អាស៊ីតអាមីណេ ប្រូតេអ៊ីន និងអង់ស៊ីម

រូបទី 1 ជារូបថតធំពេញទំព័រ ជាការដាក់បញ្ចូលគ្នានៃរូបអាហារដែលសម្បូរប្រូតេអ៊ីន ៖ សាច់គោ, សាច់មាន់, ត្រី, ក្តាម, ពងមាន់, សណ្តែក, តៅហូវ និងបន្លែផ្សេងៗ ។ រូបនេះគ្មានស្លាក និងគ្មានព្រួញ ។ គោលបំណងរបស់វាគឺបង្ហាញថា ប្រូតេអ៊ីនមកពីអាហារដែលយើងបរិភោគជារៀងរាល់ថ្ងៃ ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ រូបថតធំពេញទំព័រ ជាការដាក់បញ្ចូលគ្នានៃរូបអាហារដែលសម្បូរប្រូតេអ៊ីន ៖ សាច់គោ, សាច់មាន់, ត្រី, ក្តាម, ពងមាន់, សណ្តែក, តៅហូវ និងបន្លែផ្សេងៗ ។ ស្លាក ៖ គ្មានស្លាក ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ គ្មានព្រួញ ។

ប្រមាណជាបួនពាន់លានឆ្នាំមកហើយ ផែនដីគ្របដណ្តប់ទៅដោយមហាសមុទ្រ ហើយគ្មានជីវិតសេសៈ ។ ការផ្សំភាព ធ្វើឱ្យមានថាមពល ក៏ស្មើស្មាយអ៊ីល្ប្រា កម្តៅភ្លើង វិទ្យុសកម្ម និងមានពពួក ។ ក្នុងបរិយាកាសមានចំហាយទឹកនិងឧស្ម័នចម្រុះដែលមានជាតិ [UNCLEAR] ដែលបណ្តាលឱ្យកើតការប្រែប្រួលមុនគេបង្អស់ ។ បន្ទាប់មក ទើបកើតមានកោសិកាដំបូង ។ កាបូនជាអាតូមដែលមានក្នុងគ្រប់ភាវៈរស់ ។ ក្នុងភាវៈរស់ កាបូនមិនតែងតែចងភ្ជាប់ជាមួយជាតិអ៊ីដ្រូសែន អាសូត អុកស៊ីសែន ។ ម៉ូលេគុលសរីរាង្គដែលយើងធ្លាប់ស្គាល់មានដូចជាគ្លុយកូស ប្រូតេអ៊ីន លីពីត (ខ្លាញ់) និងអាស៊ីតនុយក្លេអ៊ីក រាប់លានប្រភេទខុសៗគ្នានៅលើផែនដី ។ តើជីវិតកើតមាននៅលើផែនដីយ៉ាងដូចម្តេច ? ចំណុចសំខាន់ ៖ ប្រូតេអ៊ីនជាសមាសធាតុគីមីនៃជីវិតគ្រប់ភាវៈរស់ ។ ដូច្នេះ ដើម្បីយល់ពីជីវិត យើងត្រូវយល់ពីប្រូតេអ៊ីនមុនគេ ។

ប្រូតេអ៊ីន ជាសមាសធាតុគីមីនៃជីវិតគ្រប់ភាវៈរស់ ។ ជាការពិតណាស់ គ្រប់សកម្មភាពទាំងអស់ដែលកើតឡើងក្នុងកោសិកាភាវៈរស់ត្រូវការប្រូតេអ៊ីនជាចាំបាច់ ។ វាមាន [UNCLEAR] កាយ ។ ឧទាហរណ៍ ទម្រង់ទី 1 របស់ប្រូតេអ៊ីន ជាសមាសភាពនៃសាច់ឈាម ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រូតេអ៊ីនដាក់ទងនឹងនាទីតម្រូវមេតាបូលីស ដែលនឹងការណាតិទាំងនេះ អាស្រ័យដោយសមាសភាពនិងទម្រង់របស់វា ។ ប្រូតេអ៊ីន ត្រូវ [UNCLEAR] ទាំងអស់ [UNCLEAR] ។ វាមាននាទីផ្សេងៗក្នុងសារពាង្គកាយ ។ ដូចជាការពារ និងជាកាតាលីករ ។ ការពន្យល់បន្ថែម ៖ ពាក្យ «ទម្រង់ទី 1» នៅក្នុងប្រយោគនេះ មានន័យថា លំដាប់អាស៊ីតអាមីណេ ។ ដូច្នេះ ប្រយោគនេះចង់និយាយថា លំដាប់អាស៊ីតអាមីណេនៃប្រូតេអ៊ីន គឺជាអ្វីដែលកំណត់សមាសភាពនៃសាច់ឈាម ។

