ADN ជាតិមានសេនេទិច
Chapter 5
- ពន្យល់ពីការពិសោធន៍ទាំងបី ដែលបង្ហាញថា ADN ជាសម្ភារៈសេនេទិច៖ ពិសោធន៍គ្រីហ្វីត ពិសោធន៍អាវើរី-ម៉ាកខ្លេអូដ-ម៉ាកខាធី និងពិសោធន៍ហឺស៊ី-ឆេស ។
- រាប់រៀបរាប់ធាតុបង្កទាំងបីរបស់នុយក្លេអូទីត និងបាសអាសូតទាំងបួនរបស់ ADN ព្រមទាំងបែងចែកវាជាក្រុមពីរីន និងក្រុមពីរីមីឌីន ។
- អានតារាងបរិមាណបាសអាសូតរបស់សាហ្គាវ ហើយសន្និដ្ឋានពីច្បាប់ A = T និង C = G ។
- ពន្យល់គំរូម៉ូលេគុល ADN របស់វ៉ាត់ស៊ុន និងគ្រីក៖ ខ្សែពីរស្របគ្នា រង្វែលមួយជុំ 3,4nm 10 គូបាស និងចម្ងាយ 0,34nm រវាងនុយក្លេអូទីត ។
- អនុវត្តគោលការណ៍បំពេញបាស ដើម្បីសរសេរខ្សែបំពេញនៃលំដាប់នុយក្លេអូទីតដែលឱ្យ ។
- ពន្យល់ចលនការស្វ័យដឹងដេញ ADN តាមរបៀបពាក់កណ្តាលរក្សាទុក និងនាទីរបស់អង់ស៊ីម ADN ប៉ូលីមេរ៉ាស ។
- ប្រៀបធៀបការដំឡើងវិញ ADN ក្នុងប្រូការីយ៉ូត និងក្នុងអឺការីយ៉ូត (ចំណុចចាប់ផ្តើម ល្បឿន រយៈពេល) ។
- សង់គំរូម៉ូលេគុល ADN ដោយសម្ភារៈសាមញ្ញ ហើយពន្យល់ថាតើផ្នែកនីមួយៗតំណាងឱ្យអ្វី ។
5.1 ទំព័របើកជំពូក
រូបនេះជារូបថតពណ៌ធំពេញទំព័រ នៃគំរូម៉ូលេគុល ADN ទ្វេខ្សែ (double helix) ដែលធ្វើពីដុំដែក/ប្លាស្ទិក ។ ខ្សែទ្វេរមួយវិលជាវង់ពីឆ្វេងក្រោមទៅស្តាំលើ ។ បន្ទះរាងចតុកោណកែងពណ៌ តំណាងឱ្យបាសអាសូត ភ្ជាប់ជាគូៗនៅកណ្តាល (A–T, C–G) ហើយខ្សែខាងក្រៅធ្វើពីបំណែករាងស៊ីឡាំងខ្លីៗ តំណាងឱ្យស្ករ-ផូស្វាត ។ រូបនេះគ្មានស្លាកអក្សរ និងគ្មានព្រួញ ។ ក្នុងការបន្តពូជដោយភេទក្តី ឥតភេទក្តី មេបាតែងតែបញ្ជូនលក្ខណៈរបស់ខ្លួន (លក្ខណៈតំណាងពូជ) ទៅឱ្យកូនជំនាន់បន្ទាប់ ។ បើមេបាជាមនុស្ស ស៊ីកូតដែលបានមកពីការលាយចូលគ្នារវាងកាម៉េតរបស់ឪពុកជិតម្តាយ ក៏លូតលាស់ជាមនុស្ស ។ មែកដំណួរបណ្តាប់ពីជំនាន់ដើម មែកដំណួរក៏លូតលាស់ជាដើមដំបូង មិនមែនជាដើមស្រូវទេ ។ ខ្លឹមសារក្នុងជំពូកនេះ ធ្វើឱ្យយើងដឹងថា តើសម្ភារៈតំណាងពូជដែលបញ្ជូនពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ គឺជាអ្វី ? តើបញ្ជូនយ៉ាងដូចម្តេច ? តើវាមានរូបរាងដូចម្តេច ?
សំណួរបើកជំពូក
ហេតុអ្វីបានជាស៊ីកូតមនុស្សលូតលាស់ជាមនុស្ស ? ដើមដំបូងលូតលាស់ជាដើមដំបូង ? ព្រោះស៊ីកូត និងមែកដំណួរ ទទួលបានព័ត៌មានសេនេទិចទាំងស្រុងពីមេបារបស់វា ។ ព័ត៌មាននោះស្ថិតនៅក្នុង ADN នៃក្រូម៉ូសូម ។ ពេលស៊ីកូតចំណែក និងលូតលាស់ ADN ត្រូវចម្លងដូចគ្នាបេះបិទ ហើយព័ត៌មាននោះកំណត់លំដាប់ការលូតលាស់ ដូច្នេះលទ្ធផលគឺភាវៈរស់ដូចមេបា ។
5.2 មេរៀនទី ១
ប្រអប់ «ចប់មេរៀននេះ សិស្សអាច» ចប់មេរៀននេះ សិស្សអាច
- ពន្យល់ពីការពិសោធផ្សេងៗដែលបង្ហាញថា ADN ជាតិមានសេនេទិច ។
- រាប់រៀបរាប់ធាតុបង្ករបស់ម៉ូលេគុល ADN ។
- ពន្យល់ពីរចនាសម្ព័ន្ធទ្វេរបស់ ADN ។
- បកស្រាយពីចលនការចម្លងដំណពូជ ADN ។
នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1920 អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញថា ធាតុបង្ករបស់ក្រូម៉ូសូម គឺ ADN និងប្រូតេអ៊ីន ។ ពុំទាន់មានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រណាម្នាក់បានរកឃើញទម្រង់គីមីនៃ ADN នៅឡើយទេ ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រខ្លះបានផ្តល់យោបល់ថា ADN ជាសម្ភារៈសេនេទិច ខ្លះទៀតថាប្រូតេអ៊ីនជាសម្ភារៈសេនេទិច ។ ដូចនេះ តើម្នាក់ណាមួយដែលជាសម្ភារៈសេនេទិច ?
