សមាសធាតុក្នុងសូលុយស្យុងទឹក

ដាក់អំបិលមួយស្លាបព្រាក្នុងកែវទឹក ។ អំបិលបាត់ភ្លាម តែទឹកមានរសជាតិប្រៃ ។ អំបិលមិនបានវិនាសទេ — វាបែកជាចំណែកតូចៗដែលភ្នែកមើលមិនឃើញ ហៅថា អ៊ីយ៉ុង ។ អ៊ីយ៉ុងទាំងនោះហើយជាអ្នកដឹកចរន្តអគ្គិសនីក្នុងទឹក ។ ដូច្នេះ សូលុយស្យុងទឹកមិនមែនគ្រាន់តែ «ទឹកដែលមានរសជាតិ» ទេ តែជាបណ្តុំភាគល្អិតដែលមានបន្ទុក ។

ដើម្បីយល់មេរៀននេះ គេគ្រាន់តែឆ្លើយសំណួរបី ៖ (ក) សមាសធាតុនោះបែកជាអ៊ីយ៉ុង ឬនៅជាម៉ូលេគុល? (ខ) បើលាយសូលុយស្យុងពីរ តើអ៊ីយ៉ុងណាជួបគ្នាហើយកើតជាកករ? (គ) តើអ៊ីយ៉ុងណាជាអ្នកមើល (អ៊ីយ៉ុងទស្ស) ព្រោះវាមិនប្រែប្រួល?

សមាសធាតុអាចជាសមាសធាតុអ៊ីយ៉ុង ឬម៉ូលេគុល ។ ក្នុងអង្គធាតុអ៊ីយ៉ុង ទម្រង់ក្រាមត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសារបន្ទុកផ្ទុយទាញគ្នាទៅវិញទៅមកដោយកម្លាំងអ៊ីយ៉ុង ។ ក្នុងអង្គធាតុអ៊ីយ៉ុង ម៉ូលេគុលទម្រង់ក្រាមបង្កើតឡើងដោយការប្រទាញគ្នាទៅវិញទៅមកដោយកម្លាំងអន្តរម៉ូលេគុល ។ កាលណាគេលំរាយសមាសធាតុអ៊ីយ៉ុងនិងសមាសធាតុម៉ូលេគុលក្នុងទឹក សមាសធាតុទាំងនេះមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា ។ [UNCLEAR: សមាសធាតុអ៊ីយ៉ុងអាចជាសមាសធាតុអ៊ីយ៉ុង — the first clause repeats «អ៊ីយ៉ុង»; the exact first two words of the paragraph are not certain] [UNCLEAR: ក្នុងអង្គធាតុអ៊ីយ៉ុង ម៉ូលេគុលទម្រង់ក្រាម — word boundary between line 2 and line 3 uncertain; may read «ក្នុងអង្គធាតុអ៊ីយ៉ុងម៉ូលេគុល»]

ភាពខុសគ្នានេះឃើញច្បាស់នៅរូបទី ១ (ផ្នែក ៦) ៖ ក្នុងប្រអប់ខាងឆ្វេង អ៊ីយ៉ុង K⁺, Pb²⁺, I⁻ និង NO₃⁻ រាយប៉ាយដោយឡែកពីគ្នា ។ លុះដល់ប្រអប់ខាងស្ដាំ Pb²⁺ និង I⁻ ប្រមូលផ្តុំគ្នាជាដុំ ចំណែក K⁺ និង NO₃⁻ នៅតែរាយប៉ាយ ។

ទឹកគឺជាម៉ូលេគុលប៉ូល ។ ផ្នែកមួយនៃម៉ូលេគុលទឹកមានបន្ទុកអវិជ្ជមានបន្តិច ហើយផ្នែកមួយទៀតមានបន្ទុកវិជ្ជមានបន្តិច ។ ដូច្នេះ ម៉ូលេគុលទឹកចាប់ជាប់នឹងអ៊ីយ៉ុងនៅលើផ្ទៃគ្រីស្តាល់ ហើយទាញវាចេញពីគ្នា ។ នៅពេលនោះ គ្រីស្តាល់បែកជាអ៊ីយ៉ុងដែលហែលដោយឡែកក្នុងទឹក ។ ដំណើរការនេះហៅថា ការបំបែក ។