ចប់មេរៀននេះ សិស្សអាច

• ព្រាប់ឈ្មោះធាតុសំខាន់ៗដែលបង្កើតបានជាប្រូតេអ៊ីន ។
• សរសេររូបមន្តទ្វេរបស់អាស៊ីតអាមីណេ ។
• ព្រាប់ឈ្មោះអាស៊ីតអាមីណេទាំង 20 បែប ។
• កំណត់ទម្រង់ រូបផ្គុំរបស់អាស៊ីតអាមីណេនិងចំណងប៊ីបទីត ។

ប្រូតេអ៊ីនជាសារធាតុសរីរាង្គសំខាន់ ដែលផ្គុំកាបូន (C) អ៊ីដ្រូសែន (H) អុកស៊ីសែន (O) និងអាសូត (N) ។ ជួនកាលក៏មានផូស្វ័រនិងស្ពាន់ធ័រផងដែរ ។ គេច្រើនឃើញវាជាប់ ។ គ្រប់ម៉ូលេគុលប្រូតេអ៊ីនត្រូវបានបង្កើតឡើងពីសារធាតុដូច គីមីអាស៊ីត) ដែលជាសារធាតុគីមី ។ ម៉ូលេគុលអាស៊ីតអាមីណេនីមួយៗកើតឡើងពីបណ្តុំកាបូន អ៊ីដ្រូសែន អុកស៊ីសែន អាសូត (− COOH) បណ្តុំអាមីន (− NH₂) និងរ៉ាឌីកាល់ (R) ។ ចំណាំ ៖ នៅក្នុងសៀវភៅ ប្រយោគនេះមានពាក្យខូចខ្លះ («គេច្រើនឃើញវាជាប់» និង «សារធាតុដូច គីមីអាស៊ីត)») ។ អត្ថន័យច្បាស់លាស់គឺ៖ ប្រូតេអ៊ីនកើតឡើងពីអាស៊ីតអាមីណេជាច្រើនភ្ជាប់គ្នា ។ យើងរក្សាអត្ថបទដើមទុកដដែល ហើយកត់ទុកក្នុងបញ្ជីចន្លោះប្រហោង (ផ្នែក ១១) ។

រូបមន្តទ្វេរបស់អាស៊ីតអាមីណេ មានរូបមន្តពីរ ។ ខាងឆ្វេងជារូបមន្តសង្ខេប ៖ R COOH ដោយមាន NH₂ នៅក្រោម CH ។ ខាងស្តាំជារូបមន្តលាត ៖ R O ដែលមាន H នៅលើ C ទីមួយ, O ចំណងទ្វេនៅលើ C ទីពីរ, និង H H នៅក្រោម C ទីមួយ ។ ស្លាកក្រោមរូបមន្តខាងឆ្វេងគឺ «រូបមន្ត [UNCLEAR]លាត» ហើយស្លាកក្រោមរូបមន្តខាងស្ដាំគឺ «រូបមន្តលាត» ។ គ្មានព្រួញ ។ របៀបអានរូបនេះ ៖ ចាប់ផ្តើមពីអាតូមកាបូនកណ្តាល (CH) ។ នៅខាងស្តាំរបស់វាមានបណ្តុំកាបូកស៊ីល (−COOH) ។ នៅខាងក្រោមរបស់វាមានបណ្តុំអាមីន (−NH₂) ។ នៅខាងឆ្វេងរបស់វាមានរ៉ាឌីកាល់ (R) ។ អាតូមកាបូនកណ្តាលនេះមានអាតូមអ៊ីដ្រូសែនមួយផងដែរ ។ ដូច្នេះ អាស៊ីតអាមីណេមួយមានផ្នែកបួន ៖ បណ្តុំអាមីន បណ្តុំកាបូកស៊ីល រ៉ាឌីកាល់ R និងអាតូម H មួយ ។

