ការចរចាសន្តិភាព និងការបង្រួបបង្រួមជាតិ ១៩៥៤–១៩៩៨

ស្រមៃថាមានផ្ទះមួយដែលមានម្ចាស់ច្រើនក្រុម ហើយក្រុមទាំងនោះកំពុងឈ្លោះគ្នាដោយអាវុធ ។ ដើម្បីឱ្យផ្ទះនោះស្ងប់ គេត្រូវធ្វើបីជំហាន ៖ ទី១ នាំក្រុមទាំងអស់មកអង្គុយតុមួយ (ការចរចា) ; ទី២ សរសេរកិច្ចព្រមព្រៀងថា តើនរណាគ្រប់គ្រងផ្ទះបណ្តោះអាសន្ន និងរបៀបណា (កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស) ; ទី៣ ឱ្យអ្នកជិតខាងមកធ្វើសាក្សី និងរៀបចំការបោះឆ្នោតឱ្យប្រជាជនជ្រើសរើសមេដឹកនាំខ្លួនឯង (អ៊ុនតាក់ និងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣) ។ មេរៀនទាំងមូលគឺជារឿងនៃជំហានទាំងបីនោះ ដែលចំណាយពេលជិត ៤០ ឆ្នាំ ។ ដំបូង នៅខែវិច្ឆិកា ១៩៥៤ ប្រទេសបារាំងបានរៀបចំគម្រោងមួយដើម្បីរួបរួមជាតិកម្ពុជា ។ បន្ទាប់មក ឆ្នាំ ១៩៥៥ សភាពការណ៍នយោបាយនៅអាស៊ីបានអនុគ្រោះដល់ការចរចា ។ តែផ្លូវពិតប្រាកដទៅរកការចរចាបានបើកនៅឆ្នាំ ១៩៨៧ តែម្តង ព្រោះការជួបកំពូលរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតបានធ្វើឱ្យសភាពការណ៍នៅកម្ពុជាធូរស្រាល ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៧ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ មានជំនួប សំណើ និងកិច្ចប្រជុំជាច្រើនជាប់ៗគ្នា ៖ ជំនួប សីហនុ-ហ៊ុន សែន នៅប្រទេសបារាំង ការបង្កើត SNC ការដកកងទ័ពវៀតណាមចេញនៅថ្ងៃទី ២៦ កញ្ញា ១៩៨៩ និងសន្និសីទក្រុងប៉ារីសនៅថ្ងៃទី ២៣ តុលា ១៩៩១ ។ ចុងក្រោយ ការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី ២៣-២៨ ឧសភា ១៩៩៣ ដែលរៀបចំដោយអ៊ុនតាក់ (UNTAC) និងមានគណបក្ស ២០ ចូលរួម បានបញ្ចប់ដំណាក់កាលចរចា ហើយបើកដំណាក់កាលថ្មីនៃប្រទេសកម្ពុជា ។ ចំណុចសំខាន់បំផុតដែលសិស្សច្រើនភ្លេច ៖ ការចរចាទាំងនេះមិនមែនធ្វើឡើងដោយភាគីខ្មែរតែម្នាក់ឯងទេ ។ មានប្រទេសខាងក្រៅចូលរួមយ៉ាងសកម្ម ៖ បារាំង និងឥណ្ឌូនេស៊ីជាសហប្រធាន ឯសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពសូវៀត វៀតណាម និងអង្គការសហប្រជាជាតិមានតួនាទីផ្សេងៗគ្នា ។

ការចរចាដែលមេរៀននេះនិយាយ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសម័យកាលមួយដែលប្រភពហៅថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងរដ្ឋកម្ពុជា (១៩៧៩ - ១៩៩៣) ។ នេះជាសម័យកាលទី៥ ក្នុងចំណោមសម័យកាលទាំង ៦ ដែលប្រភពរាយ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងរដ្ឋកម្ពុជា (១៩៧៩ - ១៩៩៣)

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ១៩៧៩ - ១៩៩៣

- ទីកន្លែង៖ កម្ពុជា

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងក្រុមតស៊ូខ្មែរ

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ នេះជាឈ្មោះរបស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងរយៈពេល ១៤ ឆ្នាំ រហូតដល់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ ។ ក្នុងសម័យនេះ ភាគីខ្មែរជាច្រើនក្រុមកំពុងប្រកួតអំណាចគ្នា ហើយការចរចាសន្តិភាពក៏កើតឡើង ។

- មូលហេតុ៖ ការដួលរលំនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ បានបង្កើតរដ្ឋថ្មីមួយ តែមិនបានបញ្ចប់ជម្លោះ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ សម័យនេះបញ្ចប់ដោយការបោះឆ្នោត ១៩៩៣ ហើយប្រទេសប្តូរទៅជាព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។

- ចងចាំ៖ ឈ្មោះ «សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា» និង «រដ្ឋកម្ពុជា» ជាឈ្មោះរបស់រដ្ឋខ្មែរក្នុងសម័យតែមួយនេះ ។

នៅពេលការចរចាចាប់ផ្តើម ភាគីខ្មែរមិនមែនមានតែមួយទេ ។ ប្រភពនិយាយពី «ក្រុមខ្មែរ(ព្រឹកាគី)» ដែលមាន សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជាតំណាង និងពី «ភាគីផ្លូវការកម្ពុជា» ពោលគឺរដ្ឋាភិបាលដែលកាន់អំណាច ។ ក្រៅពីនេះ ប្រភពនិយាយពី «ភាគីចលនាតស៊ូត្រីភាគី» គឺក្រុមតស៊ូបីដែលនៅខាងក្រៅរដ្ឋាភិបាល ។ ដូច្នេះ ការចរចាគឺជាការនាំភាគីជាច្រើនមករកគ្នា មិនមែនការចរចារវាងពីរប្រទេសទេ ។ កត្តាខាងក្រៅក៏សំខាន់ដែរ ។ ប្រភពរៀបរាប់ថា ការជួបកំពូលរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ ១៩៨៧ បានធ្វើឱ្យសភាពការណ៍នៅកម្ពុជាធូរស្រាល ។ មានន័យថា សង្គ្រាមនៅកម្ពុជាមិនអាចយល់បានដោយគ្មានសង្គ្រាមត្រជាក់ទេ ។