5.3 ១. សមាសធាតុគីមីនៃព័ត៌មានសេនេទិច
១.១ ពិសោធន៍របស់លោកគ្រីហ្វីត
អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមពិសោធន៍បួនជំហាន ដែលបង្ហាញពីការឆ្លងកាត់លក្ខណៈពីបាក់តេរី S ទៅបាក់តេរី R តាមរយៈសារធាតុពីបាក់តេរី S ដែលស្លាប់ ។ ស្លាក៖ រង្វង់កោសិកាបាក់តេរីដែលមានស្រោម (ស្លាក S) និងកោសិកាគ្មានស្រោម (ស្លាក R) ។ ស្លាកអក្សរ៖ សម្លាប់ S ដោយកម្តៅ (កំដៅបាក់តេរី S), S ស្លាប់ (S ងាប់), R រស់ឡើងវិញ S (R រស់ឡើងវិញជា S) ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញពីកោសិកា S ចុះទៅបំពង់សាក់ → ព្រួញទៅកណ្តុរ (កណ្តុរស្លាប់) → ព្រួញទៅកណ្តុរទីពីរ (R+S ស្លាប់) → ព្រួញទៅកណ្តុរទីបីដែលរស់ និងបង្ហាញរង្វង់បាក់តេរី S ដែលរស់ឡើងវិញ ។ ចំណាំ៖ ដ្យាក្រាមមិនបង្ហាញរូបកណ្តុរទីមួយ (ដែលចាក់តែបាក់តេរី R) ដោយឡែកទេ តែឈ្មោះ R នៅខាងឆ្វេងជួយឱ្យយើងយល់ការប្រៀបធៀបនេះ ។
ពិសោធន៍របស់គ្រីហ្វីត (បាក់តេរី S និង R)
លោកគ្រីហ្វិត (Griffith) ឆ្នាំ 1931 ជាបាក់តេរីវិទូសញ្ជាតិអង់គ្លេស បានពិសោធលើបាក់តេរីនូម៉ូកូក ។ នូម៉ូកូក ជាបាក់តេរីបង្កជំងឺរលាកសួតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ថនិកសត្វ ។ វាមានរូបរាងពីរបែប ៖
- រូបរាង S (Smooth : រៀលីង) មានស្រោមកួយស៊ីត ដែលអាចបង្កជំងឺយ៉ាងសាហាវ ។ បើគេចាក់បញ្ចូលបាក់តេរីប្រភេទ S នោះទៅក្នុងខ្លួនកណ្តុរមួយ ក្រោយមកកណ្តុរនោះនឹងស្លាប់ដោយជំងឺរលាកសួត ។
- រូបរាង R (Rough : ឆ្គោត) គ្មានស្រោម ហើយមិនបង្កជំងឺទេ ។
បើគេចាក់បាក់តេរី R ទៅលើកណ្តុរ កណ្តុរនោះមិនស្លាប់ឡើយ ។
- គ្រីហ្វិតសម្លាប់បាក់តេរី S ដោយកម្តៅ ហើយចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួនកណ្តុរ ។ កណ្តុរនោះមិនស្លាប់ដោយជំងឺរលាកសួតទេ ។ គ្រីហ្វិតសម្លាប់បាក់តេរី S ដោយកម្តៅ ហើយយកទៅលាយជាមួយបាក់តេរី R មានជីវិត បន្ទាប់មកគាត់យកល្បាយនេះចាក់ចូលក្នុងខ្លួនកណ្តុរ ។ កណ្តុរនោះស្លាប់ដោយសារជំងឺរលាកសួត (រូបទី 1.1) ។ គាត់សង្កេតឃើញថា ក្នុងឈាមរបស់កណ្តុរដែលស្លាប់មានបាក់តេរី S មានជីវិត ។ គ្រីហ្វិតសន្និដ្ឋានថា បាក់តេរី R គ្មានស្រោមបែងជាបាក់តេរី S មានស្រោម ដែលអាចបង្កជំងឺ និងបញ្ចូលលក្ខណៈពីនេះទៅសារជាតិក្រោយ ។ ព័ត៌មានសេនេទិចនៃពូជបាក់តេរី R បានផ្លាស់ប្តូរដោយសារធាតុមួយដែលបានពីបាក់តេរី S ដែលស្លាប់ ។
តាមពិសោធន៍របស់គ្រីហ្វិត គាត់ពុំបានអះអាងថា សារធាតុបំលែងរបស់បាក់តេរី S ដែលធ្វើឱ្យបាក់តេរី R អាចសំយោគស្រោមហើយក្លាយជាបាក់តេរី S នោះជាអ្វីឡើយ ។
១.២ ពិសោធន៍របស់លោកអាវើរ៉ី ម៉ាកខេត្រូវដ ម៉ាកកាធី
ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1944 លោក អាវើរី (Avery) ម៉ាកខ្លេអូដ (Macleod) ម៉ាកខាធី (Macarty) បានធ្វើពិសោធន៍ដើម្បីរកសារធាតុបំលែងនៅក្នុងពិសោធន៍របស់គ្រីហ្វិតជាមួយម៉ូលេគុលអ្វី ? អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមពិសោធន៍របស់អាវើរី បង្ហាញការចម្រាញ់សារធាតុគីមីពីបាក់តេរី S រួចលាយជាមួយបាក់តេរី R និងចាក់ទៅកណ្តុរ ដែលបណ្តាលឱ្យកណ្តុរស្លាប់ និងរកឃើញបាក់តេរី S នៅក្នុងឈាម ។ ស្លាក៖ ការចម្រាញ់សែបគីមីដើម្បីទាញយក ADN ពី S, ADN, ADN នៅ S + R រស់, ក្នុងឈាមកណ្តុរងាប់មានបាក់តេរី S, S, R ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញពីបាក់តេរី S → ការចម្រាញ់ → ADN → លាយជាមួយ R → ចាក់ចូលកណ្តុរ → កណ្តុរស្លាប់ → ឈាមមានបាក់តេរី S ។

រូបទី 1.2 ពិសោធន៍របស់លោកអាវើរី
ដំណើរការពិសោធន៍
អ្នកស្រាវជ្រាវទាំងអស់នេះបានធ្វើពិសោធន៍ដូចតទៅ ៖
- ដំបូងគាត់ក៏នាំបំបែកបាក់តេរី S ហើយយកទៅលាយជាមួយពូជបាក់តេរី R ។ បន្ទាប់មកគាត់ចាក់បញ្ចូលល្បាយនេះទៅក្នុងខ្លួនកណ្តុរ ។ កណ្តុរនោះស្លាប់ ។ គេសង្កេតឃើញឈាមរបស់វាមានបាក់តេរី S មានជីវិត ។
