ការកសាងជាតិឡើងវិញ និងការអភិវឌ្ឍសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច ១៩៧៩–បច្ចុប្បន្ន

រឿងនេះជារឿងពីរដំណាក់កាល ។ ដំណាក់កាលទីមួយចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៩ ៖ ប្រទេសទើបរួចផុតពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម ហើយអ្វីៗត្រូវចាប់ផ្តើមពីដំបូង ។ អ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលធ្វើគឺសាមញ្ញណាស់ ៖ ប្រមូលមនុស្សជាក្រុមដើម្បីធ្វើកសិកម្ម សង់ថ្នល់ ស្ពាន កំពង់ផែ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ សុំកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពីប្រទេសជិតខាង បង្កើតសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី រំដោះប្រជាជនឱ្យរួចផុតពីរបបចាស់ លើកកម្ពស់ប្រជាធិបតេយ្យ និងកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ។ ដំណាក់កាលទីពីរចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មក ៖ ពេលនោះប្រទេសមានសន្តិភាពហើយ ការងារប្រែជាការអភិវឌ្ឍ ។ នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ នាំឱ្យមានយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និងចតុកោណ ។ បន្ទាប់មក សេដ្ឋកិច្ចរីកធំវិស័យមួយៗ ៖ កសិកម្ម រោងចក្រ ពាណិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ហិរញ្ញវត្ថុ គមនាគមន៍ ។ សង្គមក៏បានសាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ផ្លូវថ្នល់ អគ្គិសនី សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសមភាពយេនឌ័រ ។ ចុងក្រោយ កម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ នៅខែឧសភា ២០២៣ ដែលជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ។

ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមនៃកម្ពុជាពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មកទល់សព្វថ្ងៃ មិនអាចយល់បានទេ បើគ្មានដំណាក់កាលមុនរបស់វា ។ មុនឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រទេសបានឆ្លងកាត់របបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម ដែលបានបំផ្លាញជីវិតមនុស្ស និងមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ច ។ ប្រភពចាត់ទុកឆ្នាំ ១៩៧៩ ជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការកសាងជាតិឡើងវិញ ហើយឆ្នាំ ១៩៩០ ជាចំណុចបញ្ចប់នៃដំណាក់កាលនោះ ។ ដូច្នេះមេរៀននេះមានពីរដំណាក់កាលធំ ៖

1. ១៩៧៩–១៩៩០ ៖ ការកសាងជាតិឡើងវិញក្រោយរបបខ្មែរក្រហម ។
2. ១៩៩៣ ដល់បច្ចុប្បន្ន ៖ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ។

ចន្លោះពីរដំណាក់កាលនេះ គឺដំណើរការសន្តិភាព និងការបង្រួបបង្រួមជាតិ ដែលមេរៀន ៤ បានពន្យល់រួចហើយ ។ មេរៀននេះមិននិទានរឿងនោះឡើងវិញទេ ៖ វាចាប់ផ្តើមពីឆ្នាំ ១៩៧៩ ហើយបន្តដល់បច្ចុប្បន្ន ។ ប្រភពដាក់ដំណាក់កាលបច្ចុប្បន្ននេះក្នុងបញ្ជីរបបរបស់ខ្លួនជា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី២ រយៈពេល ១៩៩៣ - បច្ចុប្បន្ន ។

ប្រភពចាប់ផ្តើមការកសាងជាតិឡើងវិញពីផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ។ ការងារសេដ្ឋកិច្ចមានប្រាំចំណុច ៖ ក្រុមសាមគ្គីដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពអ្នកខ្វះខាត ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចជាមួយប្រទេសជិតខាង ការពង្រឹងសុខសន្តិភាពដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគទុនបរទេស និងការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ។

គន្លឹះពាក្យ៖ ក្រុមសាមគ្គីបង្គបផ្កើនផល (ក្រុមប្រវាស់ដៃ)

- អត្ថន័យ៖ ក្រុមដែលបង្កើតឡើងដើម្បីជួយដល់ស្ត្រីមេម៉ាយ ចាស់ជរា កុមារកំព្រា និងជនពិការ ក្នុងការងារកសិកម្ម ។ ប្រភពហៅវាថា «ក្រុមសាមគ្គីបង្គបផ្កើនផលឬក្រុមប្រវាស់ដៃ» ។

- ឧទាហរណ៍៖ ក្រោយរបបខ្មែរក្រហម គ្រួសារជាច្រើនគ្មានកម្លាំងពលកម្ម ដូច្នេះក្រុមនេះធ្វើកសិកម្មជំនួសពួកគាត់ ។

ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច គឺជាការងារធំមួយទៀត ។ ប្រភពរាប់ឈ្មោះវាដូចតទៅ ៖ ថ្នល់ ស្ពាន កំពង់ផែ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ។ ចំណុចនេះសំខាន់ ព្រោះគ្មានផ្លូវ គ្មានស្ពាន គ្មានកំពង់ផែ ទេ ការដឹកជញ្ជូនទំនិញ និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មមិនអាចធ្វើបាន ។ បន្ទាប់មក រដ្ឋាភិបាលបានពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់ ។ ទន្ទឹមគ្នា ក៏បានពង្រឹងសុខសន្តិភាព សុវត្ថិភាព និងសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគទុនពីបរទេស ។ ចុងក្រោយ រដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី និងជម្រុញការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស ។ ដូច្នេះ ការកសាងជាតិឡើងវិញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនគ្រាន់តែសង់អគារទេ ៖ វាមានទាំងការរៀបចំមនុស្ស (ក្រុមសាមគ្គី) ការរៀបចំរូបវន្ត (ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ) ការរៀបចំទំនាក់ទំនងក្រៅប្រទេស (កិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់) ការរៀបចំសន្តិសុខ (ដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគ) និងការរៀបចំប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច (ទីផ្សារសេរី) ។

ផ្នែកសង្គម និងនយោបាយមានបួនចំណុច ៖ ការរំដោះប្រជាជនឱ្យរួចផុតពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម ការទប់ស្កាត់អំពើអសកម្មក្នុងសង្គម ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ព្រមទាំងការអនុវត្តន៍យោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការរំដោះប្រជាជនឱ្យរួចផុតពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ឆ្នាំ ១៩៧៩ (ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការកសាងជាតិឡើងវិញតាមសំណួរ BACII 2018)

- ទីកន្លែង៖ កម្ពុជា

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ ប្រជាជនកម្ពុជា និងរដ្ឋាភិបាល

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ របបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហមត្រូវបានដួលរលំ ហើយប្រជាជនត្រូវបានរំដោះឱ្យរួចផុតពីរបបនោះ ។ នេះជាការងារសង្គម-នយោបាយដំបូងគេនៃដំណាក់កាលកសាងជាតិឡើងវិញ ។

- មូលហេតុ៖ របបខ្មែរក្រហមបានបំផ្លាញជីវិត និងសង្គម ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ប្រជាជនមានសេរីភាពឡើងវិញ ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការកសាងប្រទេស ។

- ចងចាំ៖ ឆ្នាំ ១៩៧៩ ជាឆ្នាំចាប់ផ្តើម មិនមែនឆ្នាំ ១៩៩៣ ទេ ។

ការទប់ស្កាត់អំពើអសកម្មក្នុងសង្គម គឺជាការងារបន្ទាប់ ។ ប្រភពរាប់អំពើដែលត្រូវទប់ស្កាត់ ៖ ការជួញដូរមនុស្ស អាវុធ និងគ្រឿងញៀន ។ បន្ទាប់មក រដ្ឋាភិបាលបានលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ។ ចុងក្រោយ បានធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងអនុវត្តន៍យោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

- អត្ថន័យ៖ ប្រភពដាក់ការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ជាការងារសង្គម-នយោបាយមួយក្នុងដំណាក់កាលកសាងជាតិឡើងវិញ ១៩៧៩–១៩៩០ ។ នៅផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ ប្រភពបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ។

- ឧទាហរណ៍៖ ការមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ។

ការធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងការអនុវត្តន៍យោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ជាចំណុចចុងក្រោយនៃផ្នែកនេះ ។ ចំណុចនេះសំខាន់ ព្រោះវាបង្ហាញថា ការកសាងជាតិឡើងវិញមិនមែនគ្រាន់តែជាការសង់ផ្លូវ និងសាលារៀនទេ ៖ វាមានទាំងការកែទម្រង់ច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេស និងការរៀបចំឱ្យភាគីខ្មែរនៅជាមួយគ្នា ។

បន្ទាប់ពីមានសន្តិភាព ការងារប្រែជាការអភិវឌ្ឍ ។ ប្រភពពន្យល់ថា នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ បានធ្វើឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលដាក់ចេញនូវ យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និង យុទ្ធសាស្ត្រចតុកោណ ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច សង្គម តាមរយៈកំណែទម្រង់សាធារណៈ ។ កំណែទម្រង់ទាំងនោះមាន ៖ វិមជ្ឈការ កំណែទម្រង់ច្បាប់ ប្រព័ន្ធតុលាការ ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ការលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ និងការត្រួតពិនិត្យធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព ។ ប្រភពមួយទៀតសរសេរបញ្ជីដូចគ្នា ប៉ុន្តែបន្ថែម សមភាពយេនឌ័រ នៅក្នុងបញ្ជីកំណែទម្រង់ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និងយុទ្ធសាស្ត្រចតុកោណ