សូមកត់សម្គាល់ ៖ ការបំបែកមិនដូចគ្នានឹងការរលាយទេ ។ ការរលាយគឺជាការប្រែពីរឹងទៅជាសូលុយស្យុង ។ ការបំបែកគឺជាការដាច់អ៊ីយ៉ុងចេញពីគ្នាបន្ទាប់ពីរលាយ ។

លាយសូលុយស្យុងពីរចូលគ្នា ។ អ៊ីយ៉ុងខ្លះជួបគ្នាហើយទាញគ្នាខ្លាំងជាងទឹកទាញពួកវា ។ ពេលនោះ វាប្រមូលផ្តុំគ្នាជាដុំរឹងតូចៗដែលមើលឃើញ — នោះហៅថា កករ ។ បើគ្មានអ៊ីយ៉ុងណាមួយទាញគ្នាខ្លាំងគ្រប់គ្រាន់ទេ សូលុយស្យុងនៅថ្លាដដែល ហើយគ្មានប្រតិកម្មអ្វីកើតឡើងឡើយ ។

សូលុយស្យុងដែលមានអ៊ីយ៉ុងច្រើនចម្លងចរន្តបានល្អ ។ សូលុយស្យុងដែលមានអ៊ីយ៉ុងតិចចម្លងចរន្តបានខ្សោយ ។ សូលុយស្យុងដែលគ្មានអ៊ីយ៉ុងសោះមិនចម្លងចរន្តទេ ។ ដូច្នេះ ពេលដាក់អំពូលអគ្គិសនីក្នុងសែលបីដែលដូចគ្នា ភាពភ្លឺនៃអំពូលបង្ហាញពីចំនួនអ៊ីយ៉ុងក្នុងសូលុយស្យុង ។ នេះជាមូលដ្ឋាននៃការបែងចែកអេឡិចត្រូលីតខ្លាំង អេឡិចត្រូលីតខ្សោយ និងមិនមែនអេឡិចត្រូលីត ។

នៅពេលសមាសធាតុដែលបង្កើតឡើងពីអ៊ីយ៉ុងបំបែកក្នុងទឹក អ៊ីយ៉ុងបានផ្តាច់ចេញពីគ្នា (មើលរូបទី 1.1) ។ ការផ្តាច់នៃអ៊ីយ៉ុងនេះកើតឡើងនៅពេលដែលសមាសធាតុអ៊ីយ៉ុងរលាយហៅថាការបំបែក ។

ឧទាហរណ៍ ការបំបែកនៃសូដ្យូមក្លរួដែល [UNCLEAR: មានកាលៈស្រមករ — a short phrase before «ក្នុងទឹក» cannot be read with confidence] ក្នុងទឹកបង្ហាញតាមរយៈសមីការខាងក្រោម ៖

- កុំច្រឡំ៖ ការបំបែក (dissociation) គឺអ៊ីយ៉ុងដែលមានស្រាប់ដាច់ចេញពីគ្នា ។ អ៊ីយ៉ុងកម្ម (ionisation, ផ្នែក ៣.៣) គឺម៉ូលេគុលបង្កើតអ៊ីយ៉ុងថ្មី ។ NaCl បំបែក; HCl អ៊ីយ៉ុងកម្ម ។

ប្រតិកម្មនៃអ៊ីយ៉ុងទាំងឡាយក្នុងសូលុយស្យុងទឹកតាងដោយសមីការអ៊ីយ៉ុងសម្រួល ប្រសើរជាងសមីការគីមី ។ សមីការអ៊ីយ៉ុងសម្រួលជាសមីការដែលសរសេរតែសមាសធាតុនិងអ៊ីយ៉ុងទាំងឡាយណាដែលរងនូវ [UNCLEAR: បំរម្រ — one word illegible] ក្នុងពេលប្រតិកម្មក្នុងសូលុយស្យុងទឹក ។

ដើម្បីសរសេរសមីការអ៊ីយ៉ុងសម្រួល ដំបូងរៀបសមីការគីមីទៅជាសមីការអ៊ីយ៉ុងសព្វ ។ សមាសធាតុអ៊ីយ៉ុងរលាយទាំងអស់ បង្ហាញជាអ៊ីយ៉ុងក្នុងសូលុយស្យុង ។ ចំណែកកករបង្ហាញជាអង្គធាតុរឹង ។ បន្ទាប់មក គេលុបអ៊ីយ៉ុងដែលមានដូចគ្នានៅអង្គទាំងពីរ (អ៊ីយ៉ុងទស្ស) ចេញ ។