- គាត់ទាញយក ADN ពីបាក់តេរី S តាមបច្ចេកទេសគីមី ហើយដាក់ ADN នោះទៅក្នុងកែវ ដែលមានបាក់តេរី R ។ បន្ទាប់មក អាវើរីចាក់បញ្ចូលល្បាយបាក់តេរី R និង ADN របស់បាក់តេរី S ទៅក្នុងខ្លួនកណ្តុរ ។ កណ្តុរស្លាប់ដោយជំងឺរលាកសួត ព្រោះឈាមរបស់វាមានបាក់តេរី S ។ តាមការពិសោធន៍ គាត់អាចសន្និដ្ឋានថា ៖
- ADN របស់បាក់តេរី S ជាមូលេគុលបំលែង ។
- ADN របស់បាក់តេរី S ជ្រៀតចូលទៅក្នុង ADN របស់បាក់តេរី R ហើយធ្វើឱ្យបាក់តេរី R មានលក្ខណៈថ្មី គឺអាចសំយោគស្រោម បន្ទាប់មកក្លាយជាបាក់តេរី S ដែលបង្កជំងឺរលាកសួត ។
- ADN ជាព័ត៌មានសេនេទិច ។
១.៣ ពិសោធន៍របស់ហឺស៊ី និងឆេស
នៅអំឡុងឆ្នាំ 1952 ហឺស៊ី (Hershy) និងឆេស (Chase) បានប្រើប្រាស់វីរុសមួយប្រភេទ ដែលរស់នៅជាប់បាក់តេរី ។ វីរុសនោះមានលក្ខណៈ បាក់តេរីឲ្យផាស ឬផាស ។ វាបង្កើតដោយសំបកក្រាស់ជា ADN និងស្រោមប្រូតេអ៊ីននៅខាងក្រៅ ។ កាលណាបាក់តេរីឲ្យផាសភ្ជាប់ខ្លួនលើសារពាង្គកាយបាក់តេរី វាបញ្ចូលសម្ភារៈព័ត៌មានទៅក្នុងសារពាង្គកាយបាក់តេរី ។ ផាសបន្តពូជយ៉ាងរហ័សក្នុងបាក់តេរី ។ ទីបំផុតបាក់តេរីត្រូវផ្ទុះបែក ហើយបញ្ចេញផាសរាប់រយ ។ លោកហឺស៊ី និងឆេសចង់រកឱ្យឃើញថា តើ ADN ឬស្រោមប្រូតេអ៊ីន ឬផាសទាំងមូលដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសារពាង្គកាយបាក់តេរី ? អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទាំងពីរបានធ្វើការពិសោធដូចតទៅ ៖ ដំបូងគាត់រៀបចំវីរុសពីរក្រុម ។ គាត់ភ្ជាប់ស្តាន់ធរណីវិទ្យុសកម្ម 35 ទៅនឹងវីរុសមួយក្រុម ហើយមួយក្រុមទៀតគាត់ភ្ជាប់ផូស្វ័រវិទ្យុសកម្ម 32 ។ យើងបានដឹងហើយថា ប្រូតេអ៊ីនផ្ទុកស្តាន់ធ័រ ឯ ADN ផ្ទុកផូស្វ័រ ។ បើសិនគ្រាយពិសោធន៍ ឃើញថា បាក់តេរីផ្ទុកស្តាន់ធ័រ 35 នោះបញ្ជាក់ថា វីរុសបានបញ្ចូលស្រោមប្រូតេអ៊ីនទៅក្នុងបាក់តេរី ដូចនេះ…ប្រូតេអ៊ីនជាសម្ភារៈសេនេទិច ។ ប្រសិនបើបាក់តេរីមានផូស្វ័រ 32 នោះបញ្ជាក់ថា វីរុសបានបញ្ចូល ADN ទៅក្នុងបាក់តេរី ដូចនេះ ADN ជាសម្ភារៈសេនេទិច ។ ហឺស៊ី និងឆេសយកវីរុសវិទ្យុសកម្មពីរក្រុមនេះដាក់លើបាក់តេរី ហើយរង់ចាំឱ្យបាក់តេរីផាសភ្ជាប់ខ្លួន និងបញ្ចូលសម្ភារៈព័ត៌មានទៅឱ្យបាក់តេរី ។ បន្ទាប់មកគាត់ញែកវីរុសចេញពីបាក់តេរី ។ គាត់សង្កេតឃើញថា ស្តាន់ធ័រវិទ្យុសកម្ម 35 ស៊ើរតែទាំងអស់នៅសល់ក្នុងវីរុស ហើយផូស្វ័រវិទ្យុសកម្ម 32 ស៊ើរតែទាំងអស់ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងបាក់តេរី ។ ការពិសោធខាងលើបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ADN ផ្នែកពិតមានសេនេទិច ។ រូបខាងស្តាំនេះ បង្ហាញពីការពិសោធរបស់លោកហឺស៊ី និងឆេស ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមបង្ហាញវីរុសពីរក្រុមដាក់លើបាក់តេរី ។ ក្រុមទី១ មាន ADN ផ្ទុកផូស្វ័រ 32 និងស្រោមប្រូតេអ៊ីនធម្មតា ។ ក្រុមទី២ មានស្រោមប្រូតេអ៊ីនផ្ទុកស្តាន់ធ័រ 35 និង ADN ធម្មតា ។ ព្រួញចុះក្រោមបង្ហាញថា វីរុសបញ្ចូលសម្ភារៈរបស់ខ្លួនទៅក្នុងបាក់តេរី ។ ស្លាក៖ ADN ផ្ទុកផូស្វ័រ 32, ស្រោមប្រូតេអ៊ីនផ្ទុកស្តាន់ធ័រ 35, បាក់តេរី, វីរុសបានបញ្ចូលទៅក្នុងបាក់តេរី ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញពីវីរុស (ខាងលើ) ចុះទៅបាក់តេរី (ខាងក្រោម) ក្នុងជួរឈរទាំងពីរ ។ លំដាប់បញ្ឈរមានបួនជំហាន ៖ (១) វីរុសភ្ជាប់លើបាក់តេរី (២) វីរុសបញ្ចូលសម្ភារៈចូល (៣) ការញែកវីរុសចេញពីបាក់តេរី (៤) ADN ស្ថិតនៅក្នុងបាក់តេរី ឯស្រោមប្រូតេអ៊ីននៅសល់ខាងក្រៅ ។

រូបទី 1.3 ពិសោធន៍របស់ហឺស៊ី និងឆេស
5.4 ២. ទម្រង់ម៉ូលេគុល ADN
ទន្ទឹមនឹងជីវិទូប្រើប្រាស់វីរុសដើម្បីបង្ហាញថា ADN ជាសម្ភារៈសេនេទិច គីមីវិទ្យុក៏សាកល្បងកំណត់ទម្រង់ ADN ដែរ ។
២.១ ធាតុបង្ករបស់ ADN