- អត្ថន័យ៖ យុទ្ធសាស្ត្រពីរដែលរាជរដ្ឋាភិបាលដាក់ចេញ ក្រោមឥទ្ធិពលនៃនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ ដើម្បីអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម តាមរយៈកំណែទម្រង់សាធារណៈ ។ ប្រភពដាក់ឈ្មោះវាតែប៉ុណ្ណោះ មិនពន្យល់លម្អិតពីខ្លឹមសារនៃយុទ្ធសាស្ត្រនីមួយៗទេ ។

- ឧទាហរណ៍៖ កំណែទម្រង់ច្បាប់ ប្រព័ន្ធតុលាការ ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ និងការលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ គឺជាផ្នែកនៃកំណែទម្រង់សាធារណៈទាំងនោះ ។

ចំណុចត្រូវចងចាំ ៖ ប្រភពមិនបានឱ្យលេខ ឬភាគរយណាមួយអំពីសេដ្ឋកិច្ចទេ ។ ដូច្នេះពេលឆ្លើយ សិស្សមិនត្រូវបន្ថែមលេខ GDP ឬភាគរយកំណើនដែលមិនមានក្នុងប្រភពឡើយ ។ អ្វីដែលប្រភពផ្តល់ គឺឈ្មោះវិស័យ ឈ្មោះកំណែទម្រង់ និងកាលបរិច្ឆេទ ។

សមិទ្ធិផលរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលពីឆ្នាំ ១៩៩៣ ដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន មានបួនផ្នែក ៖

ក. វិស័យនយោបាយ

ខ. វិស័យសេដ្ឋកិច្ច

គ. វិស័យអប់រំ និងវប្បធម៌

ឃ. ផ្នែកសង្គមកិច្ច ។ ផ្នែកនយោបាយចែកជាពីរ ៖ នយោបាយក្នុងប្រទេស និងនយោបាយក្រៅប្រទេស ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការអនុវត្តន៍យោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ និងសមាហរណកម្មកងទ័ពខ្មែរក្រហម

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ឆ្នាំ ១៩៩៨

- ទីកន្លែង៖ កម្ពុជា

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ រាជរដ្ឋាភិបាល និងកងកម្លាំងខ្មែរក្រហម

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ រាជរដ្ឋាភិបាលបានរំលាយអង្គការចាត់តាំងខ្មែរក្រហម និងធ្វើសមាហរណកម្មកងកម្លាំងខ្មែរក្រហមឱ្យចូលជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាល ។ ការនេះបាននាំមកនូវសន្តិភាពរួបរួមជាតិកម្ពុជា ។

- មូលហេតុ៖ ចង់បញ្ចប់ការប្រយុទ្ធគ្នារវាងខ្មែរ និងបង្រួបបង្រួមជាតិ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ កម្ពុជាទទួលបានសុខសន្តិភាព និងស្ថិរភាពនយោបាយ ។

- ចងចាំ៖ សមាហរណកម្មកងទ័ពខ្មែរក្រហមគឺឆ្នាំ ១៩៩៨ មិនមែន ១៩៩៣ ទេ ។

ក្រោយពីនោះ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើកំណែទម្រង់គ្រប់វិស័យ ៖ អប់រំ រដ្ឋបាល តុលាការ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ។ បន្ទាប់មក មានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ។ កម្ពុជាប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ។ ចុងក្រោយ រាជរដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តន៍យោបាយយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និងចតុកោណ ។ ចំណុចទាំងនេះភ្ជាប់គ្នាជាខ្សែសង្វាក់ ៖ សន្តិភាពនយោបាយ (១៩៩៨) → កំណែទម្រង់ស្ថាប័ន → ការបោះឆ្នោត និងប្រជាធិបតេយ្យពហុបក្ស → យុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ ។ បើគ្មានខ្សែទីមួយទេ ខ្សែបន្ទាប់មិនអាចដើរបាន ។

នយោបាយក្រៅប្រទេសរបស់កម្ពុជាមានសមិទ្ធផលច្បាស់លាស់ ៖ កម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសក្នុងតំបន់ និងក្នុងពិភពលោក ។ កម្ពុជាបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាគមអាស៊ាន ។ លើសពីនោះ ការចូលជាសមាជិកអាស៊ាន ក៏ជាផ្នែកមួយដែលជម្រុញឱ្យសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាមានកំណើនជារៀងរាល់ឆ្នាំផងដែរ ។ កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗនៃនយោបាយក្រៅប្រទេស ៖