- ចំណាំ៖ សមីការអ៊ីយ៉ុងពេញលេញ (សព្វ) បង្ហាញអ៊ីយ៉ុងទាំងអស់ ។ សមីការអ៊ីយ៉ុងសម្រួល បង្ហាញតែអ៊ីយ៉ុងដែលពិតជាប្រែប្រួល ។

សមាសធាតុម៉ូលេគុលមួយចំនួនក៏អាចមានសញ្ញាណជាអ៊ីយ៉ុងក្នុងសូលុយស្យុងដែរ ។ ភាគច្រើនជាសមាសធាតុប៉ូល ។ អ៊ីយ៉ុងកើតឡើងពីម៉ូលេគុលនៃអង្គធាតុរលាយដោយអំពីនៃអង្គធាតុរលាយហៅថា អ៊ីយ៉ុងកម្ម ។

កាលណាសមាសធាតុអ៊ីយ៉ុងរលាយ អ៊ីយ៉ុងដែលកើតឡើងត្រូវបានផ្តាច់ចេញពីគ្នា ។ កាលណាសមាសធាតុម៉ូលេគុលរលាយក្នុងអង្គធាតុរលាយប៉ូល អ៊ីយ៉ុងក៏បានកើតដែរ តែមិនមានចំណែកសមាសធាតុមិនរលាយទេ ។ អ៊ីយ៉ុងទាំងឡាយក្នុងសូលុយស្យុងទឹកគឺអ៊ីយ៉ុងកើតឡើងដោយម៉ូលេគុលរលាយហើយហ៊ុំព័ទ្ធដោយម៉ូលេគុលទឹក ។ ចំណែកលោហៈដែលបញ្ចេញជាកម្មនៃអង្គភាពពេលអ៊ីយ៉ុងដាច់ ។ [UNCLEAR: ចំណែកលោហៈដែលបញ្ចេញជាកម្មនៃអង្គភាពពេលអ៊ីយ៉ុងដាច់ — this sentence is incomplete in the scan / continues illegibly]

ការរលាយរបស់សមាសធាតុក្នុងសូលុយស្យុង អាស្រ័យលើកម្លាំងសម្ព័ន្ធនានាក្នុងម៉ូលេគុលអង្គធាតុរលាយនិងកម្លាំងប្រទាញរវាងម៉ូលេគុលនៃអង្គធាតុរលាយនិងអង្គធាតុរលាយ ។ លើកម្លាំងសម្ព័ន្ធនានាក្នុងម៉ូលេគុលអង្គធាតុរលាយខ្លាំងជាងកម្លាំងប្រទាញរវាងម៉ូលេគុលអង្គធាតុរលាយ នោះសម្ព័ន្ធនៃអង្គធាតុរលាយត្រូវបានបំបែក ហើយម៉ូលេគុលរលាយចេញពីអ៊ីយ៉ុង ។ អ៊ីយ៉ុងនៃសូលុយស្យុង (HCl) ជាសមាសធាតុម៉ូលេគុលប៉ូលដែលអ៊ីយ៉ុងក្នុងសូលុយស្យុងទឹក ។ សមាសធាតុនេះមានសម្ព័ន្ធប៉ូលខ្លាំង ។ កម្លាំងប្រទាញរវាងម៉ូលេគុលប៉ូល (HCl) និងម៉ូលេគុលប៉ូលរបស់ទឹក គឺខ្លាំងជាងកម្លាំងសម្ព័ន្ធរបស់ម៉ូលេគុល (HCl) ឱ្យទៅជាអ៊ីយ៉ុងអ៊ីដ្រូនីញ៉ូមនិងអ៊ីយ៉ុងក្លរួ ។