ម៉ូលេគុល ADN ជាប៉ូលីម៉េដនុយក្លេអូទីត ។ នុយក្លេអូទីតនីមួយៗផ្សំឡើង ដោយធាតុបង្កបីគឺស្ករដេអុកស៊ីរីបូស (C₅H₁₀O₄) មួយម៉ូលេគុល អាស៊ីតផូស្វ័រិច (H₃PO₄) មួយម៉ូលេគុល និងបាសអាសូតមួយម៉ូលេគុល ។ បាសអាសូតមាន 4 ប្រភេទ គឺ អាដេនីន (A) កានីន (G) ស៊ីតូនីន ទីមីន (T) និងស៊ីតូស៊ីន (C) ស្ថិតនៅក្រុម ពីរីមីឌីន ។ ដោយសារបាសអាសូតមាន 4 ប្រភេទ ដូចនេះម៉ូលេគុល ADN ក៏មាននុយក្លេអូទីត 4 ប្រភេទដែលខុសគ្នាដោយសារបាសអាសូត ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមមែកធាង (tree diagram) បង្ហាញថា ADN ផ្សំឡើងពីនុយក្លេអូទីត ហើយនុយក្លេអូទីតផ្សំឡើងពីធាតុបី ។ ស្លាក៖ ADN (អាស៊ីតដេអុកស៊ីរីបូនុយក្លេអិច), នុយក្លេអូទីត, បាសអាសូត, បាសពីរីន (– អាដេនីន (A), កានីន (G)), បាសពីរីមីឌីន (– ទីមីន (T), ស៊ីតូស៊ីន (C)), ស្ករដេអុកស៊ីរីបូស (C₅H₁₀O₄), អាស៊ីតផូស្វ័រិច (H₃PO₄) ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញពី ADN ចុះក្រោមទៅ នុយក្លេអូទីត បន្ទាប់មកបែកជាបីមែកស្របគ្នា ៖ បាសអាសូត (ដែលបែកបន្តទៅ បាសពីរីន និង បាសពីរីមីឌីន), ស្ករដេអុកស៊ីរីបូស, អាស៊ីតផូស្វ័រិច ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ (ក) គំនូរច្រវាក់នុយក្លេអូទីតដែលបង្ហាញស្ករ-ផូស្វាត និងបាសអាសូតទាំងបួន ។ (ខ) តារាងរូបមន្តស្ត្រូគ្យូរ៉ាលនៃបាសអាសូតបួន បែងចែកជាពីរក្រុម ។ ស្លាក៖ (ក) អាដេនីន, ស៊ីតូស៊ីន, ទីមីន, កានីន, ស្ករ C₅H₁₀O₄, អាស៊ីតផូស្វ័រិច ។ (ខ) ក្រុមពីរីន (អាដេនីន, កានីន) និង ក្រុមពីរីមីឌីន (ទីមីន, ស៊ីតូស៊ីន) ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ គ្មានព្រួញ ។ ផ្នែក (ក) អានពីលើចុះក្រោម៖ ផូស្វាត → ស្ករ → បាស ហើយធ្វើដូចគ្នាបួនដង ។


រូបទី 1.4 (ក) ច្រវាក់នុយក្លេអូទីត / (ខ) រូបមន្តស្ត្រូគ្យូរ៉ាលនៃបាសអាសូត
២.២ លក្ខណៈបាសអាសូត
នៅឆ្នាំ 1951 សាហ្គាវ (Chargaff) គីមីវិទូជនជាតិអាមេរិក បានបង្ហាញនូវបរិមាណបាសអាសូតក្នុងម៉ូលេគុល ADN របស់ពារៈរស់មួយចំនួន ។ ក្នុងតារាងរបស់លោកសាហ្គាវបានបង្ហាញថា ៖ ពីតារាងនេះ គេសន្និដ្ឋានបានថា ៖
- បាសរបស់ ADN ត្រូវបានបញ្ចូលពីប្រភេទមួយទៅប្រភេទមួយទៀត ។
- ក្នុងប្រភេទពារៈរស់មួយ អត្រាយនៃបាស A និង T ស្មើគ្នា អត្រាយនៃបាស C និង G គឺស្មើគ្នា ។
- បាសពីរីន A + G = 50 % បាសពីរីមីឌីន T + C = 50 % ។
តារាង បរិមាណបាសអាសូត (%) ក្នុង ADN របស់សារពាង្គកាយផ្សេងៗ
| ប្រភេទពារៈរស់ | A | T | C | G |
|---|---|---|---|---|
| ស្វា | 31,0 | 31,5 | 19,1 | 18,4 |
| ដ្រូសូភីល | 27,3 | 27,6 | 22,5 | 22,5 |
| ផ្សិតណាស៊ីរ៉ារី (Neurospora) | 23,0 | 23,3 | 27,1 | 26,1 |
| បាក់តេរីអីកូលី | 24,6 | 24,3 | 25,5 | 25,6 |
| មនុស្ស (ឈ្មោះ) | 30,3 | 30,3 | 19,8 | 19,5 |
| Species | A | T | C | G |
|---|---|---|---|---|
| Monkey | 31.0 | 31.5 | 19.1 | 18.4 |
| Drosophila | 27.3 | 27.6 | 22.5 | 22.5 |
| The fungus Neurospora | 23.0 | 23.3 | 27.1 | 26.1 |
| The bacterium E. coli | 24.6 | 24.3 | 25.5 | 25.6 |
| Human (as printed in the book) | 30.3 | 30.3 | 19.8 | 19.5 |
២.៣ គំរូម៉ូលេគុល ADN
លោកស្រី ហ្រ្វង់ឃ្លីន (Franklin) និងសហការី នៅឆ្នាំ 1950 បានធ្វើពិសោធន៍បង្ហាញពី ADN ។ គាត់បានសន្និដ្ឋានថា ADN មានទម្រង់ជាខ្សែវេញពីរ ។ ទន្ទឹមនឹងរបកគំហើញនេះ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលកើងពីរនាក់ដែល គឺគ្រីក (Crick) រូបវិទូជនជាតិអង់គ្លេស និងលោកវ៉ាត់ស៊ុន (Watson) គីមីវិទូអាមេរិកកាំង បានសាកល្បងកំណត់ទម្រង់ ADN (1953) ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈបាសអាសូតរបស់លោកសាហ្គាវផងដែរ ។ របកគំហើញនៃចំណេះដឹង និងគំរូម៉ូលេគុល ADN របស់ហ្វ្រង់ឃ្លីន វ៉ាត់ស៊ុន និងគ្រីក ធ្វើឱ្យពួកគាត់ទទួលបានរង្វាន់ណូបែលនៅឆ្នាំ 1962 ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ គំនូរគំរូម៉ូលេគុល ADN