ផ្នែកនេះដើរតាមលំដាប់ឆ្នាំ ពីឆ្នាំ ១៩៥៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៣ ហើយបន្តដោយការបោះឆ្នោត ៧ លើក រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២៣ ។ រាល់កាលបរិច្ឆេទ និងឈ្មោះ គឺសរសេរតាមប្រភព ។

ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃរឿងទាំងមូលគឺ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៤ ។ ពេលនោះ ប្រទេសបារាំង បានរៀបចំគម្រោងដើម្បីរួបរួមជាតិកម្ពុជា រវាង សម្តេច នរោត្តម សីហនុ និងតំណាង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ។ នេះជាការចរចាលើកដំបូងដែលប្រភពកត់ត្រាទុក ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ គម្រោងរួបរួមជាតិរបស់បារាំង

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៤

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ ប្រទេសបារាំង, សម្តេច នរោត្តម សីហនុ, តំណាងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ បារាំងរៀបចំគម្រោងមួយដើម្បីរួបរួមជាតិកម្ពុជា ។ គម្រោងនេះភ្ជាប់ភាគីសីហនុ និងភាគីសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ។

- មូលហេតុ៖ បារាំងជាអតីតអាណាព្យាបាល ហើយនៅខែវិច្ឆិកា ១៩៥៤ ខ្លួនកំពុងរៀបចំផ្លូវនយោបាយនៅឥណ្ឌូចិន ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ជាការប៉ុនប៉ងដំបូងដើម្បីនាំភាគីខ្មែរមករកគ្នា តែមិនបានបញ្ចប់ជម្លោះ ។

- ចងចាំ៖ ឆ្នាំ ១៩៥៤ មិនមែនឆ្នាំ ១៩៥៥ ទេ ។ ឆ្នាំ ១៩៥៥ ជាឆ្នាំដែលសភាពការណ៍អនុគ្រោះ មិនមែនឆ្នាំបង្កើតគម្រោង ។

- កុំច្រឡំ៖ ខែវិច្ឆិកា ១៩៥៤ ជាគម្រោងរបស់បារាំង ឯឆ្នាំ ១៩៥៥ ជាឆ្នាំដែលសភាពការណ៍អនុគ្រោះ ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ បារាំងចាញ់សង្គ្រាមនៅឥណ្ឌូចិន និងចង់រក្សាឥទ្ធិពល → បារាំងរៀបចំគម្រោងរួបរួមជាតិ ខែវិច្ឆិកា ១៩៥៤ → ភាគីខ្មែរនៅឃ្លាតពីគ្នា ហើយត្រូវរង់ចាំដល់ឆ្នាំ ១៩៨៧ ។

នៅ ឆ្នាំ១៩៥៥ សភាពការណ៍នយោបាយនៅអាស៊ីបានអនុគ្រោះដល់ការចរចាសន្តិភាពនៅកម្ពុជា ។ ប្រភពមិនបានរាយព្រឹត្តិការណ៍ជាក់លាក់ទេ គ្រាន់តែកត់ថា សភាពការណ៍នោះជាកត្តាអនុគ្រោះ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ សភាពការណ៍អនុគ្រោះ

- អត្ថន័យ៖ លក្ខខណ្ឌខាងក្រៅដែលធ្វើឱ្យការចរចាអាចដំណើរការបាន

- ឧទាហរណ៍៖ «ឆ្នាំ១៩៥៥ សភាពការណ៍នយោបាយនៅអាស៊ី អនុគ្រោះដល់ការចរចាសន្តិភាពនៅកម្ពុជា»

ឆ្នាំ ១៩៨៧ ជាឆ្នាំសំខាន់បំផុតក្នុងមេរៀននេះ ព្រោះមានព្រឹត្តិការណ៍ច្រើនកើតឡើងក្នុងឆ្នាំតែមួយ ។ ទី១ ការជួបកំពូលរវាង សហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាពសូវៀត បានធ្វើឱ្យសភាពការណ៍នៅកម្ពុជាធូរស្រាល ។ ទី២ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានលាឈប់ពីប្រធានព្រឹកាគី ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការជួបកំពូលរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ឆ្នាំ១៩៨៧

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ មហាអំណាចទាំងពីរបានជួបគ្នានៅកំពូល ។ ការជួបនេះធ្វើឱ្យសភាពការណ៍នៅកម្ពុជាធូរស្រាល ។

- មូលហេតុ៖ កម្ពុជាជាដែនឥទ្ធិពលនៃជម្លោះរវាងមហាអំណាចទាំងពីរ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ បើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា និងជំនួបជាបន្តបន្ទាប់ ។

- ចងចាំ៖ ការជួបកំពូលនេះជាកត្តាខាងក្រៅ មិនមែនការចរចារវាងភាគីខ្មែរទេ ។

បុគ្គល៖ នរោត្តម សីហនុ

- តួនាទី/ឋានៈ៖ ព្រះប្រមុខរដ្ឋ និងជាតំណាងក្រុមខ្មែរ(ព្រឹកាគី) និងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ (SNC)

- កាលកំណត់៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- សមិទ្ធផល/សកម្មភាពសំខាន់៖ ជាអ្នកផ្ដើមគំនិតឱ្យមានការចរចារកសន្តិភាព ; លាឈប់ពីប្រធានព្រឹកាគីនៅឆ្នាំ ១៩៨៧ ; ជាអ្នកចូលរួមចរចាលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា ១៩៩១ ; ជាអ្នកបង្កើតចលនាជាតិ ផ្សះផ្សាជាតិ ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣

- ចងចាំ៖ ការលាឈប់ពីប្រធានព្រឹកាគី មិនមែនមានន័យថាលែងពាក់ព័ន្ធនឹងការចរចាទេ ។ បន្ទាប់ពីនោះ លោកនៅតែជាតំណាងភាគីខ្មែរ ។

ការលាឈប់នេះមានន័យយ៉ាងសំខាន់ ៖ ពេល សម្តេច នរោត្តម សីហនុ លាឈប់ពីប្រធានព្រឹកាគីនៅឆ្នាំ ១៩៨៧ លោកលែងជាប់នឹងតំណែងនយោបាយខាងក្នុងក្រុមរបស់ខ្លួន ហើយអាចឈរជាតំណាងរួមសម្រាប់ការចរចាបាន ។ ប្រភពចាត់ទុកលោកជាតំណាងក្រុមខ្មែរ(ព្រឹកាគី) ក្នុងកិច្ចចរចាជាមួយ សម្តេច ហ៊ុន សែន ។

នៅ ខែកក្តដា ឆ្នាំ១៩៨៧ (ប្រភពសរសេរបែបនេះ គឺខែកក្កដា) រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌូនេស៊ីបានធ្វើទស្សនកិច្ចផ្លូវការនៅវៀតណាម ។ ការពិភាក្សានោះស្តីពី រូបមន្តនៃការជួបគ្នា រវាងគូជម្លោះខ្មែរទាំងអស់ ។ រូបមន្តនេះមានពីរដំណាក់កាល ៖ ទី១ ការជួបគ្នារវាងបណ្តាភាគីខ្មែរ ; ទី២ ការជួបគ្នារវាងបណ្តាភាគីខ្មែរ និងប្រទេសពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីដោះស្រាយនយោបាយនៅកម្ពុជា ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ទស្សនកិច្ចផ្លូវការរបស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌូនេស៊ី

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ខែកក្តដា ឆ្នាំ១៩៨៧

- ទីកន្លែង៖ វៀតណាម

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងវៀតណាម

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ភាគីទាំងពីរពិភាក្សាលើរូបមន្តនៃការជួបគ្នារវាងគូជម្លោះខ្មែរ ។ រូបមន្តនេះមានពីរដំណាក់កាល គឺជំនួបភាគីខ្មែរ និងជំនួបជាមួយប្រទេសពាក់ព័ន្ធ ។

- មូលហេតុ៖ ឥណ្ឌូនេស៊ីជាសហប្រធាននៃការដោះស្រាយរឿងកម្ពុជា ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ រូបមន្តនេះក្រោយមកក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃជំនួប សីហនុ-ហ៊ុន សែន ។

- ចងចាំ៖ ដំណាក់កាលទី១ គឺភាគីខ្មែរជួបគ្នាឯង មិនទាន់មានប្រទេសខាងក្រៅទេ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ រូបមន្តនៃការជួបគ្នា

- អត្ថន័យ៖ លំដាប់ជំហានដែលគេឯកភាពគ្នាថា តើភាគីណាជួបភាគីណា មុនពេលឈានទៅដោះស្រាយនយោបាយ

- ឧទាហរណ៍៖ ដំណាក់កាលទី១ ការជួបគ្នារវាងបណ្តាភាគីខ្មែរ ; ដំណាក់កាលទី២ ការជួបគ្នារវាងបណ្តាភាគីខ្មែរ និងប្រទេសពាក់ព័ន្ធ

នៅ ខែសីហា និងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៧ រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាបានដាក់សំណើសន្តិភាព និងប្រួបបង្រួមជាតិទៅភាគី សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ។ នេះជាជំហានសំខាន់ ព្រោះភាគីដែលកាន់អំណាចបានផ្ញើសំណើទៅភាគីប្រឆាំងដោយផ្ទាល់ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ សំណើសន្តិភាព និងប្រួបបង្រួមជាតិ

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ខែសីហា និងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៧

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងភាគីសម្តេច នរោត្តម សីហនុ

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ រដ្ឋាភិបាលបានដាក់សំណើសន្តិភាព និងប្រួបបង្រួមជាតិ ។ សំណើនេះផ្ញើទៅភាគីសីហនុដោយផ្ទាល់ ។

- មូលហេតុ៖ សភាពការណ៍អន្តរជាតិធូរស្រាល ហើយរដ្ឋាភិបាលចង់បញ្ចប់ជម្លោះដោយនយោបាយ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ នាំទៅរកជំនួបផ្ទាល់រវាងភាគីទាំងពីរ ។

- ចងចាំ៖ សំណើនេះមកពីរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា មិនមែនមកពីបារាំង ឬឥណ្ឌូនេស៊ីទេ ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ កំពូលអាមេរិក-សូវៀត និងសីហនុលាឈប់ពីប្រធានព្រឹកាគី → រដ្ឋាភិបាលដាក់សំណើសន្តិភាព និងប្រួបបង្រួមជាតិ ខែសីហា-តុលា ១៩៨៧ → ជំនួប សីហនុ-ហ៊ុន សែន នៅប្រទេសបារាំង ។

ប្រភពចាត់ទុកកិច្ចចរចានេះជាចំណុចសំខាន់ ៖ «កិច្ចចរចារវាងសម្តេច ហ៊ុន សែន និងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ដែលជាតំណាងក្រុមខ្មែរ(ព្រឹកាគី)» ។ ជំនួបលើកទី១ កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧ នៅ ប្រទេសបារាំង ។ ជំនួបលើកទី២ កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២១-២២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៨ ក៏នៅ ប្រទេសបារាំង ដែរ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ជំនួបលើកទី១ រវាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ និងលោក ហ៊ុន សែន

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៧

- ទីកន្លែង៖ ប្រទេសបារាំង

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ (តំណាងក្រុមខ្មែរ(ព្រឹកាគី)) និងលោក ហ៊ុន សែន