• ឆ្នាំ ១៩៩៩ ប្រទេសកម្ពុជាចូលជាសមាជិកអាស៊ាន (ASEAN) ។
• ឆ្នាំ ២០០៤ កម្ពុជាចូលជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO) និងអង្គការនានា ។
• ឆ្នាំ ២០១២ និងឆ្នាំ ២០២២ ប្រទេសកម្ពុជាបានធ្វើជាប្រធានអាស៊ាន ។
• កម្ពុជាចូលរួមកងកម្លាំងយោធាដែរកាសន្តិភាពពិភពលោក (កងទ័ពមួកខៀវ) ។

កុំច្រឡំ (ប្រភពពីរខុសគ្នា)៖ សៀវភៅអាស៊ានក្នុងសំណុំដដែលសរសេរថា កម្ពុជាធ្វើជាប្រធានអាស៊ាននៅ ២០០២ និង ២០១២ ។ សន្លឹកកិច្ចការនេះ (ប្រភពរបស់មេរៀននេះ) សរសេរថា ២០១២ និង ២០២២ ។ មេរៀននេះរក្សាតាមសន្លឹកកិច្ចការ ។ ការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំអាស៊ាន ជាការងារមួយដែលប្រភពរាប់ដាក់ក្នុងសមិទ្ធផលក្រៅប្រទេស ។ ហើយការចូលជាសមាជិកអាស៊ាន ក៏ជាផ្នែកមួយជម្រុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជាផ្នែកធំបំផុតនៃសមិទ្ធផល ។ ប្រភពរៀបរាប់វិស័យមួយៗដូចតទៅ ៖ ការបង្កើនទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិជាមួយអាស៊ាន និងមហាអំណាចធំៗលេចពិភពលោក កសិកម្ម សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ការវិនិយោគឯកជន ឧស្សាហកម្ម ទេសចរណ៍ និងអត្រាប្តូរប្រាក់ ។ ទីមួយ ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ៖ ប្រភពសរសេរថា មានការបង្កើនទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ជាមួយអាស៊ាន និងមហាអំណាច [UNCLEAR: ជំ...លេខិត... — last words] ។ ចំណុចនេះមានន័យថា កម្ពុជាមិនធ្វើពាណិជ្ជកម្មតែក្នុងតំបន់ទេ ។ ទីពីរ កសិកម្ម ៖ កសិកម្មមានការរីកចម្រើន និងកំណើនទិន្នផលកសិកម្ម ដោយរដ្ឋាភិបាលបានយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការបង្កើតប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ការបង្កាត់ពូជ ការប្រើប្រាស់ជី និងការបង្កើនការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសដល់ប្រជាកសិករ ព្រមទាំងការពង្រឹងទីផ្សារ ។ ទីបី សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ៖ រដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ហើយកម្ពុជាក្លាយជាកន្លែងវិនិយោគទុនដ៏ទាក់ទាញ ។ ពាណិជ្ជកម្មមានភាពងាយស្រួលជាងមុន ដោយសារមានរវិនិយោគទុនសម្បូរបែប ។ ទន្ទឹមគ្នា រដ្ឋាភិបាលបានជម្រុញ និងលើកទឹកចិត្តការវិនិយោគពីឯកជន និងបង្កើនទុនពីបរទេស ។ ទីបួន ឧស្សាហកម្ម ៖ មានកំណើនរោងចក្រកាត់ដេរ ។ ប្រភពមួយទៀតបញ្ជាក់ថា វិស័យឧស្សាហកម្មមានការរីកចម្រើន ពិសេសរោងចក្រវាយនភណ្ឌ ដែលបង្កើនការងារដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ជៀសវាងការធ្វើចំណាកស្រុក និងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ។ ទីប្រាំ ទេសចរណ៍ ៖ មានកំណើនទេសចរណ៍ ដែលបង្កើនការងារ និងប្រាក់ចំណូលដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ។ ប្រភពបន្ថែមថា មានការយកចិត្តទុកដាក់លើវិស័យទេសចរណ៍វប្បធម៌ និងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ ដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ ។ ទីប្រាំមួយ ហិរញ្ញវត្ថុ ៖ មានស្ថិរភាពអត្រាប្តូរប្រាក់ សេដ្ឋកិច្ចមានកំណើនខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលរៀងៗ និងចំណូលថវិកាក៏ឡើងជាប្រចាំ ។ ប្រភពមួយទៀតសរសេរខ្លីៗថា «ធ្វើឱ្យអត្រាភាវរប្រាក់មានស្ថិរភាព» ។ ទីប្រាំពីរ គមនាគមន៍ ៖ មានការសាងសង់ប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ខ្វាត់ខ្វែង ស្ពាន ផ្លូវទឹក ផ្លូវអាកាស អាកាសយានដ្ឋាន កំពង់ផែ អមដោយប្រព័ន្ធទឹក និងអគ្គិសនីគ្រប់ទីកន្លែង ព្រមទាំងការលើកលែងទិដ្ឋាការ ដែលនាំឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ ចំណុចពិសេសមួយទៀត ៖ ការចូលជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (២០០៤) ត្រូវបានដាក់ក្នុងបញ្ជីសេដ្ឋកិច្ចដែរ ។ ប្រភព D2 សរសេរថា «ចូលជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក(២០០៤)» ។ ឯប្រភព D1 សរសេរថា «ចូលជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក ( WTO ) នៅឆ្នាំ២០០៤» ។