ដែលមានខ្សែពីរវេញជុំវិញអ័ក្សមួយ (ទ្វេវង់) និងបង្ហាញបាសអាសូតជាគូៗនៅចន្លោះខ្សែទាំងពីរ ។ នៅផ្នែកខាងក្រោម គេឃើញបាសអាសូតរាងប្រាំជ្រុង (ពីរីន) និងរាងប្រាំមួយជ្រុង (ពីរីមីឌីន) ភ្ជាប់គ្នាដោយខ្សែអ៊ីដ្រូសែន ។ ស្លាក៖ 0,34nm (ចម្ងាយរវាងនុយក្លេអូទីតជាប់គ្នា), 3,4nm (មួយជុំវង់), 2nm (អង្កត់ផ្ចិតនៃម៉ូលេគុល), សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញខ្លីៗបង្ហាញចម្ងាយ 0,34nm រវាងនុយក្លេអូទីត និង 3,4nm សម្រាប់មួយជុំវង់ ព្រួញឈរបង្ហាញ 2nm អង្កត់ផ្ចិត; បន្ទាត់ចង្អុលពីខាងក្រោមស្តាំទៅ សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន ។ តាមលោកវ៉ាត់ស៊ុន និងគ្រីក ម៉ូលេគុល ADN ជាប៉ូលីម៉ូនុយក្លេអូទីត ។ វាកើតពីច្រវាក់នុយក្លេអូទីតពីរខ្សែរសបគ្នា ហើយរៀបជារង្វង់វិលជុំវិញអ័ក្សមួយ ដែលមានអង្កត់ផ្ចិត 2nm ។ ក្នុងច្រវាក់ម្ខាងៗ នុយក្លេអូទីតភ្ជាប់គ្នា ដោយសម្ព័ន្ធគីមីយ៉ាងរឹងមាំរវាងអាស៊ីតផូស្វ័រិចនៃនុយក្លេអូទីតមួយ ទៅជាមួយស្ករដេអុកស៊ីរីបូសនៃនុយក្លេអូទីតមួយទៀតដែលនៅជាប់គ្នា ។ ច្រវាក់ទាំងពីររបស់ម៉ូលេគុល ADN ភ្ជាប់គ្នាទៅវិញទៅមកដោយសារសម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែនខ្សោយ រវាងបាស A និង T និងរវាងបាស C និង G ។ បាស A និង T ជាបាសបំពេញគ្នា ហើយភ្ជាប់ដោយសម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន 2 (A = T) ។ បាស C និង G ជាបាសបំពេញគូ ហើយភ្ជាប់ដោយសម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន 3 (C ≡ G) ។ ដូចនេះបើគេស្គាល់តំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតក្នុងច្រាក់ម្នាងរបស់ម៉ូលេគុល ADN គេអាចកំណត់បាននូវតំណលំដាប់នុយក្លេអូទីតរបស់ច្រាក់ម្នាងទៀត តាមគោលការណ៍បំពេញបាស ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ប្រអប់ចតុកោណតូចមួយនៅស្តាំដៃលើនៃទំព័រ បង្ហាញខ្សែពីរនៃលំដាប់បាសដែលបំពេញគូគ្នា តាមខ្សែបញ្ឈរតូចៗចំនួន ១១ ។ ស្លាក៖ គ្មានស្លាកទេ ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ខ្សែខាងលើ A T C G A T A C G T A ខ្សែកណ្តាលជាសញ្ញាខ្សែបញ្ឈរ | | | | | | | | | | | ចំនួន ១១ តំណ ខ្សែខាងក្រោម T A G C T A T G C A T ។


រូប — ប្រអប់លំដាប់បាសបំពេញគូ (គ្មានចំណងជើងបោះពុម្ព)
និយមន័យ៖ រង្វែល និងជណ្តើរ ADN
ម៉ូលេគុល ADN វិលជារង្វែល ។ ប្រវែងមួយរង្វែលមានប្រមាណជា 3,4nm ។ មួយរង្វែលនៃ ADN មាន 10 គូបាសបំពេញគូ ។ ចំណែកនុយក្លេអូទីតមួយៗទៅនុយក្លេអូទីតមួយទៀត មានប្រវែង 0,34nm ។ បើគេពន្លាតម៉ូលេគុល ADN ឱ្យរាបស្មើ ADN មានសភាពជាជណ្ដើរមួយ ដែលមានមេជណ្ដើរពីរ ។ មេជណ្ដើរនីមួយៗកើតឡើងពីអាស៊ីតផូស្វ័រិច និងស្ករដេអុកស៊ីរីបូស ឯកាំជណ្ដើរ គឺជាបាសបំពេញគូ A – T និង C – G ។
5.5 ៣. ស្វ័យដឹងអំពី ADN
ADN ជាធាតុបង្ករបស់ក្រូម៉ូសូម ។ នុយក្លេអូទីតតែប៉ុន្មានប្រភេទអាចបង្កើតបាន ADN ខុសៗគ្នាច្រើនរាប់មិនអស់ ។ ADN មានលក្ខណៈពិសេសដូច្នេះ ៖
- ឯកត្តៈក្នុងប្រភេទមួយមាន ADN ខុសៗគ្នា ដោយសារតំណលំដាប់ (ចំនួន ប្រភេទ និងទីតាំង) នុយក្លេអូទីតរបស់វា ។
- ឯកត្តៈក្នុងប្រភេទតែមួយ បរិមាណ ADN ដដែលជានិច្ច (ព្រោះចំនួនក្រូម៉ូសូមដដែល) ។
- បរិមាណ ADN ប្រែប្រួលពីប្រភេទមួយទៅប្រភេទមួយទៀត (ព្រោះចំនួនក្រូម៉ូសូមប្រែប្រួល) ។
- បរិមាណ ADN ប្រែប្រួលទៅតាមប្រភេទកោសិកា ។