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ភាគីទាំងពីរបានជួបគ្នាជាលើកដំបូងនៅប្រទេសបារាំង ។ នេះជាកិច្ចចរចាផ្ទាល់រវាងភាគីកាន់អំណាច និងភាគីតំណាងក្រុមខ្មែរ ។

- មូលហេតុ៖ សំណើសន្តិភាព និងប្រួបបង្រួមជាតិ ខែសីហា-តុលា ១៩៨៧ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ បើកផ្លូវឱ្យមានជំនួបលើកទី២ និងការបន្តចរចា ។

- ចងចាំ៖ ជំនួបលើកទី១ នៅខែធ្នូ ១៩៨៧ ឯជំនួបលើកទី២ នៅខែមករា ១៩៨៨ ។ ខុសគ្នាតែមួយខែប៉ុណ្ណោះ ។

- កុំច្រឡំ៖ ជំនួបលើកទី១ ខែធ្នូ ១៩៨៧ ជាឆ្នាំ ១៩៨៧ ឯជំនួបលើកទី២ ខែមករា ជាឆ្នាំ ១៩៨៨ ។ ឆ្នាំក៏ខុសគ្នាដែរ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ជំនួបលើកទី២

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី២១-២២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៨

- ទីកន្លែង៖ ប្រទេសបារាំង

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ និងលោក ហ៊ុន សែន

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ភាគីទាំងពីរបានជួបគ្នាជាលើកទី២ នៅប្រទេសបារាំង ដើម្បីបន្តការចរចា ។

- មូលហេតុ៖ ជំនួបលើកទី១ នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ១៩៨៧ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ការចរចាបន្ត តែជំនួបបន្ទាប់ត្រូវលុបចោល ។

- ចងចាំ៖ ជំនួបលើកទី២ មានរយៈពេលពីរថ្ងៃ (២១ និង ២២ មករា) មិនមែនមួយថ្ងៃទេ ។

បន្ទាប់ពីនោះ ជំនួបលើកទី៣ ទី៤ និងទី៥ ត្រូវបាន សម្តេច នរោត្តម សីហនុ លុបចោល ។ ប្រភពមិនបានឱ្យហេតុផលទេ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ វេទិកា សីហនុ-ហ៊ុន សែន បានប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុងជាច្រើន គឺ ប៉ារីស, ហួយកាតា និង បាត់តាំយ៉ា ដើម្បីដោះស្រាយនយោបាយកម្ពុជា ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការលុបចោលជំនួបលើកទី៣ ៤ និងទី៥

- កាលបរិច្ឆេទ៖ បន្ទាប់ពីខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៨ (ប្រភពមិនបានឱ្យថ្ងៃខែជាក់លាក់)

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ជំនួបលើកទី៣ ទី៤ និងទី៥ ត្រូវបានលុបចោល ។

- មូលហេតុ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ការចរចាត្រូវរអាក់រអួល ហើយត្រូវរង់ចាំដល់ការបង្កើត SNC ។

- ចងចាំ៖ ការលុបចោលនេះធ្វើឡើងដោយសីហនុ មិនមែនដោយហ៊ុន សែនទេ ។

ទីក្រុងដែលវេទិកានេះប្រព្រឹត្តទៅ មានដូចក្នុងប្រភព ៖ «ប៉ារីស ហួយកាតា និងបាត់តាំយ៉ា» ។ យើងរក្សាឈ្មោះដូចប្រភព ព្រោះប្រភពមិនបានបញ្ជាក់ប្រទេស ។

នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែកក្តដា ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៩ នៅទីក្រុង ប៉ារីស សហប្រធាន (ឥណ្ឌូនេស៊ី និងបារាំង) បានបង្កើត ក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ (SNC) ។ នេះជាស្ថាប័នរួមដំបូងដែលភាគីខ្មែរទាំងអស់អង្គុយក្នុងតុតែមួយ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ (SNC)

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី៣០ ខែកក្តដា ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៨៩

- ទីកន្លែង៖ ទីក្រុងប៉ារីស

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សហប្រធានឥណ្ឌូនេស៊ី និងបារាំង ; ក្រោយមកមានសមាជិក ១២ រូប និង ២ រូប

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ សហប្រធានបានបង្កើត SNC ដើម្បីឱ្យភាគីខ្មែរមានស្ថាប័នរួម ។ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សានេះ ។

- មូលហេតុ៖ ជំនួប សីហនុ-ហ៊ុន សែន ត្រូវលុបចោលជាច្រើនលើក ដូច្នេះត្រូវការស្ថាប័នថ្មីមួយ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ SNC ក្លាយជាវេទិកាចរចាចម្បងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩១ ។

- ចងចាំ៖ SNC បង្កើតដោយសហប្រធានឥណ្ឌូនេស៊ី និងបារាំង មិនមែនដោយអង្គការសហប្រជាជាតិទេ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ ក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ (SNC)

- អត្ថន័យ៖ ស្ថាប័នរួមរបស់ភាគីខ្មែរ ដែលបង្កើតឡើងដោយសហប្រធានឥណ្ឌូនេស៊ី និងបារាំង នៅទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៨៩

- ឧទាហរណ៍៖ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ (SNC)

នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨៩ កងទ័ពវៀតណាមបានដកចេញពីកម្ពុជា ។ ប្រភពបន្តថា បន្ទាប់ពីការដកចេញនេះ កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងកងទ័ពក្រុមអ្នកតស៊ូពីក្រុមផ្សេងទៀត បានបន្តវាយកងទ័ពកម្ពុជាតទៅទៀត ។ ដូច្នេះ ការដកចេញមិនបាននាំសន្តិភាពភ្លាមៗទេ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការដកកងទ័ពវៀតណាមចេញពីកម្ពុជា

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨៩

- ទីកន្លែង៖ កម្ពុជា

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ កងទ័ពវៀតណាម ; កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងកងទ័ពក្រុមអ្នកតស៊ូផ្សេងទៀត ; កងទ័ពកម្ពុជា

