កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ និងតុលាការខ្មែរក្រហម

ប្រភពដាក់របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥ និង ១៩៧៩ ជាដំណាក់កាលមួយក្នុងចំណោមដំណាក់កាលនយោបាយទាំងប្រាំមួយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ។ ប្រភពបន្តថា មេដឹកនាំខ្មែរក្រហម ដែលកាន់អំណាចក្នុងរយៈពេលនោះ បានប្រព្រឹត្តអំពើឧក្រិដ្ឋកម្ម ហើយតុលាការបានយកមេដឹកនាំកំពូលទាំងនោះទៅកាត់ទោស ។ ប្រភពរាយឧក្រិដ្ឋកម្មជាបួនប្រភេទ បន្ថែមការរំលោភអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩ និងការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ ហើយបញ្ចប់ដោយគោលបំណងទាំងប្រាំនៃការកាត់ទោស ។ ប្រភពមិនដាក់ឈ្មោះតុលាការ មិនដាក់ថ្ងៃសាលក្រម មិនដាក់ឈ្មោះមេដឹកនាំ និងមិនដាក់ចំនួនអ្នកស្លាប់ទេ ។

ប្រភពរៀបរាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាជាដំណាក់កាលនយោបាយជាប់ៗគ្នា ។ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជាដំណាក់កាលទី៤ ដែលមកបន្ទាប់ពីសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ហើយនៅមុនសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងរដ្ឋកម្ពុជា ។ ដូច្នេះ មេរៀននេះចាប់ផ្តើមនៅពេលរបបថ្មីឡើងកាន់អំណាចក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ ហើយបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ។ ហេតុការណ៍នៃដំណាក់កាលមុន (សាធារណរដ្ឋខ្មែរ) មាននៅក្នុងមេរៀនទី២ ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ ដំណាក់កាលនយោបាយមុន ។ ចប់ → របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យកាន់អំណាច ១៩៧៥–១៩៧៩ → សង្គមកម្ពុជាឆ្លងកាត់របបថ្មីមួយ ។

ផ្នែកនេះដើរតាមលំដាប់របស់ប្រភព ៖ ដំបូងរបប បន្ទាប់មកឧក្រិដ្ឋកម្ម បន្ទាប់មកការរំលោភអនុសញ្ញា និងការបំផ្លាញទ្រព្យវប្បធម៌ ហើយចុងក្រោយការកាត់ទោស ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩

- ទីកន្លែង៖ ប្រទេសកម្ពុជា

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ មេដឹកនាំកំពូលខ្មែរក្រហម ដែលកាន់អំណាចក្នុងរយៈពេលនេះ (ប្រភពមិនដាក់ឈ្មោះ)

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជាដំណាក់កាលទី៤ ក្នុងបញ្ជីដំណាក់កាលនយោបាយរបស់ប្រភព ។ វាមកបន្ទាប់ពីសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងនៅមុនសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងរដ្ឋកម្ពុជា ។ ក្នុងរយៈពេលនេះ មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមកាន់អំណាច ។

- មូលហេតុ៖ ការបញ្ចប់នៃដំណាក់កាលនយោបាយមុន (សាធារណរដ្ឋខ្មែរ) ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ជាដំណាក់កាលដែលមេដឹកនាំកំពូលត្រូវបានយកទៅកាត់ទោសនៅពេលក្រោយ ។

- ចងចាំ៖ ឆ្នាំ ១៩៧៥–១៩៧៩ ជាឆ្នាំរបស់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ មិនមែនឆ្នាំរបស់សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០–១៩៧៥) ទេ ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ សាធារណរដ្ឋខ្មែរបញ្ចប់ → មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមកាន់អំណាច ១៩៧៥–១៩៧៩ → ឧក្រិដ្ឋកម្មកើតឡើងក្នុងពេលកាន់អំណាច ។

ប្រភពចាប់ផ្តើមចម្លើយដោយបញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមទាំងនោះ បានប្រព្រឹត្តអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងពេលកាន់អំណាច ដូចជា៖

១. ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ។

២. ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ។

៣. ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ ។

៤. ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលបានការការពារជាអន្តរជាតិ ។

