មេរៀនទី ២ សរីរាង្គវិញ្ញាណ

ប្រអប់ចំណុចមេរៀននៅដើមមេរៀនទី ២ ចុះឈ្មោះអ្វីដែលសិស្សត្រូវធ្វើបាន បន្ទាប់ពីរៀនចប់ ។ បញ្ជីនេះមានបួនចំណុច ហើយចំណុចនីមួយៗមានសញ្ញាប្រអប់ (☐) នៅខាងមុខ ដើម្បីឱ្យសិស្សធីកពេលសម្រេចបាន ៖

• ☐ រាប់ឈ្មោះផ្នែកផ្សេងៗរបស់គ្រាប់ភ្នែក និងបកស្រាយមុខងារ…
• ☐ បង្ហាញពីការផ្សេងៗរបស់គ្រាប់ភ្នែក និងពន្យល់ពីនាទី…
• ☐ ពន្យល់ពីដំណើរការនៃការមើលឃើញ…
• ☐ ពន្យល់អំពីអ័ក្សនៃភ្នែក…

ចំណាំ ៖ ប្រយោគទី ២ និងទី ៣ នៅក្នុងសៀវភៅស្កេនត្រូវបានកាត់ខ្លីដោយសញ្ញា «…» ព្រោះគែមទំព័រត្រូវបានកាត់ ។ អត្ថបទដែលអានបានគឺ «បង្ហាញពីការផ្សេងៗរបស់គ្រាប់ភ្នែក និងពន្យល់ពីនាទី…» និង «ពន្យល់ពីដំណើរការនៃការមើលឃើញ…» ។ យើងរក្សាទុកសញ្ញា «…» ដើម្បីកុំឱ្យបង្កើតពាក្យដែលមិនមានក្នុងសៀវភៅ ។

ប្រព័ន្ធប្រសាទផ្តល់នូវព័ត៌មានដែលចាំបាច់សម្រាប់ឱ្យយើងដឹងពីពិភពលោកខាងក្រៅ ។ តាមរយៈប្រព័ន្ធប្រសាទ ព័ត៌មាននេះត្រូវបានបញ្ជូនទៅខួរក្បាល ដើម្បីឱ្យខួរក្បាលវិភាគ និងឆ្លើយតប ។ សរីរាង្គវិញ្ញាណ ជាសរីរាង្គដែលទទួលរំញូលពីខាងក្រៅ ហើយបញ្ជូនព័ត៌មានទៅប្រព័ន្ធប្រសាទ ។ សូមកត់សម្គាល់ពាក្យបីផ្សេងគ្នា ៖ (១) រំញូល/រំញោច គឺជាការផ្លាស់ប្តូរនៅខាងក្រៅ (ពន្លឺ សំឡេង ក្លិន កម្តៅ) ។ (២) សរីរាង្គវិញ្ញាណ គឺជាសរីរាង្គដែលចាប់រំញោចនោះ ។ (៣) ប្រព័ន្ធប្រសាទ គឺជាផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងជាអ្នកវិភាគ ។ ការយល់ដឹង (ឃើញ ឮ ភ្លក់ ធុំ ប៉ះ) កើតឡើងនៅខួរក្បាល មិនមែននៅសរីរាង្គវិញ្ញាណទេ ។