ក្នុងកោសិកាសត្វនិងមនុស្ស មានអាស៊ីតអាមីណេប្រហែល 20 ប្រភេទ ។ អាស៊ីតអាមីណេទាំង 20 ប្រភេទនេះ គឺជាអាស៊ីតអាមីណេដែលចាំបាច់សម្រាប់បង្កើតប្រូតេអ៊ីន ។ ម៉ូលេគុលតូចទាំងនេះ ងាយរលាយក្នុងទឹក ហើយអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងកោសិកានៃសារពាង្គកាយបានយ៉ាងងាយ ។ នៅពេលភាវៈគ្មានជីវិត ដើម្បីបង្កើតបានជាប្រូតេអ៊ីន ។ ការពន្យល់បន្ថែម ៖ ប្រយោគចុងក្រោយនៅក្នុងសៀវភៅមិនច្បាស់ ។ អ្វីដែលច្បាស់គឺ ៖ អាស៊ីតអាមីណេ 20 ប្រភេទនេះ ជាឯកតាដែលកោសិកាយកមកផ្គុំជាប្រូតេអ៊ីន ។ កោសិកាមិនអាចប្រើអាស៊ីតអាមីណេដែលនៅខាងក្រៅដោយផ្ទាល់បានទេ លុះត្រាតែវាឆ្លងកាត់ភ្នាសកោសិកាចូលមកខាងក្នុង ហើយវាងាយឆ្លងកាត់ព្រោះវាតូចនិងរលាយក្នុងទឹក ។

ប្រអប់ធំមួយក្នុងទំព័រទាំងមូល ដែលដាក់រូបមន្តគីមី (រូបមន្តសំណងវិញ្ញាណ) របស់អាស៊ីតអាមីណេធំៗ 20 ប្រភេទ តម្រៀបជា 5 ជួរ ៗ មាន 4 រូបមន្ត ។ រូបមន្តនីមួយៗគូរជាគ្រោងសំណងវិញ្ញាណ ដោយបង្ហាញ៖ បណ្តុំអាមីន H3N+ នៅខាងឆ្វេង, អាតូមកាបូនកណ្តាល (C) ដែលមាន H មួយនៅខាងលើ, បណ្តុំកាបូកស៊ីល COO− នៅខាងស្តាំ និងខ្សែរ៉ាឌីកាល់ R ដែលចុះក្រោម ។ ក្រោមរូបមន្តនីមួយៗ មានស្លាកឈ្មោះអាស៊ីតអាមីណេជាភាសាខ្មែរ ។ ស្លាកក្នុងរូបមន្ត ៖ H3N (អាសូត + អ៊ីដ្រូសែន ៣), សញ្ញា +, C, H, O, O− និង R ។ ឈ្មោះក្រោមរូបមន្ត តាមលំដាប់ជួរ (ឆ្វេងទៅស្តាំ)៖

• ជួរទី 3 ៖ ទីរ៉ូស៊ីន (R = CH2–C6H4–OH), ត្រីបតូផាន (R = CH2–ចិញ្ចៀនអ៊ីនដូល), អាស្ព៉ាទិច (R = CH2–COOH), គ្លុយតាម៉ាត (R = CH2–CH2–COOH)
• ជួរទី 5 ៖ ស៊ីស្ទេអ៊ីន (R = CH2–SH), អ៊ីស្ទីឌីន (R = CH2–ចិញ្ចៀនអ៊ីមីដាហ្សូល), ប្រូលីន (រ៉ាឌីកាល់ជាចិញ្ចៀនភ្ជាប់ត្រឡប់ទៅបណ្តុំអាមីន), អាស្ព៉ារ៉ាហ្គីន (R = CH2–CO–NH2)