ផ្នែកអប់រំ និងវប្បធម៌មានពីរជាន់ ៖ ការសាងសង់ និងការលើកកម្ពស់គុណភាព ។ ទីមួយ មានការកសាងសាលារៀន វិទ្យាស្ថានគ្រប់កម្រិត គ្រប់ទីកន្លែង ។ ទីពីរ មានការលើកកម្ពស់វិស័យអប់រំ គឺ ចំណេះដឹង ចំណេះដឹកនាំ អាហារូបករណ៍ និងឱកាសល្អៗសម្រាប់និស្សិតគ្រប់រូប ដែលនាំឱ្យមានកំណើនធនធានមនុស្ស ។ ទីបី មានការបង្កើត និងជួសជុលកីឡដ្ឋាន និងបណ្ណាល័យជំនាញអប់រំការ ។ លទ្ធផលជាក់ស្តែងមួយ គឺកីឡាករទទួលបានមេដាយមាស ប្រាក់ សំរិទ្ធ លើឆាកអន្តរជាតិ ។

ផ្នែកសង្គមកិច្ចចាប់ផ្តើមពីសណ្តាប់ធ្នាប់ ។ ឆ្នាំ ១៩៩៣ ដល់បច្ចុប្បន្ន រាជរដ្ឋាភិបាលបានរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម រក្សាសន្តិសុខសុវត្ថិភាព និងសន្តិភាពពេញលេញ ។ ដោយមានសន្តិភាពនេះ ទើបមានសមិទ្ធផលជាច្រើនកើតឡើង ។ សមិទ្ធផលទាំងនោះមាន ៖

• កសាងសាលារៀនចាប់ពីមត្តេយ្យសិក្សារហូតដល់សកលវិទ្យាល័យ ។
• កសាងមន្ទីរពេទ្យ និងមណ្ឌលសុខភាព ។
• ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ផ្លូវថ្នល់ ស្ថានីយ ស្ថានីយអាកាស ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងបំពាក់អគ្គិសនី ដែលជាពិសេសនាំឱ្យសេដ្ឋកិច្ចមានការរីកចម្រើន ។
• ប្រជាជនមានជីវភាពកាន់តែប្រសើរ ។

ប្រភពពីរផ្សេងទៀតសរសេរបញ្ជីដូចគ្នានេះ ដោយបន្ថែមឈ្មោះខ្លះ ៖ សាលារៀនចាប់ពីមត្តេយ្យសិក្សារហូតដល់សាកលវិទ្យាល័យ មន្ទីរពេទ្យ ផ្លូវថ្នល់ ស្ថាន ស្ថានអាកាស ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ជាពិសេសសេដ្ឋកិច្ចមានការរីកចម្រើន និងប្រជាជនមានជីវភាពកាន់តែប្រសើរ ។ ហើយមណ្ឌលសុខភាព មន្ទីរពេទ្យ មាននៅតាមឃុំ សង្កាត់ ស្រុក ខណ្ឌ ។ លើសពីនេះ កម្ពុជាទទួលបាននូវកិច្ចសហការជាមួយប្រទេសក្នុងតំបន់ ក្នុងការជោគជ័យសន្តិភាព និងសន្តិសុខសង្គម ។ ការរៀបចំសម្រាប់ប្រជាសង្គម រក្សាសន្តិសុខសុវត្ថិភាព និងសន្តិភាពពេញលេញ ក៏ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងប្រភពដែរ ។

ការអនុវត្តច្បាប់ជាផ្នែកមួយនៃសមិទ្ធផលសង្គម ។ មានការទប់ស្កាត់ការជួញដូរមនុស្ស ការជួញដូរគ្រឿងញៀន និងអំពើភេរវកម្ម ។ ប្រភពមួយទៀតសរសេរថា មានការទប់ស្កាត់ការជួញដូរមនុស្ស ការជួញដូរគ្រឿងញៀន និងអំពើហឹង្សា ។ ឯប្រភពទីបីសរសេរថា ទប់ស្កាត់ការជួញដូរមនុស្ស គ្រឿងញៀន និងភេរវកម្ម ។ សិទ្ធិសេរីភាព ៖ មានសេរីភាពផ្នែកសារព័ត៌មាន និងអនុញ្ញាតឱ្យមានសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបង្កើតអង្គការសង្គមស៊ីវិល ។