ភ្នែកជាសរីរាង្គវិញ្ញាណដែលទទួលរំញូលពន្លឺ ។ ពន្លឺចូលតាមប្រស្រីភ្នែក ហើយបង្កើតរូបភាពនៅលើរេទីន ។ រេទីនបញ្ជូនសញ្ញាទៅសរសៃប្រសាទភ្នែក ដែលនាំសញ្ញាទៅខួរក្បាល ។ ខួរក្បាលចាប់យករូបភាពទាំងពីរ (ភ្នែកឆ្វេង និងភ្នែកស្តាំ) ហើយសំយោគបញ្ចូលគ្នាទៅជារូបភាពតែមួយ ។ លក្ខណៈនេះផ្តល់នូវគំហើញជ្រៅនៃរូបភាពប្រៀបធៀប ដែលអាចឱ្យយើងធ្វើការវិនិច្ឆ័យបានពិស្តារ ។ ពាក្យ «គំហើញជ្រៅ» (depth perception) មានន័យថា យើងដឹងថាវត្ថុមួយនៅជិត ឬនៅឆ្ងាយ ទោះបីរូបភាពនៅលើរេទីនជារូបរាបស្មើក៏ដោយ ។ មនុស្សដែលមានភ្នែកតែមួយ នៅតែឃើញបាន ប៉ុន្តែការវិនិច្ឆ័យចម្ងាយរបស់គាត់ខ្សោយជាង ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ គំនូរពីរផ្នែក ។ ផ្នែកខាងឆ្វេងបង្ហាញកោសិកាទទួលពន្លឺរាងដូចដំបងពីរ ដែលស្រួចនៅខាងក្រោម ហើយភ្ជាប់ទៅសរសៃប្រសាទនៅខាងលើ ។ ផ្នែកខាងស្តាំបង្ហាញកោសិកាទទួលពន្លឺរាងដូចកោណបី ។ នៅចំកណ្តាល មានព្រួញបង្ហាញទិសដៅនៃពន្លឺចូលមក ។ ស្លាក ៖ «កោសិកាទទួលពន្លឺរាងដំបង» «កោសិកាទទួលពន្លឺរាងកោណ» «កោដ្ឋកោសិកា» (ខាងក្រោមរូប) «ពន្លឺ» ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ ព្រួញបញ្ឈរចង្អុលចុះក្រោមទៅកាន់កោសិកាទាំងពីរប្រភេទ ដោយបង្ហាញថាពន្លឺធ្លាក់មកលើកោសិកាទទួលពន្លឺ ។ គ្មានលំដាប់ដំណាក់កាលទេ ។ របៀបអានរូប ៖ កោសិកាទាំងពីរមានរាងខុសគ្នា តែមានផ្នែកដូចគ្នា ៖ ចុងខាងក្រៅ (ដែលបែរទៅរកពន្លឺ) តួកោសិកា និងចុងសរសៃប្រសាទ (ដែលនាំសញ្ញាចេញ) ។ កោសិកាដំបងវែង និងស្តើង ឯកោសិកាកោនខ្លី និងធំជាង ។ ភាពខុសគ្នានៃរាងនេះ ទាក់ទងនឹងនាទីខុសគ្នារបស់វា ដូចដែលពន្យល់នៅខាងក្រោយ ។

ខួរក្បាលចាប់យករូបភាពទាំងពីរ (ភ្នែកឆ្វេង និងភ្នែកស្តាំ) ហើយសំយោគបញ្ចូលគ្នាទៅជារូបភាពតែមួយ ។ លក្ខណៈនេះផ្តល់នូវគំហើញជ្រៅនៃរូបភាពប្រៀបធៀប ដែលអាចឱ្យយើងធ្វើការវិនិច្ឆ័យបានពិស្តារ ។ ប៉ុន្តែភ្នែកក៏តែងមានអាចមើលឃើញទេ ព្រោះមនុស្សដែលមានមជ្ឈមណ្ឌលគំហើញក្នុងខួរក្បាលខូចខាត មិនអាចមើលឃើញទេ ។ ភ្នែកបញ្ជូនព័ត៌មានទៅខួរក្បាល ហើយខួរក្បាលជាអ្នកបង្កើតរូបភាពនៃវត្ថុនោះ ។ នេះជាចំណុចដែលគ្រូបង្រៀនចូលចិត្តសួរក្នុងវិញ្ញាសា ៖ «តើភ្នែកមើលឃើញ ឬខួរក្បាលមើលឃើញ?» ចម្លើយត្រឹមត្រូវគឺ ភ្នែកគ្រាន់តែចាប់ពន្លឺ និងបង្កើតរូបភាពលើរេទីន ហើយបញ្ជូនសញ្ញាទៅខួរក្បាល ។ ការយល់ឃើញ (ការឃើញជារូបភាពដែលយើងដឹងខ្លួន) កើតឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលគំហើញក្នុងខួរក្បាល ។