ប្រភពលើកជាបញ្ជីឈ្មោះប្រភេទឧក្រិដ្ឋកម្ម ហើយមិនពន្យល់អត្ថន័យនៃប្រភេទមួយៗទេ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម

- អត្ថន័យ៖ ប្រភពមិនផ្តល់និយមន័យទេ គ្រាន់តែរាយជាប្រភេទឧក្រិដ្ឋកម្មទី១ ក្នុងបញ្ជីឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងពេលកាន់អំណាច ។

- ឧទាហរណ៍៖ ឈ្មោះដូចដែលប្រភពសរសេរ៖ «ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម» ។

គន្លឹះពាក្យ៖ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍

- អត្ថន័យ៖ ប្រភពមិនផ្តល់និយមន័យទេ គ្រាន់តែរាយជាប្រភេទទី២ ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍» ។

- Example: "ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍" (genocide).

គន្លឹះពាក្យ៖ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ

- អត្ថន័យ៖ ប្រភពមិនផ្តល់និយមន័យទេ គ្រាន់តែរាយជាប្រភេទទី៣ ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ» ។

- Example: "ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ" (crimes against humanity).

គន្លឹះពាក្យ៖ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលបានការការពារជាអន្តរជាតិ

- អត្ថន័យ៖ ប្រភពមិនផ្តល់និយមន័យទេ គ្រាន់តែរាយជាប្រភេទទី៤ ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលបានការការពារជាអន្តរជាតិ» ។

- Example: "ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលបានការការពារជាអន្តរជាតិ" (crimes against internationally protected persons).

បន្ទាប់ពីបួនប្រភេទខាងលើ ប្រភពបន្ថែមចំណុចមួយទៀត គឺ ការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩ ។ ឆ្នាំ ១៩៤៩ ជាឆ្នាំរបស់អនុសញ្ញានេះ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ អនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩

- អត្ថន័យ៖ អនុសញ្ញាដែលប្រភពចែងថាត្រូវបានរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ។

- ឧទាហរណ៍៖ ប្រភពរាយ «ការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៤៩» ជាចំណុចបន្ថែមលើបញ្ជីឧក្រិដ្ឋកម្ម ។

ចំណុចចុងក្រោយនៃបញ្ជីឧក្រិដ្ឋកម្ម គឺ ការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ ។ ប្រភពដាក់វាជាបន្ទាត់ដាច់ដោយឡែក បន្ទាប់ពីអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវ ។

គន្លឹះពាក្យ៖ ទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ

- អត្ថន័យ៖ ទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ដែលប្រភពចែងថាត្រូវបានបំផ្លាញ ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ» ។

ប្រភពបញ្ចប់ចម្លើយដោយគោលបំណងនៃការកាត់ទោស ។ តុលាការកាត់ទោសមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមទាំងនោះដើម្បី៖

១. ផ្តើមការប្រួបបង្រួមជាតិ ផ្សះផ្សាជាតិ ។

២. ផ្ដល់យុត្តិធម៌ឱ្យជនរងគ្រោះដែលបានបាត់បង់ជីវិត ។

៣. ផ្ដល់យុត្តិធម៌ ផ្ដល់ភាពសប្បុរសចិត្ត និងការផ្សះផ្សាបរិភោគចិត្ត ដល់ជនរងគ្រោះដែលរស់រានមានជីវិត ។

៤. ជាការដាក់ទណ្ឌកម្មដល់អ្នកដែលបានប្រព្រឹត្ត កុំឱ្យចេញវិញ ។

៥. ជាមេរៀន ជាគំរូដល់មេដឹកនាំជំនាន់ក្រោយ កុំឱ្យធ្វើតាម និងដើម្បីទប់ស្កាត់របបនេះកើតមានជាថ្មី ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការកាត់ទោសមេដឹកនាំកំពូលខ្មែរក្រហម

- កាលបរិច្ឆេទ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ តុលាការ និងមេដឹកនាំកំពូលខ្មែរក្រហមដែលកាន់អំណាច ១៩៧៥–១៩៧៩ (ប្រភពមិនដាក់ឈ្មោះ)