ព្រួញ/លំដាប់ ៖ គ្មានព្រួញ ។ លំដាប់អាន គឺពីឆ្វេងទៅស្តាំ និងពីជួរលើទៅជួរក្រោម ។

ខាងក្រោមនេះ ជាឈ្មោះនិងអក្សរកាត់របស់អាស៊ីតអាមីណេទាំង 20 ប្រភេទដែលមានស្តង់ដា ។ ចំណាំ ៖ តារាងនេះមាន 20 ជួរ ។ គ្មានជួរណាត្រូវបានលុបទេ ។ អក្សរកាត់បីអក្សរ និងមួយអក្សរ ត្រូវចងចាំឱ្យបានច្បាស់ ព្រោះវាត្រូវប្រើនៅពេលសរសេរលំដាប់ប៉ូលីប៉េបទីត (ឧ. Gly – Ala – Val) ។

នៅកម្រិត pH = 7 បណ្តុំកាបូកស៊ីលបំបែកទៅជាទម្រង់បាស (− COO⁻) ហើយបណ្តុំអាមីនបំបែកទៅជាទម្រង់អាស៊ីត (− NH₃⁺) ។ ដូចនេះ អាស៊ីតអាមីណេមួយៗ អាចមានលក្ខណៈជាអាស៊ីតឬជាបាស ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងទម្រង់ទី 1 របស់ប្រូតេអ៊ីន ។ អាស៊ីតអាមីណេមួយចំនួន [UNCLEAR] បូកម្លាយរបស់វាមាននាទីជាអ្នកណាំសារ ។ ឧទាហរណ៍ កូលីស៊ីន អាស៊ីតអាមីណេទ្រីបតូហ្វានជាអាស៊ីតដែលសុទ្ធតែជាអ្នកបញ្ជូនព័ត៌មានប្រសាទ (ជាសារធាតុដែលបញ្ចេញដោយកោសិកា [UNCLEAR]) ។ អរម៉ូនបញ្ចេញដោយក្រពេញ [UNCLEAR] និងអ៊ីនដល (Indole) អាស៊ីតអាសេទីល [UNCLEAR] ក្នុងរុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែលមានឥទ្ធិពលលើការលូតលាស់រងរបស់កោសិកា ។ អរម៉ូនទាំងនេះមាននាទីសម្រួលនាទីកោសិកា ។ ការពន្យល់បន្ថែម (ដោយរក្សាអត្ថបទដើម) ៖ ដោយសារអាស៊ីតអាមីណេមានទាំងបណ្តុំអាស៊ីត (−COOH) និងបណ្តុំបាស (−NH₂) ក្នុងម៉ូលេគុលតែមួយ វាអាចទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួល pH តូចតាច ។ នេះជាហេតុផលដែលគេហៅវាថា «អាំហ្វូទែ» (amphoteric) ។ ឈ្មោះ «កូលីស៊ីន» នៅក្នុងសៀវភៅមិនច្បាស់ ។ អ្វីដែលច្បាស់គឺ ៖ អាស៊ីតអាមីណេមួយចំនួន និងនិស្សន្ទវត្ថុរបស់វា (ឧ. ត្រីបតូផាន → សេរ៉ូតូនីន) ដើរតួជាអ្នកនាំសារប្រសាទ ។ យើងដឹងហើយថា អាស៊ីតអាមីណេនីមួយៗមាននាទីសំខាន់ពីរគឺជាតិអាស៊ីតនិងជាតិបាស ។ រក្សានូវសភាពដើមក្នុងករណី pH = 7 ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះអាស៊ីតអាមីណេជាសារធាតុចំណូលទឹក (Hydrophilic) ។ ការពន្យល់បន្ថែម ៖ «ចំណូលទឹក» មានន័យថា ផ្នែកនៃម៉ូលេគុលដែលស្រលាញ់ទឹក ។ បណ្តុំអាមីន និងបណ្តុំកាបូកស៊ីលមានបន្ទុកអគ្គិសនី ដូច្នេះវាចងភ្ជាប់ជាមួយម៉ូលេគុលទឹក ។ នេះជាហេតុផលដែលអាស៊ីតអាមីណេរលាយក្នុងទឹកបានល្អ ហើយអាចធ្វើដំណើរក្នុងសារធាតុរាវនៃសារពាង្គកាយ ។