គ្រាប់ភ្នែកមនុស្សមានរាងជាស្វ៊ែរ ដែលមានអង្កត់ផ្ចិត 2.5cm ។ វាស្ថិតនៅក្នុងប្រហោងភ្នែកកងលលាស់ក្នុងឆ្អឹងលលាក្បាល ។ គ្រាប់ភ្នែកត្រូវបានការពារដោយគ្រាប់ម៉ាស៊ីនចតុរ៉ ។ គ្រាប់ភ្នែកមនុស្សមានផ្នាសបីស្រទាប់ខ្ចប់ពីក្រៅដោយផ្នាសទាំងនេះ ។ លេខ 2.5cm ជាលេខសំខាន់ត្រូវចាំ ។ ចំណែកពាក្យ «គ្រាប់ម៉ាស៊ីនចតុរ៉» គឺជាការសរសេរក្នុងសៀវភៅសម្រាប់ប្រហោងឆ្អឹងដែលមានរាងបួនជ្រុង ដែលផ្ទុកគ្រាប់ភ្នែក ។ រូបទី 2.2 ទម្រង់គ្រាប់ភ្នែក អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ គំនូរកាត់ទ្រាយគ្រាប់ភ្នែកមួយ ។ ផ្នែកខាងមុខ (ស្តាំ) មានស្រទាប់ថ្លាប៉ោងចេញ ហើយនៅខាងក្នុងមានផ្នែកពណ៌ខ្មៅ (ប្រស្រីភ្នែក) និងផ្នែកថ្លាព័ទ្ធជុំវិញ ។ ផ្នែកខាងក្រោយ (ឆ្វេង) មានសរសៃប្រសាទជាច្រើនចេញមក ដែលបង្កើតជាសរសៃប្រសាទភ្នែក ។ ផ្នែកខាងក្រោមមានសាច់ដុំតូចៗភ្ជាប់ទៅជញ្ជាំងគ្រាប់ភ្នែក ។ ស្លាក ៖ «ស្រទាប់ថ្លា» «ប្រស្រីភ្នែក» «ស្រទាប់ក្រ» «កែវភ្នែក» «រេទីន» «សរសៃប្រសាទភ្នែក» «សាច់ដុំ» និងស្លាកតូចៗជុំវិញ ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ បន្ទាត់ស្តើងៗចង្អុលពីស្លាកនីមួយៗ ទៅផ្នែកដែលត្រូវគ្នា ។ គ្មានព្រួញលំដាប់ទេ ។ របៀបអានរូប ៖ សូមអានពីមុខទៅក្រោយ ៖ ស្រទាប់ថ្លា (កោរនៀ) → ប្រស្រីភ្នែក និងរន្ធប្រស្រីភ្នែក → កែវភ្នែក → រេទីន → សរសៃប្រសាទភ្នែក ។ នេះគឺជាផ្លូវដែលពន្លឺឆ្លងកាត់ ។ ស្រទាប់ក្រ និងសាច់ដុំស្ថិតនៅជុំវិញជញ្ជាំងភ្នែក ។

ក. ផ្នាសគ្រាប់ភ្នែក

ក្រ (Choroide) ស្រទាប់នេះសម្បូរដោយសរសៃឈាមជាច្រើនឆាន់ ដែលអាចបង្ការការជ្រាបចូលនៃពន្លឺដែលខ្លាំង ។ សរសៃឈាមនេះចាំបាច់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹម និង O₂ ដល់ស្រទាប់ក្នុងនៃភ្នែក ។ អង្គុលីស៊ីលីយ៉េរ (Corps Ciliaire) និងប្រស្រីភ្នែកស្ថិតនៅក្នុងស្រទាប់នេះដែរ ។ ដូចនេះ ស្រទាប់ក្រមាននាទីបី ៖ (១) ស្រូបពន្លឺខ្លាំង ដើម្បីកុំឱ្យពន្លឺឆ្លុះក្នុងភ្នែក ។ (២) ផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹម និងអុកស៊ីសែនដល់រេទីន ។ (៣) ផ្ទុកអង្គុលីស៊ីលីយ៉េរ និងប្រស្រីភ្នែក ។