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ តុលាការយកមេដឹកនាំកំពូលទាំងនោះទៅកាត់ទោស ដោយផ្អែកលើឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងពេលកាន់អំណាច ។ ការកាត់ទោសមានគោលបំណងប្រាំ ។

- មូលហេតុ៖ ឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងបួនប្រភេទ ការរំលោភអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩ និងការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ ។

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ការប្រួបបង្រួមជាតិ យុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះ ការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងមេរៀនសម្រាប់មេដឹកនាំជំនាន់ក្រោយ ។

- ចងចាំ៖ ប្រភពមិនដាក់ឈ្មោះតុលាការ មិនដាក់ថ្ងៃសាលក្រម និងមិនដាក់ចំនួនអ្នកស្លាប់ទេ ។ កុំបន្ថែមព័ត៌មានទាំងនោះ ។

- កុំច្រឡំ៖ «ប្រភេទឧក្រិដ្ឋកម្ម» មានបួន (បូកអនុសញ្ញា និងទ្រព្យវប្បធម៌ជាចំណុចបន្ថែម) ចំណែក «គោលបំណងនៃការកាត់ទោស» មានប្រាំ ។ មិនត្រូវរាយគោលបំណងជាប្រភេទឧក្រិដ្ឋកម្មទេ ។

១. មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមកាន់អំណាច ១៩៧៥–១៩៧៩ → ប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មបួនប្រភេទ រំលោភអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩ និងបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ → តុលាការយកមេដឹកនាំកំពូលទៅកាត់ទោស ។

២. មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ ការកាត់ទោស → ការផ្តើមប្រួបបង្រួមជាតិ និងផ្សះផ្សាជាតិ → យុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះដែលបាត់បង់ជីវិត និងដល់អ្នករស់រានមានជីវិត ។

៣. មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ ការដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកប្រព្រឹត្ត → ការទប់ស្កាត់មិនឱ្យធ្វើឡើងវិញ → មេរៀន និងគំរូដល់មេដឹកនាំជំនាន់ក្រោយ និងការទប់ស្កាត់របបនេះកើតមានជាថ្មី ។

ប្រភពមិនមានផែនទី ឬរូបភាពសម្រាប់មេរៀននេះទេ ។ អ្វីដែលមានគឺឯកសារសរសេរពីរកន្លែង ៖

សារៈសំខាន់នៃមេរៀននេះស្ថិតនៅលើចំណុចទាំងប្រាំដែលប្រភពរាយ ៖ ការកាត់ទោសជាផ្លូវនៃការប្រួបបង្រួមជាតិ និងការផ្សះផ្សាជាតិ ។ វាផ្ដល់យុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះដែលបានបាត់បង់ជីវិត និងផ្ដល់យុត្តិធម៌ ភាពសប្បុរសចិត្ត និងការផ្សះផ្សាបរិភោគចិត្តដល់ជនរងគ្រោះដែលរស់រានមានជីវិត ។ វាជាការដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកប្រព្រឹត្ត ហើយជាមេរៀន និងគំរូដល់មេដឹកនាំជំនាន់ក្រោយ ដើម្បីទប់ស្កាត់របបនេះមិនឱ្យកើតមានជាថ្មី ។

១. ច្រឡំឆ្នាំ ៖ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជា ១៩៧៥–១៩៧៩ រីឯសាធារណរដ្ឋខ្មែរជា ១៩៧០–១៩៧៥ ។

- កុំច្រឡំ៖ ឆ្នាំ ១៩៤៩ ជាឆ្នាំរបស់អនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវ មិនមែនឆ្នាំរបស់របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យទេ ។

២. ច្រឡំចំនួន ៖ ប្រភេទឧក្រិដ្ឋកម្មមានបួន គោលបំណងនៃការកាត់ទោសមានប្រាំ ។

៣. បន្ថែមព័ត៌មានដែលប្រភពមិនមាន ៖ ឈ្មោះតុលាការ ថ្ងៃសាលក្រម ឈ្មោះមេដឹកនាំ និងចំនួនអ្នកស្លាប់ សុទ្ធតែមិនមានក្នុងប្រភព ។