ក្នុងកោសិកាបន្តពូជ បរិមាណ ADN ចុះពាក់កណ្ដាល បើប្រៀបធៀបនឹងបរិមាណ ADN នៅក្នុងកោសិកាលូតលាស់ ។ ឧទាហរណ៍៖ តារាងបរិមាណ ADN ក្នុងកោសិកា ។ ការអានតារាង៖ ក្នុងសត្វមួយ កោសិកាថ្លើម និងកោសិកាលំពែងមានបរិមាណ ADN ដូចគ្នា ព្រោះវាជាកោសិកាលូតលាស់ដែលមានចំនួនក្រូម៉ូសូមដូចគ្នា ។ ឯស្ពឺម៉ាតូសូអ៊ីតមានបរិមាណ ADN ពាក់កណ្តាលគត់ (ឧ. មនុស្ស 7,3 → 3,65) ។ រវាងសត្វផ្សេងៗគ្នា បរិមាណនេះខុសគ្នា ហើយដុស្ស៊ីលតូចជាងគេ ។ យើងបានដឹងរួចមកហើយថា ដើម្បីឱ្យកោសិកាកូនមានចំនួន និងរូបរាងក្រូម៉ូសូមដូចកោសិកាមេ ក្នុងពេលផ្ទុះមីតូស ក្រូម៉ូសូមនីមួយៗក្នុងកោសិកាមេ ត្រូវចម្លងឡើងវិញជាបន្តិចម្តងៗត្រូវជាក្រូម៉ូសូមកូនពីរៗ ដើម្បីចែកចែកឱ្យកោសិកាកូននីមួយៗ ។ បាតុភូតនេះហៅថា ស្វ័យដឹងដេញក្រូម៉ូសូម ។ តែដោយ ADN ជាធាតុបង្កដីសំខាន់របស់ក្រូម៉ូសូម ស្វ័យដឹងដេញ ADN មាននាទីសំខាន់ណាស់សម្រាប់ចលនការដឹងដេញក្រូម៉ូសូម ។ តើស្វ័យដឹងដេញ ADN ប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងដូចម្តេច ? ការវាស់បរិមាណ ADN នៅក្នុងកោសិកាមួយបង្ហាញថា បរិមាណ ADN កើនឡើងមុនកោសិកាធ្វើចំណែកបន្តិច ។ ដូចនេះស្វ័យដឹងដេញ ADN ធ្វើនៅក្នុងណ្វៃយូរនៅពេល S នៃចំណែក ។ ស្វ័យដឹងដេញ ADN ជាបាតុភូតមួយដែលម៉ូលេគុល ADN មួយបង្កើតដោយខ្លួនឯងនូវម៉ូលេគុល ADN កូនពីរដែលដូចគ្នាបេះបិទ ហើយដូចគ្នាទៅនឹងម៉ូលេគុល ADN មេ ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ក្រាហ្វបន្ទាត់មួយ បង្ហាញការប្រែប្រួលបរិមាណ ADN ក្នុងកោសិកាមួយ ឆ្លងកាត់វដ្តកោសិកា ។ អ័ក្សឈរ (ខាងឆ្វេង) ជាបរិមាណ ADN គិតជា 10⁻¹² g មានតម្លៃសម្គាល់ 7,3 និង 14,6 ។ អ័ក្សដេក (ខាងក្រោម) ជាពេលវេលាគិតជាម៉ោង មានតម្លៃ 0, 8, 14, 19, 20 ។ បន្ទាត់ក្រាហ្វចាប់ផ្តើមនៅរយៈកម្ពស់ 7,3 រត់ដេកត្រង់ (G₁) បន្ទាប់មកឡើងជាបន្ទាត់ទ្រេត (S) ដល់ 14,6 បន្ទាប់មករត់ដេកត្រង់ (G₂) ហើយធ្លាក់ចុះឈរត្រង់មក 7,3 វិញ (M) ។ ខាងលើ មានប្រអប់ដាច់ៗបង្ហាញរូបមីតូស និងបន្ទាត់ដាច់ៗបង្ហាញចំណែកកោសិកា ។ ស្លាក៖ បរិមាណ ADN(10⁻¹² g) (អ័ក្សឈរ), ពេល(ម៉ោង) (អ័ក្សដេក), G₁, S, G₂, M, ស្វ័យដឹងដេញ ADN, ចំណែកកោសិកា, វដ្តកោសិកា, មីតូស, តម្លៃ 7,3 និង 14,6 ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញពីរឆ្ពោះទៅស្តាំ នៅក្រោមអ័ក្សដេក បង្ហាញលំដាប់ វដ្តកោសិកា និង ចំណែកកោសិកា ពីឆ្វេងទៅស្តាំ តាមលំដាប់ G₁ → S → G₂ → M ។ ចលនការស្វ័យដឹងដេញ ADN ប្រព្រឹត្តទៅដូចខាងក្រោម ៖
- ដំបូងច្រវាក់ទាំងពីររបស់ ADN ចាប់ផ្តើមរលា ។
- ច្រវាក់ទាំងពីររបស់ ADN មេត្រូវបែកចេញពីគ្នាដោយសារការផ្តាច់សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែនខ្សោយដែលភ្ជាប់បាសទាំងពីរ ។ ការផ្តាច់នេះកើតឡើងព្រោះគ្មាននៅចំណុចជាច្រើនលើ ADN ។
- នុយក្លេអូទីតសេរី ដែលនៅក្នុងណ្វៃយូ រត់ទៅភ្ជាប់ជាមួយនិងនុយក្លេអូទីតនៃច្រវាក់ដីមួយៗនៃម៉ូលេគុល ADN មេ តាមគោលការណ៍បំពេញបាស A-T C-G ។ ច្រវាក់ដីមួយៗនៃម៉ូលេគុល ADN មេធ្វើជាពុម្ភគំរូសម្រាប់សំយោគច្រវាក់ម្នាងទៀតនៃម៉ូលេគុល ADN កូន មានន័យថា ADN កូនដីមួយៗ មានច្រវាក់ជារបស់ ADN ចាស់ ច្រវាក់ម្នាងទៀតជាច្រវាក់ថ្មី ។ ដូចនេះស្វ័យដឹងដេញនេះ ប្រព្រឹត្តទៅតាមរបៀបពាក់កណ្តាលរក្សាទុក ។ សំណុំប្រតិកម្មទាំងអស់ (ការផ្តាច់សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន និងការភ្ជាប់នុយក្លេអូទីតសេរី) ស្ថិតនៅក្រោមអំពើរបស់អង់ស៊ីមយ៉ាងពិសេស គឺប្រភេទ “ADN ប៉ូលីមេរ៉ាស” ។
អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ រូបពីរផ្នែក ។ ផ្នែកខាងឆ្វេងបង្ហាញដំណើរការដេញ ADN នៅលើម៉ូលេគុល ADN តំណាងដោយខ្សែរមួយ ដែលមានចំណុចបើកជាបំណែកៗ និងមានព្រួញចង្អុលទៅទិសដៅដេញ ។ មានរង្វង់ពីរតំណាងឱ្យនុយក្លេអូសូម និងខ្សែកូនថ្មីដែលកើតឡើង ។ ផ្នែកខាងស្តាំជារូបពង្រីកនៃចំណុចបើក (សមបំបែកដេញ) បង្ហាញខ្សែ ADN មេពីរដែលបែកចេញពីគ្នា និងខ្សែកូនថ្មីកំពុងដេញបន្ថែមនុយក្លេអូទីតមួយៗ ។ ស្លាក៖ អង់ស៊ីម, នុយក្លេអូសូម, ADN, ច្រវាក់ ADN កូន, អង់ស៊ីម ADN ប៉ូលីមេរ៉ាស, នុយក្លេអូទីតសេរី ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញធំមួយចង្អុលចុះក្រោមទៅរង្វង់តូច (នុយក្លេអូសូម) នៅផ្នែកខាងឆ្វេង ។ នៅផ្នែកខាងស្តាំ ព្រួញតូចៗចង្អុលពីខាងក្រៅចូលទៅរកចំណុចបើក ដែលបង្ហាញថានុយក្លេអូទីតសេរីចូលមកភ្ជាប់នឹងខ្សែពុម្ភ ។ ឧទាហរណ៍ តារាងបរិមាណ ADN ក្នុងកោសិកា តារាង បរិមាណ ADN ក្នុងកោសិកានីមួយៗគិតជាពីកូក្រាម 10⁻¹² g