អង្គុលីស៊ីលីយ៉េរ ៖ ជាចំណុចដែលភ្នែកនៅជុំវិញភ្នែក ។ [UNCLEAR] នៅកន្លែងនេះ អត្ថបទក្នុងសៀវភៅស្កេនត្រូវបានកាត់ ។ យើងមិនបង្កើតពាក្យបន្ថែមទេ ។ សូមមើលរូបទី 2.9 និងរូបទី 2.10 ដែលបង្ហាញអង្គុលីស៊ីលីយ៉េរ និងសរសៃចំណងច្បាស់ជាង ។

ប្រស្រីភ្នែក (Iris) ៖ នៅផ្នែកខាងមុខនៃភ្នែក ស្ថិតនៅជាប់នឹងបាតភ្នែក ដែលមានពណ៌ខៀវ ខ្មៅ និងពណ៌ត្នោត ។ ប្រស្រីភ្នែកអាចរីក និងកញ្ចូល ដើម្បីបញ្ជូនពន្លឺឱ្យសមស្រប ។ ដោយសារតែប្រស្រីភ្នែកមានទំហំខុសគ្នា បរិមាណពន្លឺដែលចូលដល់រេទីនក៏ខុសគ្នាដែរ ។ ត្រូវបែងចែកឱ្យច្បាស់ ៖ ប្រស្រីភ្នែក គឺជាផ្នែកមានពណ៌ ដែលរីក និងកញ្ចូល ។ រន្ធប្រស្រីភ្នែក គឺជារន្ធខ្មៅនៅចំកណ្តាល ដែលពន្លឺចូល ។ ពេលយើងនិយាយថា «រន្ធភ្នែកធំ» យើងកំពុងនិយាយពីរន្ធប្រស្រីភ្នែក មិនមែនពីប្រស្រីភ្នែកទេ ។

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ គំនូរភ្នែកពីរ បង្ហាញការប្រៀបធៀបស្ថានភាពប្រស្រីភ្នែក ។ រូបខាងឆ្វេងមានប្រស្រីភ្នែកធំទូលាយ ឯរូបខាងស្តាំមានប្រស្រីភ្នែកតូចចង្អៀត ។ នៅសងខាងប្រស្រីភ្នែក មានសរសៃរាងជាកាំរស្មី ។ ស្លាក ៖ «ប្រស្រីភ្នែក» «រន្ធប្រស្រីភ្នែក» នៅលើរូបទាំងពីរ «ភ្នែក» ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ ព្រួញចង្អុលទៅ «រន្ធប្រស្រីភ្នែក» នៅលើរូបទាំងពីរ ដើម្បីបង្ហាញភាពខុសគ្នានៃទំហំរន្ធ ។ គ្មានលំដាប់ដំណាក់កាលទេ ។ ហេតុអ្វីរន្ធធំ ឬតូច? នៅកន្លែងងងឹត ប្រស្រីភ្នែករីក ដើម្បីឱ្យរន្ធធំ ហើយពន្លឺចូលបានច្រើន ។ នៅកន្លែងភ្លឺ ប្រស្រីភ្នែកកញ្ចូល ដើម្បីឱ្យរន្ធតូច ហើយការពាររេទីនពីពន្លឺខ្លាំង ។ នេះជាការឆ្លើយតបស្វ័យប្រតិកិរិយា ដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រព័ន្ធប្រសាទស្វ័យប្រតិកិរិយា ។