៤. លាយប្រភេទឧក្រិដ្ឋកម្មជាមួយគ្នា ៖ ប្រភពរាយវាជាបួនប្រភេទដាច់ដោយឡែក ហើយមិនផ្តល់និយមន័យទេ ។

• លេខ ៤-២-៥៖ ឧក្រិដ្ឋកម្ម ៤ ប្រភេទ + ចំណុចបន្ថែម ២ (អនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវ ១៩៤៩ និងទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ) + គោលបំណង ៥ ។
• ចងចាំពាក្យចាប់ផ្តើម៖ «សង្គ្រាម — ប្រល័យពូជសាសន៍ — មនុស្សជាតិ — អន្តរជាតិ» ។
• ចងចាំគោលបំណងតាមលំដាប់៖ ជាតិ → អ្នកស្លាប់ → អ្នករស់ → ទណ្ឌកម្ម → មេរៀន ។
• ថ្ងៃសំខាន់តែមួយ៖ ១៩៤៩ (អនុសញ្ញា) និងរយៈពេល ១៩៧៥–១៩៧៩ (របប) ។

សំណួរពីប្រភពដែលរក្សាទុកក្នុងមេរៀននេះ ៖ សំណួរទី៣ តែមួយ ។

សំណួរ ៣ (ពីប្រភព)៖ បានជាតុលាការយកមេដឹកនាំកំពូលខ្មែរក្រហមទៅកាត់ទោសព្រោះ ៖

ចម្លើយ (តាមប្រភព)៖ មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមទាំងនោះបានប្រព្រឹត្តអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងពេលកាន់អំណាច ដូចជា ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលបានការការពារជាអន្តរជាតិ ព្រមទាំងការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩ និងការបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ ។ តុលាការកាត់ទោសដើម្បី ផ្តើមការប្រួបបង្រួមជាតិ ផ្សះផ្សាជាតិ ផ្ដល់យុត្តិធម៌ឱ្យជនរងគ្រោះដែលបានបាត់បង់ជីវិត ផ្ដល់យុត្តិធម៌ ភាពសប្បុរសចិត្ត និងការផ្សះផ្សាបរិភោគចិត្តដល់ជនរងគ្រោះដែលរស់រានមានជីវិត ដាក់ទណ្ឌកម្មលើអ្នកប្រព្រឹត្តកុំឱ្យចេញវិញ និងជាមេរៀន ជាគំរូដល់មេដឹកនាំជំនាន់ក្រោយ ។

សំណួរបន្ថែម [សំណួរបង្កើតដោយយើង — មិនមែនពីប្រភព]៖

១. តើកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យមានរយៈពេលពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? — ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ។

២. តើឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងបួនប្រភេទដែលប្រភពរាយមានអ្វីខ្លះ? — ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលបានការការពារជាអន្តរជាតិ ។

៣. តើអនុសញ្ញាដែលត្រូវបានរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនោះជាអនុសញ្ញាឆ្នាំណា? — អនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩ ។

៤. តើគោលបំណងទី៣ នៃការកាត់ទោសគឺដើម្បីអ្វី? — ផ្ដល់យុត្តិធម៌ ភាពសប្បុរសចិត្ត និងការផ្សះផ្សាបរិភោគចិត្តដល់ជនរងគ្រោះដែលរស់រានមានជីវិត ។

៥. តើប្រភពផ្តល់ចំនួនអ្នកស្លាប់ឬទេ? — ទេ ប្រភពមិនផ្តល់ចំនួនអ្នកស្លាប់ទេ ។

៦. តើប្រភពដាក់ឈ្មោះតុលាការឬទេ? — ទេ ប្រភពមិនដាក់ឈ្មោះតុលាការទេ ។

កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជាដំណាក់កាលនយោបាយទី៤ ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ។ មេដឹកនាំខ្មែរក្រហមដែលកាន់អំណាចក្នុងរយៈពេលនោះ បានប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មបួនប្រភេទ គឺឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងអ្នកទទួលបានការការពារជាអន្តរជាតិ ព្រមទាំងបានរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើអនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ ១៩៤៩ និងបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិ ។ តុលាការយកមេដឹកនាំកំពូលទាំងនោះទៅកាត់ទោស ដោយមានគោលបំណងប្រាំ ។