5.5.1 ចរិតអែត (ចរិតចំណូលទឹក)

អាស៊ីតអាមីណេផ្គុំម៉ូលេគុលអាសូតសំញាំ ដូចជាអាសូតដែល [UNCLEAR] ទីតរបស់អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ីក ។ ក្លួនវិញជាជាតិពលីបែតក្នុងរុក្ខ [UNCLEAR] សុទ្ធតែផ្គុំអាសូតសំញាំ ។ អាស៊ីតអាមីណេជើតជាអ្នកដឹកនាំក្នុងមេតាបូលីស ។ ឧទាហរណ៍ អាស៊ីតដឺន (Arginine) [UNCLEAR] ស៊ីត្រូយលីន (Citrulline) និងអរនីទីន (Ornithine) សុទ្ធតែជាសមាសភាពនៃវដ្តអ៊ុយរេ ។ ចំពោះសត្វ អាស៊ីតរបស់អ៊ុយរេត្រូវបានបញ្ចេញចោលទៅក្នុងទម្រង់ណាម ។ ចំណាំពីសៀវភៅ ៖ ឈ្មោះឡាតាំង Arginine, Citrulline, Ornithine ត្រូវរក្សាជាឡាតាំង ដូចនៅក្នុងសៀវភៅ ។ វដ្តអ៊ុយរេ (urea cycle) ជាដំណើរការបំប្លែងអាម៉ូញ៉ាក់ជាអ៊ុយរេនៅក្នុងថ្លើម ។

ម៉ូលេគុលប្រូតេអ៊ីនអាចបំបែកទៅជាម៉ូលេគុលតូចៗ ដោយអ៊ីដ្រូលីស ។ អាស៊ីតអាមីណេជាម៉ូលេគុលតូច [UNCLEAR] របស់ប្រូតេអ៊ីន ។ ទម្រង់ទាំង 20 ប្រភេទរបស់អាស៊ីតអាមីណេត្រូវ [UNCLEAR] អាមីណេទាំងនេះជាអាស៊ីតអាមីណេដែលមានស្តង់ដា ហើយខ្លួន [UNCLEAR] ។ អាស៊ីតអាមីណេដែលគ្មានស្តង់ដាជាអាស៊ីតអាមីណេដែលចាំបាច់ក្នុងមេតាបូលីសនៃកោសិកា ប៉ុន្តែ [UNCLEAR] វាមិនមែនជាធាតុបង្ករបស់ប្រូតេអ៊ីនទេ ។ តាមរូបមន្តរបស់វា មានអាស៊ីតអាមីណេចំនួន 19 ប្រភេទ [UNCLEAR] ដែលមានទម្រង់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា គឺមានកាបូននៅកណ្តាល បណ្តុំអាមីន បណ្តុំកាបូកស៊ីល និងរ៉ាឌីកាល (R) ។ ចំណែកអាស៊ីតអាមីណេទី 20 ជាប្រូលីន ដែលក្នុងម៉ូលេគុលរបស់វាអាសូតត្រូវបានគ្នាប់ដឹងកាបូនដល់ទៅពីរ ។ ការពន្យល់បន្ថែម ៖ ដូច្នេះ អាស៊ីតអាមីណេស្តង់ដារ 20 ប្រភេទ មានរូបមន្តដូចគ្នា 19 ប្រភេទ គឺ C កណ្តាល + NH₂ + COOH + R ។ មានតែប្រូលីនមួយប៉ុណ្ណោះដែលខុស ៖ ក្រុម R របស់វាវិលត្រឡប់មកភ្ជាប់នឹងអាតូមអាសូត បង្កើតជាចិញ្ចៀន ។ ដូច្នេះ អាសូតរបស់ប្រូលីនភ្ជាប់នឹងកាបូនពីរ ។