សមាសធាតុម៉ូលេគុលជាច្រើន ដែលមានអាតូមអ៊ីដ្រូសែនចងសម្ព័ន្ធដោយសម្ព័ន្ធកូវ៉ាឡង់ប៉ូល ។ សមាសធាតុទាំងនេះឱ្យអ៊ីយ៉ុងក្នុងសូលុយស្យុងទឹកដោយបញ្ចេញអ៊ីយ៉ុង H⁺ ។ អ៊ីយ៉ុង H⁺ ប្រតិកម្មជាមួយម៉ូលេគុល ឬអ៊ីយ៉ុងយ៉ាងខ្លាំងដែលធ្វើឱ្យវាមិនអាចនៅឯកឯង ។ អ៊ីដ្រូសែនកូវ៉ាឡង់រលាយក្នុងទឹក គឺ [UNCLEAR: ជាទូទៅដូចជាក្នុងប្រតិកម្មគីមី — long clause, several words illegible] ដែលប្រតិកម្មបានស្រូបយកដោយជាតិ HCl ទៅម៉ូលេគុលទឹក ហើយវាក៏បានជាសម្ព័ន្ធកូវ៉ាឡង់ទៅជាអ្នកស៊ីដ្រូសែនជាសញ្ញាណ H₃O⁺ ។

អ៊ីយ៉ុង H₃O⁺ ហៅថាអ៊ីយ៉ុងអ៊ីដ្រូញ៉ូម ។ ប្រតិកម្មអ៊ីយ៉ុង H⁺ ទៅជាអ៊ីយ៉ុង H₃O⁺ ផ្លាស់ចាំពល ច្រើនសម្រាប់ធ្វើម៉ូលេគុលអង្គធាតុរលាយទៅជាអ៊ីយ៉ុង ។

- កុំច្រឡំ៖ H⁺ គ្មាននៅឯកឯងក្នុងទឹកទេ ។ ក្នុងសូលុយស្យុងទឹក គេសរសេរ H₃O⁺ ។ សៀវភៅសរសេរ H₂O⁺ នៅកន្លែងមួយ [UNCLEAR: the paragraph above prints «H₂O⁺» in one place in the scan where «H₃O⁺» is expected — copied as read] តែទម្រង់ត្រឹមត្រូវគឺ H₃O⁺ ។

សារធាតុទាំងឡាយដែលខ្សោយជាអ៊ីយ៉ុងនិងចម្លងចរន្តអគ្គិសនីក្នុងសូលុយស្យុងជាអេឡិចត្រូលីត ។ ចំណែកសារធាតុមិនខ្សោយជាអ៊ីយ៉ុងនិងមិនចម្លងចរន្តអគ្គិសនីក្នុងសូលុយស្យុងគឺមិនមែនអេឡិចត្រូលីត ។ [UNCLEAR: នៅក្នុងទឹកនិងជាសមាសធាតុអេឡិចត្រូលីត — clause partially illegible]

ភាគច្រើនចរន្តអគ្គិសនីនៅសូលុយស្យុងអេឡិចត្រូលីតអាស្រ័យទៅនឹងលទ្ធភាពនៃការបំបែកជាអ៊ីយ៉ុងរបស់អេឡិចត្រូលីតក្នុងសូលុយស្យុង (រូបទី 1.5) ។

- កុំច្រឡំ៖ អេឡិចត្រូលីតខ្លាំង មិនមែនមានន័យថា «កំហាប់ខ្ពស់» ទេ ។ អាស៊ីតក្លរីឌ្រិចជាអេឡិចត្រូលីតខ្លាំង សូម្បីតែសូលុយស្យុងរាវខ្លាំងដល់ 0.00001M ក៏ដោយ ។ ផ្ទុយទៅវិញ អាស៊ីតអាសេទិចជាអេឡិចត្រូលីតខ្សោយ សូម្បីតែសូលុយស្យុងរាវខ្លាំងរហូតដល់ 10M ក៏ដោយ ។

អុីដ្រូសែនក្លរីត អុីដ្រូសែនប្រូមូនិងអុីដ្រូសែនអុីយ៉ូដបំបែក 100 % ទៅជាអុីយ៉ុងក្នុងសូលុយស្យុងទឹក ។ អេឡិចត្រូលីតខ្លាំង ជាសារធាតុដែលរំលាយក្នុងសូលុយស្យុងទឹករាវចម្លងចរន្តអគ្គិសនីបានល្អ ហើយសមាសធាតុនោះបំបែកជាអុីយ៉ុងទាំងស្រុងក្នុងសូលុយស្យុងទឹក ។ សូលុយស្យុងអុីដ្រូសែនក្លរីត អុីដ្រូសែនប្រូមូ និងអុីដ្រូសែនអុីយ៉ូដក្នុងទឹកជាសូលុយស្យុងអាស៊ីត ។ អាស៊ីតទាំងនេះរលាយទាំងស្រុងក្នុងទឹកជាសូលុយស្យុងអេឡិចត្រូលីតខ្លាំង ។