គន្លឹះពាក្យ៖ សមភាពយេនឌ័រ

- អត្ថន័យ៖ ប្រភពពន្យល់វាដោយវង់ក្រចកថា «ផ្តល់សិទ្ធិដល់ស្ត្រី» ។ ប្រភពមួយទៀតបញ្ជាក់ថា ជាការផ្ដល់សិទ្ធិដល់ស្ត្រីពេញលេញក្នុងការធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចិត្ត ។

- ឧទាហរណ៍៖ ការដាក់សមភាពយេនឌ័រជាផ្នែកមួយនៃកំណែទម្រង់សាធារណៈ ក្រោមយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និងចតុកោណ ។

ដូច្នេះ ផ្នែកនេះមានបីជាន់ ៖ ច្បាប់ (ទប់ស្កាត់អំពើខុសច្បាប់) សិទ្ធិ (សារព័ត៌មាន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល) និងសមភាព (សិទ្ធិស្ត្រី) ។

ប្រទេសកម្ពុជាធ្លាប់បានឆ្លងកាត់ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រចំនួន ៧ លើក រួចមកហើយ មកទល់នឹងបច្ចុប្បន្ន ៖

• អាណត្តិទី១ ឆ្នាំ ១៩៩៣ ។
• អាណត្តិទី២ ឆ្នាំ ១៩៩៨ ។
• អាណត្តិទី៣ ឆ្នាំ ២០០៣ ។
• អាណត្តិទី៤ ឆ្នាំ ២០០៨ ។
• អាណត្តិទី៥ ឆ្នាំ ២០១៣ ។
• អាណត្តិទី៦ ឆ្នាំ ២០១៨ ។
• អាណត្តិទី៧ ឆ្នាំ ២០២៣ ។

ចំណុចត្រូវចងចាំ ៖ ការបោះឆ្នោតទាំងប្រាំពីរនេះ ជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងនៃការអនុវត្តប្រជាធិបតេយ្យពហុបក្ស ដែលប្រភពរាប់ជាសមិទ្ធផលនយោបាយ ។ ឆ្នាំទាំងប្រាំពីរនេះមិនមែនជាឆ្នាំជាប់គ្នាទេ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ ឆ្នាំ២០២៣ (32th SEA GAMES 2023)

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី ៥ ខែឧសភា រហូតដល់ថ្ងៃទី ១៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៣

- ទីកន្លែង៖ កម្ពុជា

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ កម្ពុជាជាម្ចាស់ផ្ទះ និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ព្រឹត្តិការណ៍ស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ ឆ្នាំ២០២៣ បានប្រព្រឹត្តទៅនៅកម្ពុជា ចាប់ពីថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា រហូតដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភា ។

- មូលហេតុ៖ កម្ពុជាទទួលសិទ្ធិរៀបចំធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ជាលើកដំបូងដែលកម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះស៊ីហ្គេម គឺលើកទី១ ក្រោយរងចាំអស់រយៈពេល ៦៤ ឆ្នាំ ។

- ចងចាំ៖ ខែឧសភា មិនមែនខែផ្សេង ហើយជាលើកទី ៣២ នៃស៊ីហ្គេម ។

សម្រាប់ស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ ឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសកម្ពុជានឹងទទួលសិទ្ធិរៀបចំធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះស៊ីហ្គេមជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួន គឺលើកទី១ ក្រោយរងចាំអស់រយៈពេល ៦៤ឆ្នាំ ។ អត្ថន័យនៃស៊ីហ្គេម ២០២៣ សម្រាប់កម្ពុជា ៖ ព្រឹត្តិការណ៍នេះមានអត្ថន័យយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការបង្ហាញទៅពិភពលោក និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ អំពីការអភិវឌ្ឍ និងស្ថិរភាព សន្តិភាព ជាពិសេសគឺការបង្ហាញនូវសេចក្តីស្រលាញ់របស់ប្រជាជន និងប្រជាជាតិកម្ពុជាទៅកាន់ពិភពខាងក្រៅ ។

