លំនឹងឌីណាមិច កើតមានឡើងរវាងប្រតិកម្មបំបែក និងកំណាត់បារ៉ាត (II) អុកស៊ីត ។ សមីការគីមីតាងប្រតិកម្មពេលមានលំនឹង សរសេរដោយសញ្ញាព្រួញពីរព្រួញនៅមក ។

សូមកត់សម្គាល់៖ ពាក្យ «ឌីណាមិច» មានន័យថា «មានចលនា» ។ ដូច្នេះលំនឹងនេះមិនមែនជាការឈប់នោះទេ ។ ប្រតិកម្មទាំងពីរទិសនៅតែកើតឡើង តែល្បឿនស្មើគ្នា ។

ព្រួញវែងតាងឱ្យប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយ ដែលជាប្រតិកម្មនាំមុខ ។ ព្រួញ [UNCLEAR: ខ្លី — only ព្រួញ and its first letter are printed inside the text column] តាងឱ្យប្រតិកម្មតាមទិសច្រាស ដែលជាប្រតិកម្មមិននាំមុខ ។

ដូច្នេះព្រួញ ⇌ មិនមែនជាតួអក្សរតែមួយបែបទេ ៖ ប្រវែងរបស់វាផ្ដល់ព័ត៌មាន ។ បើព្រួញខាងលើវែងជាង នោះអង្គធាតុកើតមានច្រើន ។ បើព្រួញខាងក្រោមវែងជាង នោះអង្គធាតុប្រតិករនៅសល់ច្រើន ។

ប្រតិកម្មទៅមកមានលំនឹងគីមី កាលណាល្បឿនប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយស្មើនឹងប្រតិកម្មតាមទិសច្រាស ហើយកំហាប់នៃអង្គធាតុកើត និងអង្គធាតុប្រតិករលែងប្រែប្រួល ។

នេះជានិយមន័យដែលគេប្រើច្រើនជាងគេ ។ លក្ខខណ្ឌមានពីរ ៖ (១) ល្បឿនស្មើគ្នា (២) កំហាប់លែងប្រែប្រួល ។ ត្រូវមានទាំងពីរ ។ បើកំហាប់លែងប្រែប្រួល តែព្រោះប្រតិកម្មចប់ហើយ (អង្គធាតុប្រតិករអស់) នោះមិនមែនលំនឹងទេ ។

ប្រតិកម្មគីមីជាច្រើន ជាប្រតិកម្មទៅមក ។ នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌស្ថិរភាព កំហាប់ប្រតិកម្មទាំងនោះទៅដល់ស្ថានភាពលំនឹង ប្រសិនបើគ្មានសារធាតុណាមួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងប្រតិកម្មបានដកចេញ ឬរំដោះចេញពីប្រព័ន្ធប្រតិកម្ម ។

ករណីខ្លះ ៖ ប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយប្រព្រឹត្តទៅស្រុ [UNCLEAR: ៀតជាងស្រង — the comparison printed after «ប្រព្រឹត្តទៅស្រុ» is not resolvable] ច្រាសកើតមានឡើង ។ ដូច្នេះនៅពេលមានលំនឹងគីមី កំហាប់អង្គធាតុកើតដែលទទួលបានពីប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយ ធំជាងកំហាប់អង្គធាតុប្រតិករ ។ គេហៅលំនឹង [UNCLEAR: នេះថា — the words between «លំនឹង» and «លំនឹងគោរទៅស្មើ» are not resolvable] លំនឹងគោរទៅស្មើ ដោយសារអង្គធាតុកើតមានបរិមាណច្រើនលើសលុប ។

តាមសន្មតិ សមីការលំនឹងគីមីតាងដូចក្នុងប្រតិកម្មស្ពាន់ធ័រឌីអុកស៊ីតនឹងអុកស៊ីសែន ឱ្យផលជាស្ពាន់ធ័រត្រីអុកស៊ីត (សមីការ ៥.៥ ផ្នែកទី ៥) ។