អេឡិចត្រូលីតខ្លាំងរលាយក្នុងទឹកឱ្យផលជាអុីយ៉ុងតែមួយមុខ ។ ឧទាហរណ៍៖ អេឡិចត្រូលីតខ្លាំងមួយចំនួនដូចជា NaCl អាចរលាយបានច្រើនក្នុងទឹកនិងឱ្យជាអុីយ៉ុង Na⁺ និង Cl⁻ ក្នុងសូលុយស្យុងទឹក ។

- ចំណាំ៖ នៅក្នុងសមីការ អេឡិចត្រូលីតខ្លាំងរលាយសរសេរជាអុីយ៉ុង ។

សមាសធាតុម៉ូលេគុលមួយចំនួនជាអេឡិចត្រូលីតខ្សោយ ព្រោះក្នុងសូលុយស្យុងទឹកវាបំបែកទៅជាអុីយ៉ុងបានតិចតួច ។ ឧទាហរណ៍ អុីដ្រូសែនហ្វ្លួរអរ (HF) រលាយក្នុងទឹកជាសូលុយស្យុងអាស៊ីតហ្វ្លួរអរអុីឌ្រិច ។ សម្ព័ន្ធរវាងអុីដ្រូសែននិងហ្វ្លួរអរ ខ្លាំងជាងសម្ព័ន្ធរវាងអុីដ្រូសែននិងអាតូមអុីដ្រូសែនដទៃទៀត ។ នៅពេលអុីដ្រូសែនហ្វ្លួរអររលាយក្នុងទឹក ម៉ូលេគុលខ្លះបំបែកជាអុីយ៉ុង H⁺ និង F⁻ ។ ប៉ុន្តែប្រតិកម្មច្រាស បានបញ្ជូនអុីយ៉ុង H⁺ និងអុីយ៉ុង F⁻ ទៅជាសញ្ញានម៉ូលេគុលអុីដ្រូសែនហ្វ្លួរអរវិញ ។ តាមសមីការ ៖

HF(aq) + H₂O(l) ⇌ H₃O⁺(aq) + F⁻(aq)

កំហាប់នៃ HF ធំជាងកំហាប់អុីយ៉ុង H₃O⁺ និងកំហាប់អុីយ៉ុង F⁻ ។

- ចំណាំ៖ ដែលសរសេរ ⇌ គឺមានន័យថាប្រតិកម្មកើតឡើងបានទាំងសងខាង ។ ម៉ូលេគុល HF នៅសល់ច្រើន ។

អុីដ្រូសែនហ្វ្លួរអរគឺជាឧទាហរណ៍នៃអេឡិចត្រូលីតខ្សោយ ។ អេឡិចត្រូលីតខ្សោយ គឺជាសមាសធាតុដែលរំលាយក្នុងសូលុយស្យុងទឹករាវចម្លងចរន្តអគ្គិសនីខ្សោយ (មានតែមានអុីយ៉ុងតិចតួច) ។ [UNCLEAR: «(មានតែមានអុីយ៉ុងតិចតួច)» — the two words between «មាន» and «អុីយ៉ុង» are printed small; read as «តែមាន»] ឧទាហរណ៍ផ្សេងទៀតនៃអេឡិចត្រូលីតខ្សោយ ដូចជាអាស៊ីតអាសេទិច CH₃COOH បំបែកជាអុីយ៉ុងតិចតួចក្នុងសូលុយស្យុងទឹក ។ ចំណែកមិនអេឡិចត្រូលីតដូចជា ម៉ូលេគុលស្ការ៉ូសរលាយក្នុងទឹក ប៉ុន្តែមិនបំបែកជាអុីយ៉ុងក្នុងសូលុយស្យុងទេដូច្នេះ ក្នុងសូលុយស្យុងទឹកវាមិនចម្លងអគ្គិសនី ។

- កុំច្រឡំ៖ អេឡិចត្រូលីតខ្សោយ និងមិនមែនអេឡិចត្រូលីត ខុសគ្នា ។ អេឡិចត្រូលីតខ្សោយមានអ៊ីយ៉ុងតិចតួច (ចម្លងចរន្តខ្សោយ) ។ មិនមែនអេឡិចត្រូលីតគ្មានអ៊ីយ៉ុងសោះ (មិនចម្លងចរន្ត) ។