រូបភាពខាងក្រោមនេះ បង្ហាញនូវអាស៊ីតអាមីណេពីរដែលភ្ជាប់គ្នារវាងបណ្តុំកាបូកស៊ីលរបស់អាស៊ីតអាមីណេមួយទៅនឹងបណ្តុំអាមីនរបស់អាស៊ីតអាមីណេមួយទៀត ។ ចំណងដែលកើតឡើងពីការភ្ជាប់រវាងអាស៊ីតអាមីណេទាំងពីរ ហៅថាចំណងប៉េបទីត ។ ដោយប្រតិកម្មនេះជាដេអុីដ្រាតកម្ម នៅពេលអាស៊ីតអាមីណេភ្ជាប់គ្នា វាត្រូវបាត់បង់ទឹកមួយម៉ូលេគុល ។ ប៉េបទីតជាអាស៊ីតអាមីណេពីរឬច្រើនដែលភ្ជាប់គ្នា ។ ការកកើតចំណងប៉េបទីតដោយការភ្ជាប់បណ្តុំកាបូកស៊ីលរបស់អាស៊ីតអាមីណេមួយទៅនឹងបណ្តុំអាមីនរបស់អាស៊ីតអាមីណេមួយទៀត ។ ទឹកមួយម៉ូលេគុលត្រូវបានដកចេញ ។ សមីការនៃប្រតិកម្ម ៖ អាស៊ីតអាមីណេទី 1 + អាស៊ីតអាមីណេទី 2 ⇌ ឌីប៉េបទីត + H₂O ។ នៅលើសមីការមានពាក្យ «សំយោគ / អុីដ្រូលីស» ដែលបង្ហាញថា ប្រតិកម្មអាចទៅមុខ (សំយោគ) ឬថយក្រោយ (អ៊ីដ្រូលីស) ។ ការអានសមីការជាលម្អិត ៖ អាស៊ីតអាមីណេទី 1 មាន R1, NH₂, CH និង COOH ។ អាស៊ីតអាមីណេទី 2 មាន R2, HNH, CH និង COOH ។ នៅពេលភ្ជាប់គ្នា បណ្តុំ OH នៃ COOH ទី 1 រួមជាមួយ H មួយនៃ HNH ទី 2 ក្លាយជា H₂O ហើយចេញទៅក្រៅ ។ អ្វីដែលនៅសល់គឺចំណង –CO–NH– ដែលហៅថាចំណងប៉េបទីត ។ ផលិតផលមានឈ្មោះថា ឌីប៉េបទីត ។

5.8.1 ការកកើតចំណងប៉េបទីត

គំរូម៉ូលេគុលបីវិមាត្រ (គំរូបាល់និងបន្ទះ) នៃអាស៊ីតអាមីណេពីរដែលកំពុងភ្ជាប់គ្នា ។ គំរូទី 1 (ខាងឆ្វេង) និងគំរូទី 2 (ខាងស្ដាំ) ត្រូវបានដាក់ស្លាក “a” និង “b” ។ គំរូ “a” បង្ហាញអាស៊ីតអាមីណេទីមួយដែលមានបណ្តុំអាមីន (N, H) និងបណ្តុំកាបូកស៊ីល (C, O, O) ឯគំរូ “b” បង្ហាញអាស៊ីតអាមីណេទីពីរដែលខិតចូលមកជិត ដើម្បីបង្កើតចំណង ។ ស្លាកក្នុងរូបមាន a, b, O, C, N, H, + និង − (សញ្ញាបូកនិងដកនៅលើបណ្តុំអាមីននិងបណ្តុំកាបូកស៊ីល) ។ គ្មានព្រួញ ។ លំដាប់គឺ គំរូ a (អាស៊ីតអាមីណេទី