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ កងទ័ពវៀតណាមដកចេញពីកម្ពុជា ។ ក្រោយមក កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងក្រុមតស៊ូផ្សេងទៀតបានបន្តវាយកងទ័ពកម្ពុជា ។

- មូលហេតុ៖ ការចរចានយោបាយអន្តរជាតិ និងសម្ពាធពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ការដកចេញបើកផ្លូវឱ្យមានការបោះឆ្នោត តែជម្លោះក្នុងស្រុកនៅតែបន្ត ។

- ចងចាំ៖ ថ្ងៃទី២៦ កញ្ញា ១៩៨៩ ជាការដកកងទ័ពវៀតណាម មិនមែនជាការបញ្ចប់សង្គ្រាមទេ ។

- កុំច្រឡំ៖ ២៦ កញ្ញា ១៩៨៩ (ការដកកងទ័ព) និងឆ្នាំ ១៩៩៨ (ការបញ្ចប់សង្គ្រាមក្នុងស្រុក) ជាព្រឹត្តិការណ៍ពីរឆ្ងាយពីគ្នា ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ ការចរចាអន្តរជាតិ និងសម្ពាធសហគមន៍អន្តរជាតិ → កងទ័ពវៀតណាមដកចេញ ថ្ងៃទី២៦ កញ្ញា ១៩៨៩ → កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងក្រុមតស៊ូផ្សេងទៀតបន្តវាយកងទ័ពកម្ពុជា ។ ក្នុងរយៈពេលនោះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានខិតខំ និងមានការគាំទ្រពីមិត្តជាតិ និងអន្តរជាតិ ដើម្បីទប់ទល់កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងកម្លាំងតស៊ូពីក្រុមដទៃទៀត ។ ព្រមពេលជាមួយគ្នា លោក សាន់សាវ៉េតស៊ីឡា(ចែ) អាលីអាឡាតាស (ឥណ្ឌូនេស៊ី) ក៏បានខិតខំកែដំណោះស្រាយរឿងកម្ពុជា ។

បុគ្គល៖ សាន់សាវ៉េតស៊ីឡា(ចែ) អាលីអាឡាតាស

- តួនាទី/ឋានៈ៖ តំណាងឥណ្ឌូនេស៊ី ក្នុងការដោះស្រាយរឿងកម្ពុជា

- កាលកំណត់៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- សមិទ្ធផល/សកម្មភាពសំខាន់៖ ខិតខំកែដំណោះស្រាយរឿងកម្ពុជា នៅរយៈពេលដែលកងទ័ពវៀតណាមដកចេញ និងកងទ័ពខ្មែរក្រហមបន្តវាយ ។ ឥណ្ឌូនេស៊ីជាសហប្រធាន ហើយជាអ្នកបង្កើត SNC រួមជាមួយបារាំង ។

- ចងចាំ៖ ឈ្មោះនេះសរសេរតាមប្រភព ។ ប្រភពចុះឈ្មោះប្រទេសថា «ឥណ្ឌូនេស៊ី» ដោយផ្ទាល់ ។

នៅថ្ងៃទី ១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩០ SNC មានសមាជិកទាំង ១២ រូប មកពីភាគីផ្លូវការកម្ពុជា និង ២ រូប តំណាងភាគីចលនាតស៊ូត្រីភាគី ។ ដូច្នេះ SNC មានសមាជិកសរុប ១៤ រូប តាមការគណនាពីប្រភព ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ សមាជិកភាព SNC ១២ បូក ២

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩០

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សមាជិក ១២ រូបមកពីភាគីផ្លូវការកម្ពុជា និង ២ រូបតំណាងភាគីចលនាតស៊ូត្រីភាគី

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ SNC បានបំពេញសមាជិកភាពរបស់ខ្លួន ។ សមាជិក ១២ រូបមកពីភាគីផ្លូវការ ឯ ២ រូបទៀតមកពីចលនាតស៊ូត្រីភាគី ។

- មូលហេតុ៖ SNC ត្រូវមានសមាជិកគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីតំណាងភាគីទាំងអស់ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ SNC ក្លាយជាស្ថាប័នពេញលេញ ហើយបន្តប្រជុំរកដំណោះស្រាយ ។

- ចងចាំ៖ លេខ ១២ និង ២ ជាលេខរបស់ប្រភព ។ សរុប ១៤ រូប ។

- កុំច្រឡំ៖ SNC បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ តែសមាជិក ១២ បូក ២ កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩០ ។

SNC បានប្រជុំនៅទីក្រុងជាច្រើន គឺ បាងកក, បារាំង, ចូយក, ហ្សាកាតា, ប៉ាតាយ៉ា និង ប៉េកាំង ដើម្បីរកដំណោះស្រាយរឿងកម្ពុជា ។ ការប្រជុំនៅទីក្រុងច្រើនបែបនេះបង្ហាញថា ការចរចាត្រូវការពេលយូរ និងការជួបគ្នាច្រើនលើក ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការប្រជុំ SNC នៅទីក្រុងជាច្រើន

- កាលបរិច្ឆេទ៖ រវាងឆ្នាំ១៩៨៩ និងឆ្នាំ១៩៩១ (ប្រភពមិនបានឱ្យថ្ងៃខែនីមួយៗ)

- ទីកន្លែង៖ បាងកក, បារាំង, ចូយក, ហ្សាកាតា, ប៉ាតាយ៉ា, ប៉េកាំង

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សមាជិក SNC

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ SNC បានប្រជុំនៅទីក្រុងទាំងនោះ ដើម្បីរកដំណោះស្រាយរឿងកម្ពុជា ។

- មូលហេតុ៖ ភាគីនីមួយៗចង់ឱ្យការប្រជុំធ្វើឡើងនៅទីកន្លែងរបស់ខ្លួន ឬទីកន្លែងដែលខ្លួនស្រួល ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ការប្រជុំច្រើនលើកនាំទៅរកការចុះសម្រុងគ្នានៅខែមិថុនា ១៩៩១ ។