សមាសធាតុមួយចំនួនមិនរលាយទាំងស្រុងទេ ។ សមាសធាតុទាំងនេះហៅថា សមាសធាតុរលាយតិច ។ គេមានការលំបាកក្នុងការសរសេរវិធានកម្រិត [UNCLEAR: កម្រិតរលាយ? — word after «វិធាន» not certain] ដើម្បីប្រើប្រតិបត្តិក្នុងខ្នាតតូចទាំងអស់ ។ ប៉ុន្តែគេអាចសរសេរជាកាលការណ៍មួយចំនួនដែលអាចឱ្យអ្នកព្យាករណ៍ ចាតិសមាសធាតុដែលបានបង្កើតឡើងពីអ៊ីយ៉ុងរលាយឬអត់ ។

ការណ៍ខ្លីៗទៅនៃកម្រិតរលាយ៖

១. សមាសធាតុសូដ្យូម ប៉ូតាស្យូម និងអាម៉ូញ៉ូមរលាយក្នុងទឹក ។

២. សមាសធាតុនីត្រាត អាសេតាត និងក្លរ៉ាតរលាយក្នុងទឹក ។

៣. អំបិលក្លរួភាគច្រើនរលាយ លើកលែងតែអំបិលប្រាក់ អំបិលបារ៉ត (I) និងអំបិលសំណ (II) [UNCLEAR: ក្មេងមិនរលាយ — the two words before «មិនរលាយ» read as «ក្មេង» but the correct word is not certain] មិនរលាយ ។

៤. អំបិលស៊ុលផាតរលាយ លើកលែងតែអំបិលស៊ុលផាតនៃបារ៉ូម ស្ត្រុងចូម សំណ កាល់ស្យូម និងបារ៉ត ។

៥. អំបិលកាបូណាត ផូស្វាតនិងស៊ីលីកាតមិនរលាយ លើកលែងតែប៉ូតាស្យូមនិងអាម៉ូញ៉ូមដែលរលាយ ។

៦. អំបិលស៊ុលហ្វីតមិនរលាយ លើកលែងតែអំបិលស៊ុលហ្វីតនៃកាល់ស្យូម ស្ត្រុងចូម សូដ្យូម ប៉ូតាស្យូម និងអាម៉ូញ៉ូមដែលរលាយ ។

- ចំណាំ៖ ត្រូវអានច្បាប់ទាំងអស់មុននឹងសម្រេច ។ ច្បាប់ទី ២ និយាយថានីត្រាតរលាយជានិច្ច ដូច្នេះអំបិលនីត្រាតគ្រប់ប្រភេទ (រួមទាំង Pb(NO₃)₂ និង Cd(NO₃)₂) រលាយ ។

តារាង 1.1 អាចឱ្យយើងព្យាករ ចាតិដឹងមានអ្វីកើតឡើង បើសូលុយស្យុងនៃសមាសធាតុរលាយពីរបានលាយចូលគ្នា ។ បើការរលាយនៃសមាសធាតុទាំងពីរនាំឱ្យមានបន្សំអ៊ីយ៉ុងដែលកើតឡើងជាសមាសធាតុមិនរលាយនោះ កករនឹងកើតមាន ។ កករនឹងកើតឡើងកាលណាការប្រទាញគ្នារវាងអ៊ីយ៉ុងនឹងអ៊ីយ៉ុងខ្លាំងជាងការប្រទាញគ្នារវាងអ៊ីយ៉ុងនឹងម៉ូលេគុលទឹកដែលនៅហ៊ុំព័ទ្ធជុំវិញ ។

អានតារាងតាមជួរឈរ (កាតូយ៉ុង) និងជួរដេក (អាញ៉ុង) ។ ក្រឡាដែលប្រសព្វគ្នាបង្ហាញលក្ខណៈរលាយនៃសមាសធាតុនោះ ។

កំណត់សម្គាល់៖

• រ ៖ សមាសធាតុរលាយក្នុងទឹក
• ម ៖ សមាសធាតុមិនរលាយក្នុងទឹក
• ត ៖ សមាសធាតុរលាយតិច
• ហ ៖ សមាសធាតុហើរបាយបំបែកជាឧស្ម័នហើរឡើង [UNCLEAR: ហើរបាយបំបែកជាឧស្ម័នហើរឡើង — the word «បាយ» in the legend for ហ is not certain]
• មហ ៖ សមាសធាតុមិនហើរ
• – ៖ សមាសធាតុដែលពុំកើតមាន