រេទីន (Retine) ៖ ស្រទាប់ក្នុងបំផុតនៃគ្រាប់ភ្នែក ដែលមានផ្ទុកកោសិកាទទួលពន្លឺរាប់លាន ។ នៅក្នុងរេទីន មានកោសិកាទទួលពន្លឺពីរប្រភេទ ៖ កោសិការាងដំបង និងកោសិការាងកោណ ។ កោសិការាងកោណមានបីប្រភេទ ហើយវាទទួលខុសគ្នានូវពណ៌ ។ នៅពេលពន្លឺធ្លាក់មកលើកោសិកាទទួលពន្លឺ វាបង្កើតសញ្ញាប្រសាទ ដែលបញ្ជូនទៅខួរក្បាល ។ ចំនួន បីប្រភេទ នៃកោសិកាកោន គឺជាលេខត្រូវចាំ ៖ កោសិកាកោនបីប្រភេទ ទទួលពណ៌បីក្រុម ហើយការលាយពណ៌ទាំងនោះជាមួយគ្នា ធ្វើឱ្យយើងឃើញពណ៌រាប់ពាន់ ។

កោរនៀ ៖ កោរនៀជាផ្នែកខាងមុខនៃភ្នែក ដែលមានរាងប៉ោង និងថ្លា ។ វាជាផ្នែកដែលចាំបាច់សម្រាប់បង្កើតរូបភាពនៅលើរេទីន ។ ដោយសារកោរនៀមានរាងប៉ោង វាធ្វើឱ្យកាំរស្មីពន្លឺប្រសព្វគ្នានៅចំណុចមួយ ។ ភ្នាសគ្រាប់ភ្នែក ៖ [UNCLEAR: ខ្លឹមសារ] ចំណាំ ៖ នៅកន្លែងនេះ សៀវភៅស្កេនមានតែចំណងជើង «ភ្នាសគ្រាប់ភ្នែក» ហើយខ្លឹមសារត្រូវបានកាត់ ។ យើងរក្សាសញ្ញា [UNCLEAR] ហើយកត់ត្រាក្នុងបញ្ជីចន្លោះប្រហោង ។

យូបត្រចៀក ៖ យូបត្រចៀកចែកចេញជាបីផ្នែក ។ ផ្នែកខាងមុខ និងផ្នែកកណ្តាល រួមមានករណេ និងប្រស្រីភ្នែក ឯផ្នែកខាងក្រោយ គឺប្រស្រីភ្នែកនិងកែវភ្នែក ។ ផ្នែកទាំងបី ពេញទៅដោយទឹករាវថ្លា ។ ហេតុនេះ អ៊ីយ៉ុងម៉ើទឹក [UNCLEAR] ដែលមានផលិតដោយសរសៃប្រសាទនៅក្នុងអង់ស៊ីលីយ៉េ [UNCLEAR] ចំណាំរបស់អ្នករៀបចំមេរៀន ៖ អត្ថបទខាងលើនេះជាអត្ថបទដើមពីសៀវភៅស្កេន ហើយវាមានការភ័ន្តច្រឡំ (លាយពាក្យរបស់ភ្នែក និងពាក្យរបស់ត្រចៀក) ។ យើងមិនកែប្រែទេ ព្រោះវិន័យនៃមេរៀនគឺរក្សាអត្ថបទដើម ។ អ្វីដែលអានបានច្បាស់គឺ ៖ ភ្នែកមានផ្នែកបីដែលពេញដោយទឹករាវថ្លា ។

ភ្នាសត្រចៀក ៖ ភ្នាសត្រចៀកចែកចេញជាបីផ្នែក ។ ផ្នែកខាងមុខ អ៊ីយ៉ុងម៉ើខន ។ អ៊ីយ៉ុងម៉ើខនផ្តល់ទម្រង់… [UNCLEAR] ចំណាំ ៖ អត្ថបទនេះក៏ត្រូវបានខូចដែរ ។ ខ្លឹមសារពិតអំពីក្រដាសត្រចៀក មាននៅផ្នែក ២.១ ខាងក្រោយ (DEF-083-3 និង DEF-084-1) ដែលអានបានច្បាស់ ។