៣.២ ស្វ័យដឹងអំពី ADN (ការចម្លង)

រូបទី 1.6 វីវ័តនៃបរិមាណ ADN ក្នុងមួយវដ្តកោសិកា
ក. ដំណើរការស្វ័យដឹងដេញ ADN

រូបទី 1.7 ដំណើរការ ADN របស់អឺការីយ៉ូត
| បរិមាណ ADN ក្នុងកោសិកានីមួយៗគិតជាពីកូក្រាម 10⁻¹² g | មនុស្ស | សេះ | គោ | ជ្រូក | ដុស្ស៊ីល |
|---|---|---|---|---|---|
| ថ្លើម | 7,3 | 6,3 | 6,6 | 5,8 | 0,4 |
| លំពែង | 7,3 | 6,3 | 6,6 | 5,8 | 0,4 |
| ស្ពឺម៉ាតូសូអ៊ីត | 3,65 | 3,15 | 3,3 | 2,9 | 0,2 |
| Amount of DNA per cell, in picograms 10⁻¹² g | Human | Horse | Cow | Pig | Fruit fly (Drosophila) |
|---|---|---|---|---|---|
| Liver | 7.3 | 6.3 | 6.6 | 5.8 | 0.4 |
| Pancreas | 7.3 | 6.3 | 6.6 | 5.8 | 0.4 |
| Spermatozoon | 3.65 | 3.15 | 3.3 | 2.9 | 0.2 |
ខ. ដំណើរការដេញ ADN ក្នុងប្រូការីយ៉ូត
អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមលំដាប់បួនដំណាក់កាល បង្ហាញ ADN រាងជារង្វង់របស់បាក់តេរី ចាប់ផ្តើមបើកជារង្វង់ធំឡើងៗ រួចបំបែកជារង្វង់ពីរ ។ ស្លាក៖ ADN បាក់តេរីមេ, ADN បាក់តេរីកូន ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ ព្រួញដិតឆ្ពោះទៅស្តាំ បីដង ភ្ជាប់ដំណាក់កាលទី១ ទៅដំណាក់កាលទី២ ទី៣ និងទី៤ ។ បន្ទាប់មក ព្រួញពីរឆ្ពោះឡើងលើ នាំទៅរង្វង់ពីរដាច់ពីគ្នា (ADN កូន) នៅខាងលើ ។ បាក់តេរីមានក្រូម៉ូសូមតែមួយ ។ ADN របស់វាមានរាងជារង្វង់ដែលត្រូវដំឡើងវិញចំណែកកោសិកា ។ ដំឡើងវិញប្រព្រឹត្តទៅដោយចេញពីចំណុចតែមួយ រួចដូច្នេះគេចេញទៅតាមទីសដៅពីរជុំវិញ ។ បាក់តេរីអាចដំឡើងវិញក្នុងល្បឿនប្រហែល 10⁶ គូបាសក្នុងមួយនាទី ហើយប្រហែល 40 នាទីទៀតវាអាចដំឡើងវិញតាមបណ្តោយក្រូម៉ូសូមរបស់វា ។
គ. ដំឡើងវិញ ADN ក្នុងអឺការីយ៉ូត
ក្នុងកោសិកាអឺការីយ៉ូត ស្វ័យដឹងដេញ ADN ប្រព្រឹត្តទៅនៅលើចំណុចជាច្រើន ក្រោមរូបភាព “ហ្វូកស្វ័យដឹងដេញ” តាមបណ្តោយ ADN រួចហើយញែកតាមទីសដៅដោយការហូតទល់វាជុំបួន ។ ដំឡើងវិញមានសភាពយីតក្នុងល្បឿនប្រហែល 500 ទៅ 5 000 គូបាសក្នុងមួយនាទី ។ ដោយ ADN កោសិកាមនុស្សមានរហូតដល់រាប់ពាន់លានគូបាស ដូចនេះដំឡើងវិញ ADN បញ្ចប់ដោយចំណាយពេលច្រើនម៉ោង ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ ដ្យាក្រាមបីជាន់ បង្ហាញខ្សែ ADN វែងមួយដែលមានចំណុចបើកច្រើន (ហ្វូក) តាមបណ្តោយ ។ ជាន់ទី១ បង្ហាញហ្វូកបីដាច់ពីគ្នា ។ ជាន់ទី២ ហ្វូកទាំងនោះរីកធំឡើង ។ ជាន់ទី៣ ហ្វូករលាយបញ្ចូលគ្នាជាចំណុចបើកវែងមួយ ហើយខ្សែកូនថ្មីពីរត្រូវបានបង្កើតឡើង ។ ស្លាក៖ ច្រវាក់ ADN មេ, ADN កូន ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ នៅជាន់ទី១ និងទី២ មានព្រួញតូចៗចង្អុលចេញពីចំណុចបើកទាំងសងខាង បង្ហាញទិសដៅដេញផ្ទុយគ្នា ។ ជាន់ទី៣ មានព្រួញពី ច្រវាក់ ADN មេ ចង្អុលទៅ ADN កូន នៅខាងស្តាំ ។

៣.៣ នាទីស្វ័យដឹងដេញ
ស្វ័យដឹងដេញ ADN មាននាទី ៖
- រ៉ាប់រងការដំឡើងវិញនៃក្រូម៉ូសូម ។
- រ៉ាប់រងចំនួន និងរូបរាងក្រូម៉ូសូមឱ្យនៅដដែលពេលក្រោយចំណែកកោសិកា ។
- រក្សាព័ត៌មានសេនេទិចឱ្យនៅដដែលឆ្លងកាត់ជំនាន់កោសិកា ។
អ្វីដែលរូបបង្ហាញ៖ គំនូរខ្សែវីលពីរជាន់ (double helix) មួយ ដែលបើកចេញនៅកណ្តាល ហើយបំបែកជាខ្សែវីលពីរជាន់ថ្មីពីរ ។ បាសនីមួយៗត្រូវសរសេរជាអក្សរ A, T, C, G នៅតាមកាំជណ្ដើរ ។ ស្លាក៖ ADN មេ (ខាងលើ), ច្រវាក់ ADN មេ (ពីរកន្លែងនៅកណ្តាល), ADN កូន (ពីរកន្លែងនៅខាងក្រោម) ។ ព្រួញ/លំដាប់៖ គ្មានព្រួញទេ ។ លំដាប់គឺពីលើចុះក្រោម ៖ ខ្សែវីលមេមួយ → បើកជាចំណុចបើកនៅកណ្តាល → ខ្សែវីលកូនពីរនៅខាងក្រោម ។

5.6 មេរៀនសង្ខេប
មេរៀនសង្ខេប