- ចងចាំ៖ ឈ្មោះ «ចូយក» សរសេរតាមប្រភព ។

នៅថ្ងៃទី ២៣-២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ ភាគីខ្មែរបានចុះសម្រុងគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាជាតិ ។ នេះជាជំហានចុងក្រោយមុនសន្និសីទក្រុងប៉ារីស ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការចុះសម្រុងគ្នារវាងភាគីខ្មែរ

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី២៣-២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ ភាគីខ្មែរដែលជាសមាជិក SNC

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ភាគីខ្មែរបានចុះសម្រុងគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាជាតិ ។

- មូលហេតុ៖ ការប្រជុំច្រើនលើករបស់ SNC នៅទីក្រុងផ្សេងៗ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ បើកផ្លូវឱ្យសន្និសីទក្រុងប៉ារីសចុះកិច្ចព្រមព្រៀងនៅខែតុលា ១៩៩១ ។

- ចងចាំ៖ ខែមិថុនា ១៩៩១ ជាការចុះសម្រុងគ្នារវាងភាគីខ្មែរ មិនមែនសន្និសីទអន្តរជាតិទេ ។

នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ សន្និសីទក្រុងប៉ារីសបានដោះស្រាយបញ្ហានយោបាយនៅកម្ពុជា ។ ប្រភពហៅកិច្ចព្រមព្រៀងនេះតាមច្រើនឈ្មោះ ៖ «កិច្ចចរចាក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា ១៩៩១», «កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស» និង «សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស» ។ ឈ្មោះទាំងអស់នេះសំដៅលើថ្ងៃតែមួយ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ សន្និសីទក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១

- ទីកន្លែង៖ ទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ និងសម្តេច ហ៊ុន សែន ជាអ្នកចូលរួមចរចា ; ភាគីខ្មែរទាំងអស់ ; ប្រទេសពាក់ព័ន្ធ

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ សន្និសីទបានដោះស្រាយបញ្ហានយោបាយនៅកម្ពុជា ។ ភាគីខ្មែរបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព ។

- មូលហេតុ៖ ការចុះសម្រុងគ្នារវាងភាគីខ្មែរនៅថ្ងៃទី២៣-២៤ មិថុនា ១៩៩១ និងការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ បើកផ្លូវឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិចូលរៀបចំការបោះឆ្នោត ហើយនាំទៅដល់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ ។

- ចងចាំ៖ ថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១ មិនមែនថ្ងៃទី២៣ មិថុនា ១៩៩១ ទេ ។ ខែខុសគ្នា ។

- កុំច្រឡំ៖ ២៣-២៤ មិថុនា ១៩៩១ ជាការចុះសម្រុងគ្នារវាងភាគីខ្មែរ ឯ ២៣ តុលា ១៩៩១ ជាសន្និសីទក្រុងប៉ារីស ។ ថ្ងៃទី ២៣ ដូចគ្នា តែខែខុសគ្នា ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ ការប្រជុំ SNC ច្រើនលើក និងការចុះសម្រុងគ្នាខែមិថុនា ១៩៩១ → សន្និសីទក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១ → អង្គការសហប្រជាជាតិចូលរៀបចំការបោះឆ្នោត ឆ្នាំ១៩៩៣ ។

នៅថ្ងៃទី ២៣-២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៣ ការបោះឆ្នោតជាតិដោយសេរីនិងយុត្តិធម៌បានរៀបចំដោយ អ៊ុនតាក់ (UNTAC) ។ ការបោះឆ្នោតនេះប្រព្រឹត្តទៅដោយមាន គណបក្ស ២០ បានចូលរួម ។ នេះជាការបោះឆ្នោតអាណត្តិទី១ ក្នុងចំណោម ៧ លើក ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការបោះឆ្នោតជាតិដោយអ៊ុនតាក់

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី២៣-២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៣

- ទីកន្លែង៖ កម្ពុជា

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ អ៊ុនតាក់ (UNTAC), គណបក្ស ២០, សម្តេច ហ៊ុន សែន (អ្នកធានាសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងពេលបោះឆ្នោត)

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ អ៊ុនតាក់បានរៀបចំការបោះឆ្នោតជាតិដោយសេរីនិងយុត្តិធម៌ ។ មានគណបក្ស ២០ ចូលរួម ។

- មូលហេតុ៖ សន្និសីទក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ជាការបោះឆ្នោតអាណត្តិទី១ ហើយបញ្ចប់ដំណាក់កាលអន្តរកាល ។

- ចងចាំ៖ ការបោះឆ្នោតនេះមានគណបក្ស ២០ ចូលរួម ហើយធ្វើឡើងពីថ្ងៃទី២៣ ដល់ ២៨ ឧសភា មិនមែនតែមួយថ្ងៃទេ ។

ក្នុងការបោះឆ្នោតនេះ សម្តេច ហ៊ុន សែន មានតួនាទីជាអ្នកអំពាងធានាសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់ ។ នេះជាចំណុចសំខាន់ ព្រោះប្រភពចាត់ទុកការធានាសន្តិសុខក្នុងពេលបោះឆ្នោតជាសមិទ្ធផលរបស់លោក ។

បុគ្គល៖ ហ៊ុន សែន

- តួនាទី/ឋានៈ៖ អ្នកនយោបាយខ្មែរ និងជាតំណាងភាគីរដ្ឋាភិបាលក្នុងការចរចា

- កាលកំណត់៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- សមិទ្ធផល/សកម្មភាពសំខាន់៖ ជាអ្នកផ្ដើមគំនិតឱ្យមានការចរចារកសន្តិភាព ; ជាអ្នកចូលរួមចរចាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា ១៩៩១ ; ជាអ្នកអំពាងធានាសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងពេលបោះឆ្នោត ១៩៩៣ ; ជាអ្នកផ្សះផ្សារិបតីនយោបាយក្រោយការបោះឆ្នោត ១៩៩៣, ១៩៩៨, ២០០៣, ២០០៨, ២០១៣, ២០១៨ និង ២០២៣ ; ជាអ្នកបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិលទាំងស្រុងនៅកម្ពុជា ដោយបានអនុវត្តន៍យោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ

- ចងចាំ៖ សម្តេច ហ៊ុន សែន ជាអ្នកនយោបាយខ្មែរដែលបានបញ្ចប់សង្គ្រាមក្នុងស្រុកនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ។ នយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ មានមេរៀនដោយឡែក ។ [UNCLEAR: បន្ទាត់កាត់ដោយគែមរូបថត — ចុងប្រយោគ]

ប្រទេសកម្ពុជាបានឆ្លងកាត់ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រ ៧ លើក គិតមកទល់នឹងបច្ចុប្បន្ន ៖ អាណត្តិទី១ (១៩៩៣), អាណត្តិទី២ (១៩៩៨), អាណត្តិទី៣ (២០០៣), អាណត្តិទី៤ (២០០៨), អាណត្តិទី៥ (២០១៣), អាណត្តិទី៦ (២០១៨) និងអាណត្តិទី៧ (២០២៣) ។ បញ្ជីនេះជាចម្លើយរបស់សំណួរលេខ ១៦ នៅផ្នែកទី២ នៃប្រភព ។ ប្រភពមិនបានរាយលេខគណបក្សសម្រាប់អាណត្តិទី២ ដល់ទី៧ ទេ គ្រាន់តែរាយឆ្នាំ ។

ខ្សែសង្វាក់ខាងក្រោមនេះជារបៀបដែលប្រភពភ្ជាប់ហេតុការណ៍ទាំងអស់ចូលគ្នា ។ សិស្សគួរសរសេរខ្សែសង្វាក់នេះក្នុងចម្លើយ ដើម្បីបង្ហាញថាខ្លួនយល់ពីលំដាប់ហេតុ ។

១. សង្គ្រាមត្រជាក់ → កំពូលអាមេរិក-សូវៀត → ការចរចាបើកផ្លូវ ៖ ឥទ្ធិពលមហាអំណាចលើកម្ពុជា → ជួបកំពូលឆ្នាំ១៩៨៧ → សភាពការណ៍ធូរស្រាល និងជំនួប សីហនុ-ហ៊ុន សែន ។

២. សំណើសន្តិភាព → ជំនួបផ្ទាល់ → ការបង្កើត SNC ៖ រដ្ឋាភិបាលដាក់សំណើ ខែសីហា-តុលា ១៩៨៧ → ជំនួបថ្ងៃទី២ ធ្នូ ១៩៨៧ និង ២១-២២ មករា ១៩៨៨ → ជំនួបលើកទី៣-៥ ត្រូវលុបចោល → SNC បង្កើតថ្ងៃទី៣០ កក្តដា ដល់ ៣០ សីហា ១៩៨៩ ។

៣. ការដកកងទ័ព → ជម្លោះបន្ត → តម្រូវការការបោះឆ្នោត ៖ កងទ័ពវៀតណាមដកថ្ងៃទី២៦ កញ្ញា ១៩៨៩ → កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងក្រុមតស៊ូផ្សេងទៀតបន្តវាយ → ត្រូវការការបោះឆ្នោតដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ។

៤. ការចុះសម្រុងគ្នា → សន្និសីទក្រុងប៉ារីស → អ៊ុនតាក់ ៖ ភាគីខ្មែរចុះសម្រុងគ្នាថ្ងៃទី២៣-២៤ មិថុនា ១៩៩១ → សន្និសីទក្រុងប៉ារីសថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១ → អ៊ុនតាក់រៀបចំការបោះឆ្នោត ។

៥. ការបោះឆ្នោត → ស្ថាប័នថ្មី → ការបង្រួបបង្រួមជាតិបន្ត ៖ ការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី២៣-២៨ ឧសភា ១៩៩៣ ដោយគណបក្ស ២០ → រដ្ឋាភិបាលចម្រុះ និងការផ្សះផ្សាជាតិ → ការបោះឆ្នោតបន្ត ៦ លើកទៀត រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣ ។ ចំណាំ ៖ ខ្សែសង្វាក់ទី២ បង្ហាញថា ការលុបចោលជំនួបលើកទី៣ ៤ និងទី៥ មិនមែនជាការបញ្ចប់ការចរចាទេ ។ វាជាហេតុដែលនាំឱ្យមានការបង្កើត SNC ។

ក្នុងទំព័រដែលមេរៀននេះប្រើ (D2 ទំព័រ៣-៤, D1 ទំព័រ១ ២ ៨ ១១, D4 ទំព័រ១) គ្មានផែនទី និងគ្មានរូបភាព ដែលត្រូវចម្លងទេ ។ ដូច្នេះមេរៀននេះមិនមាន [IMAGE MISSING] ទេ ព្រោះគ្មានរូបណាដែលបាត់ ។ អ្វីដែលមាន គឺឯកសារនយោបាយ និងទំព័រសៀវភៅដែលថតជារូប ។ ឯកសារសំខាន់ៗដែលប្រភពលើកឡើង ៖

ទំព័រប្រភពដែលមេរៀននេះអាន គឺជារូបថតទំព័រសៀវភៅ ៖ D2 ទំព័រ៣ គឺ IMG_3864.JPG និងទំព័រ៤ គឺ IMG_3865.JPG ; D1 ទំព័រ១ គឺ IMG_3851.JPG, ទំព័រ២ គឺ IMG_3852.JPG, ទំព័រ៨ គឺ IMG_3858.JPG និងទំព័រ១១ គឺ IMG_3861.JPG ; D4 ទំព័រ១ គឺ IMG_1274.JPG ។ សិស្សអាចបើករូបទាំងនេះដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់កាលបរិច្ឆេទនីមួយៗ ។