ចំណងជើង «១.២ សរីរាង្គវិញ្ញាណសំឡេង» បើកផ្នែកស្តាប់នៃមេរៀន ។ នៅក្រោមចំណងជើងនេះ សៀវភៅដាក់កថាខណ្ឌខ្លីមួយ ដែលនៅក្នុងស្កេនមិនអានបាន ។ [UNCLEAR: កថាខណ្ឌខ្លី] កថាខណ្ឌនេះត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងបញ្ជីចន្លោះប្រហោង (ផ្នែក ១១) ។

ប្រតិស្ថានត្រចៀក ៖ ត្រចៀកមានបីផ្នែក ៖ ត្រចៀកខាងក្រៅ ត្រចៀកកណ្តាល និងត្រចៀកខាងក្នុង ។ ត្រចៀកខាងក្រៅ រួមមានស្លឹកត្រចៀក និងរន្ធត្រចៀក ។ ត្រចៀកកណ្តាល មានឆ្អឹងតូចៗបី ។ ត្រចៀកខាងក្នុង មានសរីរាង្គនៃការស្តាប់ ។ ភ្នាសត្រចៀក ៖ ភ្នាសត្រចៀកជាភ្នាសស្តើង ដែលញ័រនៅពេលមានសំឡេង ។ វាបញ្ជូនរំញោចទៅឆ្អឹងតូចៗទាំងបីនៅក្នុងត្រចៀកកណ្តាល ។ យូស្តាស៊ី ៖ យូស្តាស៊ីភ្ជាប់ត្រចៀកកណ្តាលទៅនឹងបំពង់ក ។ វាមាននាទីធ្វើឱ្យសម្ពាធខ្យល់នៅសងខាងភ្នាសត្រចៀកស្មើគ្នា ។

សត្វឆ្អឹងកងមានបំណិនបង្វិលគ្រាប់ភ្នែក ដើម្បីមើលឃើញវត្ថុជុំវិញខ្លួន ។ សកម្មភាពនេះសម្រេចបានដោយសារសាច់ដុំប្រាំមួយ (ភ្នែកម្ខាងមានសាច់ដុំ 6) ។ ចលនារបស់កញ្ចក់ ត្រូវបានបំផុសបង្កប់ដោយសារចលនារបស់សាច់ដុំទាំងនេះ ។ សាច់ដុំនីមួយៗទទួលខុសត្រូវចំពោះចលនានៅក្នុងទិសដៅពិសេសមួយ ដើម្បីមើលរូបភាពមួយដែលមានវិមាត្របី ។ ចលនារបស់សាច់ដុំទាំងនេះតម្រូវដោយសរសៃប្រសាទលាជ័កញ្ចក់ ។ ចំនួន ៦ ជាលេខត្រូវចាំ ៖ ភ្នែកម្ខាងមានសាច់ដុំ ៦ ដែលធ្វើឱ្យគ្រាប់ភ្នែកបង្វិលបានគ្រប់ទិស ។ សាច់ដុំនីមួយៗទាញក្នុងទិសរបស់ខ្លួន ។ ដោយសារសាច់ដុំទាំងនេះធ្វើការរួមគ្នា ភ្នែកទាំងពីរអាចបែរទៅរកវត្ថុតែមួយ ។ រូបទី 2.4 សាច់ដុំភ្នែក អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ គំនូរកាត់ទ្រាយភ្នែកមួយ (រាងមូល) ពីខាងក្រៅ បង្ហាញសាច់ដុំទាំងប្រាំមួយដែលភ្ជាប់ជាប់នឹងគ្រាប់ភ្នែក និងជាលិកាជុំវិញ ។ សាច់ដុំទាំងនោះរត់តាមបណ្តោយគ្រាប់ភ្នែក ហើយភ្ជាប់ទៅនឹងជញ្ជាំងភ្នែក ដើម្បីបង្វិលគ្រាប់ភ្នែកទៅគ្រប់ទិស ។ ស្លាក ៖ «សាច់ដុំកណ្តាល» «សរសៃប្រសាទអុបទិច» «សាច់ដុំលើបញ្ឈរ» «សាច់ដុំលើ» «ក្រពេញទឹកភ្នែក» «សាច់ដុំចំហៀង» «សាច់ដុំក្រោម» «សាច់ដុំក្រោមបញ្ឈរ» ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ គ្មានព្រួញបង្ហាញលំដាប់ទេ ។ បន្ទាត់ស្តើងៗភ្ជាប់ឈ្មោះសាច់ដុំនីមួយៗទៅកាន់សាច់ដុំនោះដោយផ្ទាល់ ៖ «សាច់ដុំកណ្តាល» និង «សរសៃប្រសាទអុបទិច» នៅខាងឆ្វេង «សាច់ដុំលើបញ្ឈរ» និង «សាច់ដុំលើ» នៅខាងលើ «ក្រពេញទឹកភ្នែក» នៅខាងស្តាំលើ «សាច់ដុំចំហៀង» «សាច់ដុំក្រោម» និង «សាច់ដុំក្រោមបញ្ឈរ» នៅខាងក្រោម ។