- ការស្រាវជ្រាវពិសោធន៍របស់អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនដូចជាលោកគ្រីក អរីវី ហឺស៊ី និងផ្វាស បានបង្ហាញថា ADN ជាសម្ភារៈសេនេទិច ។
- លោកស្រី ហ្វ្រែងគលីន រ៉ាតស៊ីន និងគ្រីក បានរកឃើញទម្រង់ ADN ។ ម៉ូលេគុល ADN កើតឡើងពីច្រវាក់នុយក្លេអូទីតពីរខ្សែស្របគ្នា ហើយរុំជារង្វែលលើគ្នា ។
- ច្រវាក់នីមួយៗរបស់ ADN ជាប៉ូលីមែរនៃនុយក្លេអូទីត ។ នុយក្លេអូទីតនីមួយៗកើតពីអាស៊ីតផូស្វ័រិចមួយ ស្ករដេអុកស៊ីរីបូសមួយ និងបាសអាសូតមួយ ។ ដោយបាសអាសូតមានបួនប្រភេទ ដូចនេះនុយក្លេអូទីតរបស់ ADN ក៏មានបួនប្រភេទដែរ គឺ A T C G ។ បាស A និង T បំពេញគ្នា បាស C និង G បំពេញគ្នា ។
- គេប្រើប្រាស់ ADN ជាជណ្តើរមួយ ដែលមេជណ្តើរកើតពីអាស៊ីតផូស្វ័រិច និងស្ករដេអុកស៊ីរីបូស ឯកាំជណ្តើរ គឺជាបាសបំពេញគូ ។ មួយរង្វែលមានប្រវែង 3,4nm ហើយមាន 10 គូនុយក្លេអូទីត ។ ប្រវែងពីនុយក្លេអូទីតមួយទៅនុយក្លេអូទីតមួយទៀត គឺ 0,34nm ។
- បរិមាណ ADN ដដែលក្នុងប្រភេទនៃភាវៈរស់មួយ តែប្រែប្រួលពីប្រភេទមួយទៅប្រភេទមួយទៀត និងពីកោសិកាលូតលាស់ទៅកោសិកាបន្តពូជ ។
- ម៉ូលេគុល ADN អាចស្វ័យដឹងដេញ ។
ច្រវាក់នីមួយៗរបស់ ADN មេត្រូវបានគូសទុកធ្វើជាពុម្ភគំរូសម្រាប់បង្កើតម៉ូលេគុល ADN កូន ។
- ក្នុងចំណែកកោសិកា កោសិកាកូននីមួយៗទទួលបាន ADN កូនមួយក្នុងចំណោម ADN កូនទាំងពីរ ។ ដូចនេះកោសិកាកូនទទួលបានព័ត៌មានសេនេទិចទាំងស្រុងពីកោសិកាមេ ។
6.1 ស្វ័យដឹងដេញ ADN តាមរបៀបពាក់កណ្តាលរក្សាទុក
ជំហានទី ១ — ការរលាយខ្សែ ។
ច្រវាក់ទាំងពីររបស់ ADN ចាប់ផ្តើមរលា ហើយបែកចេញពីគ្នានៅចំណុចបើក ។ ហេតុអ្វី ? ព្រោះខ្សែនីមួយៗត្រូវធ្វើជាពុម្ភគំរូ ដូច្នេះវាត្រូវបង្ហាញបាសរបស់វាចេញ ដើម្បីឱ្យនុយក្លេអូទីតសេរីមកភ្ជាប់បាន ។ ជំហានទី ២ — ការផ្តាច់សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន ។
សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែនខ្សោយដែលភ្ជាប់បាសទាំងពីរត្រូវបានផ្តាច់ ហើយការផ្តាច់នេះកើតឡើងនៅចំណុចជាច្រើនលើ ADN ។ ហេតុអ្វី ? ព្រោះសម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែនខ្សោយជាងចំណងរវាងនុយក្លេអូទីតក្នុងខ្សែតែមួយ ដូច្នេះវាបែកមុន ហើយខ្សែនីមួយៗនៅតែដដែល ។ ជំហានទី ៣ — ការហៅនុយក្លេអូទីតសេរី ។
នុយក្លេអូទីតសេរីដែលនៅក្នុងណ្វៃយូរ រត់ទៅភ្ជាប់ជាមួយនុយក្លេអូទីតនៃច្រវាក់នីមួយៗនៃម៉ូលេគុល ADN មេ ។ ហេតុអ្វី ? ព្រោះនុយក្លេអូទីតសេរីមានបាសត្រូវគ្នា ហើយវាត្រូវបានរៀបចំរួចហើយនៅក្នុងណ្វៃយូរដោយសារអាហារ ។ ជំហានទី ៤ — ការបំពេញបាស ។
ការភ្ជាប់នេះធ្វើតាមគោលការណ៍បំពេញបាស A-T និង C-G ។ ហេតុអ្វី ? ព្រោះ A ភ្ជាប់បានតែជាមួយ T (សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន
២) ហើយ C ភ្ជាប់បានតែជាមួយ G (សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន
៣) ដោយសាររូបរាងម៉ូលេគុល ។ ដូច្នេះលំដាប់ថ្មីត្រូវគ្នានឹងលំដាប់ចាស់ជានិច្ច ។ ជំហានទី ៥ ការសង់ខ្សែថ្មី ។
ច្រវាក់នីមួយៗនៃម៉ូលេគុល ADN មេ ធ្វើជាពុម្ភគំរូសម្រាប់សំយោគច្រវាក់ម្នាងទៀតនៃម៉ូលេគុល ADN កូន ។ ហេតុអ្វី ? ព្រោះការបំពេញបាសធានាថា ADN កូនមានលំដាប់ដូច ADN មេ ។ ជំហានទី ៦ — លទ្ធផលពាក់កណ្តាលរក្សាទុក ។
ADN កូននីមួយៗមានច្រវាក់មួយជារបស់ ADN ចាស់ ហើយច្រវាក់ម្នាងទៀតជាច្រវាក់ថ្មី ។ ហេតុអ្វី ? ព្រោះគ្មានខ្សែចាស់ណាមួយត្រូវបានបោះបង់ ហើយគ្មានខ្សែថ្មីទាំងពីរនៅក្នុង ADN កូនតែមួយ ។ ដូចនេះគេហៅវាថា ការចម្លងពាក់កណ្តាលរក្សាទុក ។ ជំហានទី ៧ — អង់ស៊ីម ។
សំណុំប្រតិកម្មទាំងអស់ (ការផ្តាច់សម្ព័ន្ធអ៊ីដ្រូសែន និងការភ្ជាប់នុយក្លេអូទីតសេរី) ស្ថិតនៅក្រោមអំពើរបស់អង់ស៊ីមយ៉ាងពិសេស គឺ ADN ប៉ូលីមេរ៉ាស ។ ហេតុអ្វី ? ព្រោះប្រតិកម្មទាំងនេះត្រូវការល្បឿនខ្ពស់ និងភាពត្រឹមត្រូវ ។ អង់ស៊ីមជំរុញល្បឿន ហើយកាត់បន្ថយកំហុសនៃការភ្ជាប់បាស ។