Legend:

• រ: soluble in water
• ម: insoluble in water
• ត: slightly soluble
• ហ: volatile — the compound escapes as a gas
• មហ: not volatile
• –: the compound does not exist

នៅក្នុងមេរៀននេះ គេប្រើកំហាប់សូលុយស្យុងដើម្បីដឹងចំនួនម៉ូលអ៊ីយ៉ុង (លំហាត់ ១ ទំព័រ

៤១) និងដើម្បីគណនាម៉ាសកករ (លំហាត់

១០) ។ រូបមន្តទាំងបីខាងក្រោមជារូបមន្តគោលដែលគេប្រើ ។ ចំណែកផ្នែក ៤.៤ និង ៤.៥ បន្ថែមរូបមន្តម៉ូលពីម៉ាស និងសមាមាត្រម៉ូលពីសមីការ ដែលលំហាត់ ១០ ត្រូវការដែរ ។

រូបមន្ត៖ កំហាប់ម៉ូឡារីតេ

$$C_M=\frac{n}{V_s}$$

- $C_M$ ៖ កំហាប់ម៉ូឡារីតេ (ឯកតា៖ mol/L ឬ M)

- $n$ ៖ ចំនួនម៉ូលធាតុរលាយ (ឯកតា៖ mol)

- $V_s$ ៖ មាឌសូលុយស្យុង (ឯកតា៖ L)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលដឹងចំនួនម៉ូល និងមាឌសូលុយស្យុង ។

- ចំណាំ៖ $V_s$ ជាមាឌសូលុយស្យុងសរុប មិនមែនមាឌទឹកទេ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $n=C_M{V}_s$, $V_s=n/C_M$

រូបមន្ត៖ កំហាប់ម៉ាស

$$C_m=\frac{m_s}{V_s}$$

- $C_m$ ៖ កំហាប់ម៉ាស (ឯកតា៖ g/L)

- $m_s$ ៖ ម៉ាសធាតុរលាយ (ឯកតា៖ g)

- $V_s$ ៖ មាឌសូលុយស្យុង (ឯកតា៖ L)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលសំណួរឲ្យម៉ាសជាក្រាម ហើយសួររកកំហាប់ ។

- ចំណាំ៖ ត្រូវបំប្លែង mL ទៅ L មុននឹងចែក ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $m_s=C_m{V}_s$

រូបមន្ត៖ កំហាប់ជាភាគរយម៉ាស

$$C\%=\frac{m_s}{m_{sol}}\times 100$$

- $C\%$ ៖ កំហាប់ជាភាគរយ (ឯកតា៖ % គ្មានខ្នាត)

- $m_s$ ៖ ម៉ាសធាតុរលាយ (ឯកតា៖ g)

- $m_{sol}$ ៖ ម៉ាសសូលុយស្យុងសរុប = ម៉ាសធាតុរលាយ + ម៉ាសអង្គធាតុរលាយ (ឯកតា៖ g)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលសំណួរសួរ «ប៉ុន្មានក្រាមក្នុង ១០០ ក្រាមសូលុយស្យុង» ។

- ចំណាំ៖ ភាគបែងជាម៉ាសសូលុយស្យុង មិនមែនម៉ាសទឹកទេ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $m_s=\frac{C\%\times m_{sol}}{100}$

- កុំច្រឡំ៖ កំហាប់ជាភាគរយ និងកំហាប់ម៉ូឡារីតេ មិនដូចគ្នាទេ ។ មួយគិតជាម៉ាស មួយគិតជាម៉ូល ។

រូបមន្ត៖ ចំនួនម៉ូលពីម៉ាស

$$n=\frac{m}{M}$$

- $n$ ៖ ចំនួនម៉ូលធាតុរលាយ (ឯកតា៖ mol)

- $m$ ៖ ម៉ាសធាតុរលាយ (ឯកតា៖ g)

- $M$ ៖ ម៉ាសម៉ូល (ឯកតា៖ g/mol)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលសំណួរឲ្យម៉ាសជាក្រាម ហើយត្រូវការចំនួនម៉ូល (លំហាត់ ១០ ទំព័រ ៤១) ។

- ចំណាំ៖ ម៉ាសត្រូវគិតជាក្រាម និងម៉ាសម៉ូលជា g/mol មុននឹងចែក ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $m=nM$, $M=m/n$