ករណីខ្លះ ៖ ប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយប្រព្រឹត្តទៅដោយលំបាក និងប្រតិកម្មតាមទិសច្រាសប្រព្រឹត្តទៅងាយស្រួល ។ ក្នុងករណីនេះ ពេលមានលំនឹង អង្គធាតុប្រតិករមានបរិមាណច្រើន និងអង្គធាតុកើតមានបរិមាណតិច ។ គេចាត់ទុកថាទៅឆ្វេង ។ សមីការលំនឹងតាងដូចករណីប្រតិកម្មអាស៊ីត-បាស ដែលកើតឡើងរវាងអាស៊ីតកាបូនិច និងទឹក (សមីការ ៥.៦ ផ្នែកទី ៥) ។

មានករណីខ្លះទៀត ប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយ និងប្រតិកម្មតាមទិសច្រាសកើតមានឡើងស្ទើរតែដំណាលគ្នា ។ មុនពេលលំនឹងកើតឡើង គ្មានប្រតិកម្មណាមួយនាំមុខទេ ។ សមីការលំនឹងតាងដូចករណីប្រតិកម្មបំបែកជាអ៊ីយ៉ុងនៃអាស៊ីតអាសេទិចក្នុងទឹក (សមីការ ៥.៧ ផ្នែកទី ៥) ។

ព្រួញទៅមកមានប្រវែងស្មើគ្នា ។

គេប្រើប្រតិកម្មគីមីសម្រាប់បំលែងអង្គធាតុប្រតិករទៅជាអង្គធាតុកើតដែលគេចង់បាន ។ អ្នកគីមីពួកយើងមិនបំលែងអង្គធាតុប្រតិករទាំងនេះទៅជាអង្គធាតុកើតតាមតែអាចធ្វើទៅបាន ដើម្បីបំពេញសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្សជាតិ ។

ឧបមាថា គេមានអង្គធាតុ A និង B ដែលមានអំពើជាមួយគ្នាឱ្យផលជាអង្គធាតុ C និង D ហើយ C និង D ចូលធ្វើប្រតិកម្មជាមួយគ្នាឱ្យផលជា A និង B វិញ ។ នៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសមស្របណាមួយ ប្រតិកម្មទៅមកមានលំនឹងកើតឡើង ដែលគេតាងដោយសមីការ ៖ $aA+bB\rightleftharpoons cC+dD$ (សមីការ ៥.៨ ផ្នែកទី ៥) ។

នៅក្នុងសមីការនេះ លេខ 1 សរសេរនៅលើព្រួញទៅស្ដាំ និងលេខ 2 សរសេរនៅក្រោមព្រួញទៅឆ្វេង ។ លេខទាំងពីរនេះជាឈ្មោះទិស ៖ ទិស 1 = ទិសបញ្ញាយ , ទិស 2 = ទិសច្រាស ។ អក្សរតូច a , b , c , d ជាមេគុណក្នុងសមីការតុល្យការ ។

ពេលចាប់ផ្តើមប្រតិកម្ម កំហាប់នៃអង្គធាតុ C និង D ស្មើសូន្យ រីឯកំហាប់អង្គធាតុ A និង B អតិបរមា ។ រូបទី 1.2 (ផ្នែកទី

៦) បង្ហាញថា ល្បឿនប្រតិកម្មតាមទិសបញ្ញាយ (ទិស

1) ថយចុះ ទន្ទឹមនឹងនោះល្បឿនតាមទិសច្រាស (ទិស

2) កើនឡើង ។ នៅពេលល្បឿនតាមទិសបញ្ញាយ និងតាមទិសច្រាសស្មើគ្នា ពេលនោះលំនឹងកើតមានឡើង ។ គេមានលំនឹង កំហាប់នៃ A , B , C និង D លែងប្រែប្រួល បើលក្ខខណ្ឌប្រព័ន្ធមិនប្រែប្រួល ។