ទី១ មេរៀននេះបង្ហាញថា សន្តិភាពនៅកម្ពុជាមិនមែនកើតឡើងដោយឯកឯងទេ ។ វាជាផលនៃការចរចាជាច្រើនលើក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ១៩៥៤ រហូតដល់ការបោះឆ្នោត ១៩៩៣ ។ ការចរចាទាំងនោះឆ្លងកាត់ទាំងជោគជ័យ និងការបរាជ័យ ៖ ជំនួបលើកទី៣ ៤ និងទី៥ ត្រូវលុបចោល តែ SNC នៅតែបន្តប្រជុំ ។ ទី២ មេរៀននេះបង្ហាញពីតួនាទីរបស់បុគ្គល ។ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជាអ្នកផ្ដើមគំនិតឱ្យមានការចរចា និងជាប្រធាន SNC ។ សម្តេច ហ៊ុន សែន ជាអ្នកចូលរួមចរចា ជាអ្នកធានាសន្តិសុខក្នុងពេលបោះឆ្នោត និងជាអ្នកបញ្ចប់សង្គ្រាមក្នុងស្រុកនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ។ ដូច្នេះ ប្រភពហៅលោកទាំងពីរថាជាបិតាសន្តិភាពនៃកម្ពុជា ។ ទី៣ មេរៀននេះបង្ហាញពីតម្លៃនៃការបង្រួបបង្រួមជាតិ ។ ការបង្រួបបង្រួមជាតិមិនមែនគ្រាន់តែជាការឈប់បាញ់ទេ ។ វារួមបញ្ចូលការនាំភាគីខ្មែរទាំងអស់ឱ្យចូលរួមក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជាតិ និងការឈានទៅរកការបោះឆ្នោតជាសកល ដើម្បីឱ្យមានឯកភាពជាតិ ។ ទី៤ មេរៀននេះជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សំណួរប្រឡងជាច្រើន ៖ សំណួរវិញ្ញាសាទី៦ លេខ៤ (១៥ ពិន្ទុ), សំណួរ BACII ២០១៨ លេខ១, សំណួរ BACII ២០១៧ លេខ២, និងសំណួរលេខ១៦ និងលេខ១៧ នៅផ្នែកទី២ ។

ខាងក្រោមនេះជាកំហុសដែលសិស្សច្រើនធ្វើ ។ សូមអានដោយយកចិត្តទុកដាក់ ។

១. ឆ្នាំ ១៩៥៤ និងឆ្នាំ ១៩៥៥ ។ បារាំងរៀបចំគម្រោងនៅ ខែវិច្ឆិកា ១៩៥៤ ។ ឆ្នាំ ១៩៥៥ គ្រាន់តែជាឆ្នាំដែលសភាពការណ៍អនុគ្រោះ ។

២. ជំនួបលើកទី១ និងទី២ ។ ទី១ គឺថ្ងៃទី ២ ធ្នូ ១៩៨៧ ឯទី២ គឺថ្ងៃទី ២១-២២ មករា ១៩៨៨ ។ ខែខុសគ្នា ។

៣. ថ្ងៃទី២៣ មិថុនា ១៩៩១ និងថ្ងៃទី២៣ តុលា ១៩៩១ ។ ខែមិថុនា ជាការចុះសម្រុងគ្នារវាងភាគីខ្មែរ ។ ខែតុលា ជាសន្និសីទក្រុងប៉ារីស ។

៤. ការបង្កើត SNC និងសមាជិកភាព SNC ។ SNC បង្កើតនៅថ្ងៃទី ៣០ កក្តដា ដល់ ៣០ សីហា ១៩៨៩ ។ សមាជិក ១២ បូក ២ កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១០ កញ្ញា ១៩៩០ ។ នេះជាព្រឹត្តិការណ៍ពីរផ្សេងគ្នា ។

៥. ការដកកងទ័ពវៀតណាម និងការបញ្ចប់សង្គ្រាម ។ ថ្ងៃទី ២៦ កញ្ញា ១៩៨៩ ជាការដកកងទ័ព តែកងទ័ពខ្មែរក្រហម និងក្រុមតស៊ូផ្សេងទៀតបានបន្តវាយ ។ សង្គ្រាមក្នុងស្រុកបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ។

៦. អ្នកបង្កើត SNC ។ SNC បង្កើតដោយ សហប្រធានឥណ្ឌូនេស៊ី និងបារាំង ។ អង្គការសហប្រជាជាតិមិនមែនជាអ្នកបង្កើត SNC ទេ ។ អង្គការសហប្រជាជាតិគឺ អ៊ុនតាក់ ដែលរៀបចំការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ១៩៩៣ ។

៧. ការលាឈប់របស់សីហនុ ។ លោកលាឈប់ពី ប្រធានព្រឹកាគី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ ។ លោកមិនបានចាកចេញពីការចរចាទេ ។ លោកនៅតែជាតំណាងក្រុមខ្មែរ(ព្រឹកាគី) និងជាប្រធាន SNC ។

៨. ចំនួនការបោះឆ្នោត ។ មាន ៧ លើក មិនមែន ៦ លើកទេ ៖ ១៩៩៣, ១៩៩៨, ២០០៣, ២០០៨, ២០១៣, ២០១៨, ២០២៣ ។

៩. អ្នកបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ ១៩៩៨ ។ អ្នកនយោបាយខ្មែរដែលបានបញ្ចប់សង្គ្រាមក្នុងស្រុកនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ គឺ សម្តេច ហ៊ុន សែន ។ សីហនុជាអ្នកផ្ដើមគំនិតចរចា និងជាប្រធាន SNC ។

១០. ខែកក្តដា ។ ប្រភពសរសេរខែកក្កដាថា «កក្តដា» ។ ដូច្នេះ «ខែកក្តដា ឆ្នាំ១៩៨៧» គឺខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៧ ។