មេរៀនទាំងមូលអាចសង្ខេបជាខ្សែសង្វាក់បួន ៖

1. របបខ្មែរក្រហមបំផ្លាញប្រទេស → ការកសាងជាតិឡើងវិញ ១៩៧៩–១៩៩០ (ក្រុមសាមគ្គី ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី) → មូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ។
2. សង្គ្រាមខ្មែរ-ខ្មែរ → នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ និងសមាហរណកម្ម ១៩៩៨ → សន្តិភាពពេញលេញ និងស្ថិរភាពនយោបាយ ។
3. សន្តិភាព និងកំណែទម្រង់សាធារណៈ → យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និងចតុកោណ ព្រមទាំងការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យ → ការអភិវឌ្ឍវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ។
4. ការអភិវឌ្ឍ និងស្ថិរភាព → ការទទួលសិទ្ធិធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ ២០២៣ → ការបង្ហាញកម្ពុជាទៅពិភពលោក ។

ទំព័រប្រភពដែលមេរៀននេះប្រើ គឺជារូបថតទំព័រសៀវភៅ ហើយផ្នែកនេះមិនមានផែនទី ឬរូបភាពណាមួយទេ ។ ដូច្នេះមេរៀនមិនបង្កើតផែនទី ឬរូបភាពថ្មីឡើយ ។ អ្វីដែលមាន គឺឯកសារអត្ថបទពីរប្រភេទ ៖

• បញ្ជីសំណួរប្រឡង BACII ដែលភ្ជាប់ឆ្នាំ ៖ BACII 2019 (សំណួរទី៥), BACII 2017 (សំណួរទី៧) និង BACII 2018 ផ្នែកសង្គម (សំណួរការកសាងជាតិឡើងវិញ) ។
• បញ្ជីចម្លើយជាចំណុចៗ ដែលប្រភពរៀបតាមវិស័យ ៖ នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច អប់រំ-វប្បធម៌ សង្គមកិច្ច ។

សារៈសំខាន់នៃមេរៀននេះមានបីជាន់ ។ ទីមួយ វាបង្ហាញថា ការកសាងជាតិឡើងវិញ ១៩៧៩–១៩៩០ មិនមែនជាការចាប់ផ្តើមពីសូន្យទេ តែជាការរៀបចំឡើងវិញនូវមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ច (ក្រុមសាមគ្គី ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី) និងមូលដ្ឋានសង្គម (ការរំដោះប្រជាជន ប្រជាធិបតេយ្យ កំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ) ។ ទីពីរ វាបង្ហាញថា ការអភិវឌ្ឍពី ១៩៩៣ មក ឈរលើសន្តិភាព ៖ គ្មានសមាហរណកម្ម ១៩៩៨ ទេ គ្មានការអភិវឌ្ឍបែបនេះដែរ ។ ទីបី វាបង្ហាញថា កម្ពុជាបានចេញពីភាពឯកោទៅជាសមាជិកសកម្មនៃតំបន់ និងពិភពលោក ៖ អាស៊ាន ១៩៩៩ WTO ២០០៤ ប្រធានអាស៊ាន ២០១២ និង ២០២២ និងស៊ីហ្គេម ២០២៣ ។

• កុំច្រឡំ៖ ឆ្នាំ ១៩៩៣ ជាឆ្នាំចាប់ផ្តើមនៃដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ មិនមែនឆ្នាំសមាហរណកម្មកងទ័ពខ្មែរក្រហមទេ ។ សមាហរណកម្មគឺឆ្នាំ ១៩៩៨ ។
• កុំច្រឡំ៖ អាស៊ាន គឺឆ្នាំ ១៩៩៩ ឯ WTO គឺឆ្នាំ ២០០៤ ។ សិស្សច្រើនដាក់ឆ្នាំទាំងពីរនេះច្រឡំគ្នា ។
• កុំច្រឡំ៖ ១៩៧៩–១៩៩០ ជាដំណាក់កាលកសាងជាតិឡើងវិញ ឯ ១៩៩៣ ដល់បច្ចុប្បន្ន ជាដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច សង្គម ។ សំណួរទាំងពីរនេះជាសំណួរដូចគ្នា តែឆ្នាំខុសគ្នា ។
• កុំច្រឡំ៖ ស៊ីហ្គេមលើកទី៣២ ឆ្នាំ ២០២៣ ប្រព្រឹត្តទៅថ្ងៃទី ៥–១៧ ខែឧសភា ។ មិនមែនខែមករា ឬខែធ្នូទេ ។
• កុំច្រឡំ៖ ឆ្នាំ BACII ត្រូវភ្ជាប់នឹងសំណួរត្រឹមត្រូវ ៖ សំណួរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច-សង្គម គឺ BACII 2019 សំណួរសមិទ្ធិផលរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល គឺ BACII 2017 សំណួរការកសាងជាតិឡើងវិញ ១៩៧៩–១៩៩០ គឺ BACII 2018 ផ្នែកសង្គម ។
• កុំច្រឡំ៖ យុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និងចតុកោណ ជាយុទ្ធសាស្ត្រពីរផ្សេងគ្នា តែប្រភពដាក់វាជាគូជាមួយគ្នា ។ មេរៀននេះមិនពន្យល់ខ្លឹមសារលម្អិតរបស់វាទេ ព្រោះប្រភពមិនបានផ្តល់ ។
• កុំច្រឡំ៖ ប្រភពពីរសរសេរបញ្ជីកំណែទម្រង់ខុសគ្នាបន្តិច ៖ ប្រភពមួយមាន «សមាគមយន្តរា» ឯប្រភពមួយទៀតមាន «សមភាពយេនឌ័រ» នៅទីតាំងដូចគ្នា ។ ត្រូវសរសេរតាមប្រភពដែលខ្លួនយោង ។