គ្រប់ប្រតិកម្មទៅមក ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន [UNCLEAR: ស្មើភាពសេវីសិតលក្ខណៈ — the two words between «មជ្ឈដ្ឋាន» and «ណាមួយ» are not resolvable] ណាមួយ តែងមានថេរ K តាងឱ្យភាពលំនឹងនៃប្រព័ន្ធ ។ ថេរ K ឬថេរលំនឹង K សំដែងដោយកន្សោម ៖

$$K=\frac{[C{]}^c\times [D{]}^d}{[A{]}^a\times [B{]}^b}$$

ក្នុងនោះ $[C]$ និង $[D]$ ជាកំហាប់អង្គធាតុកើត , $[A]$ និង $[B]$ ជាកំហាប់អង្គធាតុប្រតិករ , ហើយ $a,b,c,d$ ជាមេគុណនៃសមីការគីមី ។ កន្សោមពេញលេញមាននៅផ្នែកទី ៤ (៤.១) ។

[ ] ៖ តាងឱ្យកំហាប់នៃសារធាតុមួយៗ គិតជា mol/L ។ ថេរលំនឹង K មិនអាស្រ័យកំហាប់ដើមនៃអង្គធាតុប្រតិករ តែវាអាស្រ័យតាមសីតុណ្ហភាពនៃប្រព័ន្ធ ។

ចំណុចទី ២ សំខាន់ណាស់សម្រាប់ការប្រឡង ៖ បើគេប្ដូរកំហាប់ដើម K មិនប្រែប្រួលទេ ។ បើគេប្ដូរសីតុណ្ហភាព K ប្រែប្រួល ។ ដូច្នេះ K ជាលេខរបស់សីតុណ្ហភាពមួយ ។ ដូច្នេះពេលសរសេរ K ត្រូវសរសេរសីតុណ្ហភាពជាមួយជានិច្ច ។

តារាងទី 1.1 ៖ កំហាប់ I₂ , H₂ និង HI ដែលមានលំនឹងនៅសីតុណ្ហភាព 425°C

តារាងនេះជាលទ្ធផលដែលបានទទួលពីការពិសោធន៍ ៤ ដង ។ ពិសោធន៍ទី 1 និងទី 2 ចាប់ផ្ដើមពី H₂ និង I₂ ។ ពិសោធន៍ទី 3 និងទី 4 ចាប់ផ្ដើមពី HI ។ ការពិសោធន៍ទាំងអស់នេះប្រព្រឹត្តទៅនៅសីតុណ្ហភាព 425°C ។

កត់សម្គាល់ ៖ ជួរឈរកំហាប់មិនបានបោះពុម្ពខ្នាតទេ — ខ្នាតជា mol/L តាមកំណត់សម្គាល់ ៣.១៣ ។ ក្បាលជួរឈរចុងក្រោយ សៀវភៅបោះពុម្ពថា K = [HI]² / [Hg][I₂] ដោយតួទី ២ ក្នុងភាគបែងមានជើងវែង (Hg) ខុសពី [H₂] ក្នុងអត្ថបទខាងលើ ។ ខ្ញុំចម្លងតាមដែលបានបោះពុម្ព ។

ថេរលំនឹង K នៃប្រព័ន្ធ I₂ , H₂ និង HI នៅសីតុណ្ហភាព 425°C មានតម្លៃជាមធ្យមគឺ 54.34 ។ តម្លៃនេះប្រែប្រួលនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពប្រព័ន្ធនេះប្រែប្រួល ។

ការគណនា ៖ $\frac{54,62+53,97+54,45+54,33}{4}=54,34$ ។ តម្លៃទាំងបួនជិតគ្នាណាស់ ។ នេះជាភស្តុតាងថា K មិនអាស្រ័យកំហាប់ដើម ៖ ពិស័ធន៍ទី ១ និងទី ២ ចាប់ផ្ដើមពីអង្គធាតុប្រតិករ ឯទី ៣ និងទី ៤ ចាប់ផ្ដើមពីអង្គធាតុកើត តែ K ដូចគ្នា ។ K គ្មានខ្នាតបានបោះពុម្ព ។