1) នៅខាងឆ្វេង និងគំរូ b (អាស៊ីតអាមីណេទី

2) នៅខាងស្ដាំ ។ អ្វីដែលត្រូវមើលក្នុងរូប ៖ បាល់ខ្មៅធំ = កាបូន; បាល់ក្រហម = អុកស៊ីសែន; បាល់ខៀវ = អាសូត; បាល់តូចស = អ៊ីដ្រូសែន ។ ចំណុចសំខាន់គឺ បណ្តុំកាបូកស៊ីលរបស់អាស៊ីតអាមីណេមួយ នៅជិតបណ្តុំអាមីនរបស់អាស៊ីតអាមីណេមួយទៀត ។ នៅពេលជិតគ្នា ទឹកមួយម៉ូលេគុលចេញ ហើយចំណងប៉េបទីតកើតឡើង ។

ឧទាហរណ៍ៈ តេត្រាប៉េបទីតដែលកើតឡើងពីការភ្ជាប់រវាងអាស៊ីតអាមីណេប្រភេទលីស៊ីន សេរីន អាហ្គីនីន និងអាតូនីន ។ ការពន្យល់បន្ថែម ៖ តេត្រាប៉េបទីតមានអាស៊ីតអាមីណេ 4 ដូច្នេះវាមានចំណងប៉េបទីត 3 ។ ចំនួនចំណងប៉េបទីត = ចំនួនអាស៊ីតអាមីណេ − 1 ។ ដូច្នេះ ៖ ឌីប៉េបទីត = 1 ចំណង; ត្រីប៉េបទីត = 2 ចំណង; តេត្រាប៉េបទីត = 3 ចំណង ។

រូបមន្តសំណងវិញ្ញាណនៃតេត្រាប៉េបទីតមួយ ដែលបង្ហាញអាស៊ីតអាមីណេបួនភ្ជាប់គ្នាជាខ្សែតែមួយ ដោយចំណងប៉េបទីត (–CO–NH–) បីចំណង ។ នៅចុងម្ខាងមានបណ្តុំអាមីន NH2 ឯចុងម្ខាងទៀតមានបណ្តុំកាបូកស៊ីល COOH ។ ក្រោមអាតូមកាបូននីមួយៗ មានរ៉ាឌីកាល់ R (ក្នុងរូបសរសេរជាអក្សរ R ឬជារូបមន្តខ្លី) ។ គ្មានព្រួញ ។ លំដាប់អានពីឆ្វេង (NH2) ទៅស្ដាំ (COOH) ។ របៀបរាប់អាស៊ីតអាមីណេក្នុងរូប ៖ ចាប់ពីចុង NH2 ទៅ ៖ អាស៊ីតអាមីណេទី 1 (R ទី

1) → ចំណងប៉េបទីត → អាស៊ីតអាមីណេទី 2 (R ទី

2) → ចំណងប៉េបទីត → អាស៊ីតអាមីណេទី 3 (R ទី

3) → ចំណងប៉េបទីត → អាស៊ីតអាមីណេទី 4 (R ទី

4) → ចុង COOH ។

ប៉ូលីប៉េបទីតជាប៉ូលីមែរនៃអាស៊ីតអាមីណេដែលភ្ជាប់គ្នាដោយចំណងប៉េបទីត ។

កាលណាអាស៊ីតអាមីណេពីរភ្ជាប់គ្នា គេហៅថាឌីប៉េបទីត ។ នៅពេលអាស៊ីតអាមីណេកាន់តែច្រើនច្រវាក់កាន់តែវែង ហើយបូកបន្ថែមទៅការហៅឈ្មោះប៉េបទីតត្រូវផ្លាស់ប្ដូរតាមចំនួនអាស៊ីតអាមីណេ ។ ឧទាហរណ៍ៈ ត្រីប៉េបទីតមានអាស៊ីតអាមីណេ 3 គ្នា តេត្រាប៉េបទីតមានអាស៊ីតអាមីណេ 4 ... ។ លើសពី 10 អាស៊ីតអាមីណេ គេហៅប៉ូលីប៉េបទីត ។ កាលណាច្រវាក់ប៉ូលីប៉េបទីតមួយបន្ថែមច្រើនបន្តបន្ទាប់ច្រើនផ្នែកបង្កើតបានជាទម្រង់ទី 2 ទី 3 និងទី 4 នៃប្រូតេអ៊ីន ។ ដូចនេះតំណលំដាប់អាស៊ីតអាមីណេជាអ្នកកំណត់ទម្រង់និងគុណលក្ខណៈរបស់ប្រូតេអ៊ីន ។ តារាងសង្ខេបនៃការដាក់ឈ្មោះ ៖