• ចាំជាពីរជាន់ ៖ ១៩៧៩–១៩៩០ កសាងឡើងវិញ ១៩៩៣→ អភិវឌ្ឍ ។
• ចាំជាខ្សែលេខ ៖ ១៩៩៣ អាណត្តិទី១ → ១៩៩៨ សមាហរណកម្ម និងអាណត្តិទី២ → ១៩៩៩ អាស៊ាន → ២០០៣ អាណត្តិទី៣ → ២០០៤ WTO → ២០០៨ អាណត្តិទី៤ → ២០១២ ប្រធានអាស៊ាន → ២០១៣ អាណត្តិទី៥ → ២០១៨ អាណត្តិទី៦ → ២០២២ ប្រធានអាស៊ាន → ២០២៣ ស៊ីហ្គេម និងអាណត្តិទី៧ ។
• ចាំវិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រាំពីរជាក្រុម ៖ កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ ហិរញ្ញវត្ថុ គមនាគមន៍ និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (អាស៊ាន WTO) ។
• ចាំសង្គមជាបួនពាក្យ ៖ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ផ្លូវថ្នល់ អគ្គិសនី ។
• ចាំសិទ្ធិជាបីពាក្យ ៖ សារព័ត៌មាន អង្គការសង្គមស៊ីវិល សមភាពយេនឌ័រ ។
• ចាំស៊ីហ្គេមជាបីលេខ ៖ ៣២ (លើកទីប៉ុន្មាន) ៥–១៧ (ថ្ងៃ) ៦៤ (ឆ្នាំរងចាំ) ។
• កុំបន្ថែមលេខសេដ្ឋកិច្ច ៖ ប្រភពគ្មាន GDP គ្មានភាគរយ ។

មេរៀននេះរក្សាសំណួរពីប្រភពទាំងអស់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងខ្លឹមសារនេះ ៖ សំណួរទី៥ (BACII 2019), សំណួរទី៧ (BACII 2017), សំណួរការកសាងជាតិឡើងវិញ (BACII 2018. សង្គម), សំណួរទី១៦ (ការបោះឆ្នោត ៧ លើក) និងសំណួរទី៤០ ៤១ ៤២ (ស៊ីហ្គេម ២០២៣) ព្រមទាំងចម្លើយរបស់វាតាមប្រភព ។

សំណួរ (BACII 2019. សង្ខេប) ៖ ចូរអ្នកពិពណ៌នាពីការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមនៃកម្ពុជាពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មកទល់សព្វថ្ងៃ ?

ចម្លើយ ៖ មានបីផ្នែក ។

ក. នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ ដែលធ្វើឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលដាក់ចេញយុទ្ធសាស្ត្រត្រីកោណ និងចតុកោណ តាមរយៈវិមជ្ឈការ កំណែទម្រង់ច្បាប់ ប្រព័ន្ធតុលាការ សមភាពយេនឌ័រ ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ការលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព ។

ខ. វិស័យសេដ្ឋកិច្ច ៖ ការបង្កើនទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិជាមួយអាស៊ាន និងមហាអំណាចធំៗលេចពិភពលោក កសិកម្ម សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ការវិនិយោគឯកជន ឧស្សាហកម្ម ទេសចរណ៍ អត្រាប្តូរប្រាក់ និងការចូលជាសមាជិក WTO នៅឆ្នាំ ២០០៤ ។

គ. វិស័យសង្គម ៖ ការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ១៩៩៣ ដល់បច្ចុប្បន្ន សាលារៀនពីមត្តេយ្យដល់សាកលវិទ្យាល័យ មន្ទីរពេទ្យ មណ្ឌលសុខភាព ផ្លូវថ្នល់ ស្ថានីយ ស្ថានីយអាកាស ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ អគ្គិសនី និងជីវភាពប្រជាជនកាន់តែប្រសើរ ។