ស្រទាប់រេទីនកើតឡើងពីស្រទាប់កោសិកាខុសៗគ្នាបីស្រទាប់ ។ ស្រទាប់ខាងក្នុងមានកោសិការស់និងពន្លឺវិច កោសិកាកោន និងកោសិកាដំបង ។ កោសិកាដំបងរស់និងពន្លឺខ្សោយ ប៉ុន្តែវាមិនអាចញែកឱ្យឃើញពណ៌ខុសៗគ្នាទេ ។ កោសិកាដំបងអាចឱ្យមនុស្សមើលឃើញក្នុងពន្លឺខ្សោយ ដែលជាកំហើញពណ៌ខ្មៅនិងស ។ កោសិកាកោនរស់និងពណ៌វិច ប៉ុន្តែវាត្រូវតែមានពន្លឺខ្លាំង ទើបអាចញែកឱ្យឃើញពណ៌ខុសៗគ្នា ។ តារាងប្រៀបធៀប ៖

រូបទី 2.5 ស្រទាប់រេទីន អ្វីដែលរូបបង្ហាញ ៖ រូបពីរផ្នែក ។ ខាងឆ្វេងជាគំនូរកាត់ទ្រាយភ្នែកទាំងមូល (គ្រាប់ភ្នែកមូល ខាងមុខជាកញ្ចក់ ខាងក្រោយជាស្រទាប់រេទីន) ។ ខាងស្តាំជារូបពង្រីកនៃស្រទាប់រេទីន ដែលបង្ហាញស្រទាប់កោសិកាតម្រៀបគ្នាពីក្នុងចេញក្រៅ ។ ព្រួញពណ៌សធំបង្ហាញទិសពន្លឺចូលមកដល់ស្រទាប់កោសិកាទទួលពន្លឺ ។ ស្លាក ៖ «រេទីន» «សរសៃប្រសាទអុបទិច» «ចំណុចខ្មៅក» (ដង្កៀបចង្អុលទៅបាច់សរសៃប្រសាទអុបទិច) «ពន្លឺ» (សរសេរបញ្ឈរ ជាប់នឹងព្រួញសធំ) «អាក់សូន» «កោសិកាកង្គីយ៉ុង» «បាច់សរសៃស» «ប្រសាទអុបទិច» «ស្រទាប់កោសិកាកង្គីយ៉ុង» «កោសិកាទេវូល» «ស្រទាប់កោសិកាជាតិពណ៌» «កោសិកាដំបង» «កោសិកាកោន» «ស្រទាប់កោសិកាជាតិពណ៌» (ខាងស្តាំ) «ស្រទាប់កោសិកាកោននិងដំបង» ។ ព្រួញ/លំដាប់ ៖ ព្រួញពណ៌សធំមួយចង្អុលពីឆ្វេងទៅស្តាំ ឆ្លងកាត់ស្រទាប់កោសិកា (ទិសពន្លឺចូល) ។ បន្ទាត់បញ្ឈរភ្ជាប់ «រេទីន» ទៅជញ្ជាំងភ្នែក បន្ទាត់ពី «សរសៃប្រសាទអុបទិច» ទៅបាច់សរសៃដែលចេញពីភ្នែក ។ នៅក្នុងរូបពង្រីក បន្ទាត់ចង្អុលតាមលំដាប់ស្រទាប់ពីខាងក្នុង (កោសិកាដំបង កោសិកាកោន) ទៅខាងក្រៅ (ស្រទាប់កោសិកាកង្គីយ៉ុង បាច់សរសៃប្រសាទ ស្រទាប់ជាតិពណ៌) ។ របៀបអានរូប ៖ ពន្លឺឆ្លងកាត់ស្រទាប់កង្គីយ៉ុង និងស្រទាប់ទេវូល មុនពេលដល់កោសិកាដំបង និងកោសិកាកោន ។ បន្ទាប់មក សញ្ញាធ្វើដំណើរត្រឡប់មកវិញ តាមកោសិកាទេវូល ទៅកោសិកាកង្គីយ៉ុង ហើយចេញតាមអាក់សូនទៅសរសៃប្រសាទអុបទិច ។

កំហើញស ខ្មៅ និងពណ៌អាចកើតឡើងបាន ដោយសារមានជាតិពណ៌រដូបស៊ីនរស់និងពន្លឺ ។ រដូបស៊ីនផ្សំពី [UNCLEAR: ស្រទាបយ?] ជីវជាតិ A ជាមួយប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងកោសិកាដំបងនិងកោន ។ ប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងកោសិកាកោននិងដំបងមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា ហើយសម្ព័ន្ធគីមីនីមួយៗនៅក្នុងស្រទាប់រេទីនក៏ខុសគ្នាដែរ ។ នៅពេលពន្លឺប៉ះនឹងកោសិកាកោនឫកោសិកាដំបង វាបំបែកសម្ព័ន្ធគីមីនៅរដូបស៊ីន ។ ការបំបែកនេះបង្កើតឱ្យមានអាំងភ្ញាក់ប្រសាទ ដែលធ្វើដំណើរចេញពីកោសិកាកោនឫកោសិកាដំបងនោះ ។ អាំងភ្ញាក់ប្រសាទចេញពីកោសិកាកោនឫកោសិកាដំបងរួមគ្នាបង្កើតបានជាសរសៃប្រសាទអុបទិច ដែលដឹកនាំអាំងភ្ញាក់ទៅកាន់ខួរក្បាល ។ ខួរក្បាលបកស្រាយទៅជាកំហើញ ។ កង្វះជីវជាតិ A អាចបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺខ្វាក់មាន់ ។ មនុស្សខ្វាក់មាន់មិនអាចមើលឃើញក្នុងពន្លឺខ្សោយទេ ។ ចំណុចសំខាន់បី ៖ (១) រដូបស៊ីន = ជីវជាតិ A + ប្រូតេអ៊ីន ។ (២) ពន្លឺបំបែករដូបស៊ីន → អាំងភ្ញាក់ប្រសាទ ។ (៣) កង្វះជីវជាតិ A → ខ្វាក់មាន់ (មើលមិនឃើញក្នុងពន្លឺខ្សោយ) ។ ដូចនេះ ការទទួលទានអាហារដែលមានជីវជាតិ A (ដូចជាបន្លែស្លឹកបៃតង និងផ្លែឈើពណ៌លឿង) គឺចាំបាច់សម្រាប់ការមើលឃើញ ។