មេរៀនសង្ខេប

• គ្រប់សកម្មភាពទាំងអស់របស់សារពាង្គកាយរស់ ត្រូវការប្រូតេអ៊ីនជាចាំបាច់ ។ វាជាសមាសធាតុគ្រឹះនៃជីវិត ។ ប្រូតេអ៊ីនជាសារធាតុសំខាន់ដែលផ្តល់កម្លាំង អ៊ីដ្រូសែន អុកស៊ីសែន និងអាសូត ជួនកាលមានផូស្វាតនិងស្ពាន់ធ័រដែរ ។ សមាសធាតុគ្រឹះរបស់ប្រូតេអ៊ីនជាសារធាតុងាយគី អាស៊ីតអាមីណេ ។ អាស៊ីតអាមីណេនីមួយៗផ្សំឡើងដោយបណ្តុំអាមីន បណ្តុំកាបូកស៊ីល និងរ៉ាឌីកាល់ R ។ ក្នុងសារពាង្គកាយមនុស្ស មានអាស៊ីតអាមីណេប្រហែល 20 ប្រភេទខុសៗគ្នា ។ អាស៊ីតអាមីណេទាំង 20 ប្រភេទនេះខុសគ្នាដោយសាររ៉ាឌីកាល់ (R) ។
• ចំណងដែលចងភ្ជាប់អាស៊ីតអាមីណេពីមួយទៅមួយ ហៅថាចំណងប៉េបទីត ។ នៅពេលអាស៊ីតអាមីណេពីរភ្ជាប់គ្នា វាត្រូវបាត់បង់ទឹកមួយម៉ូលេគុល ។ នៅពេលអាស៊ីតអាមីណេច្រើនភ្ជាប់គ្នាបង្កើតបានជាច្រវាក់ប៉ូលីប៉េបទីត ។ ច្រវាក់ប៉ូលីប៉េបទីតច្រើនបង្កើតជាទម្រង់ផ្សេងៗនៃប្រូតេអ៊ីន ។ តំណលំដាប់អាស៊ីតអាមីណេជាអ្នកកំណត់ទម្រង់និងគុណលក្ខណៈរបស់ប្រូតេអ៊ីន ។

ចប់មេរៀននេះ សិស្សអាច

• បង្ហាញពីរូបធាតុរបស់ប្រូតេអ៊ីន ។
• រៀបរាប់ពីរូបធាតុផ្សេងៗរបស់ប្រូតេអ៊ីន ។
• ពន្យល់ពីភាពខុសគ្នារបស់ប្រូតេអ៊ីន ។

គ្រប់ម៉ូលេគុលប្រូតេអ៊ីនទាំងអស់សុទ្ធតែជាសមាសធាតុគីមីនៃជីវិត ។ ប្រូតេអ៊ីនបង្កើតនូវរាល់សមាសភាពនៃសារពាង្គកាយ ។ ឧទាហរណ៍ សាច់ដុំ ក្រចក សក់ ស្បែក (ចំពោះសត្វ) ... ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រូតេអ៊ីនជាសម្ភារៈទ្រទ្រង់សារពាង្គកាយរបស់គ្រាប់ពូជ ទាំងដាក់ទង់និងគ្រាប់ផ្សេងៗទៀតក្នុងសារពាង្គកាយដូចជា តម្រូវមេតាប៉ូលីស ដំណើរការ ការការពារ និងជាកាតាលីករ ។