សាធារណរដ្ឋខ្មែរ ១៩៧០–១៩៧៥

សាធារណរដ្ឋខ្មែរ គឺជារបបដែលប្រភពដាក់នៅចន្លោះរបបសង្គមរាស្ត្រនិយម (១៩៥៥ -១៩៧០) និងការចូលកាន់កាប់របស់កងទ័ពខ្មែរក្រហមនៅ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ។ វាមានរយៈពេលតែ ១៩៧០ -១៩៧៥ ប៉ុណ្ណោះ ។

ប្រភពពន្យល់ការដួលរលំដោយ បញ្ជីមូលហេតុ មួយ ដែលចាប់ផ្តើមពីជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន ហើយបញ្ចប់ដោយការចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។ មូលហេតុទាំងនោះមានពីរស្រទាប់ ៖

• ស្រទាប់ខាងក្នុង ៖ ប្រជាជននៅទីក្រុងភ្នំពេញ និងនៅតំបន់រាជធានី រស់នៅក្នុងភាពអាប់អួ ខ្វះអាហារ ខ្វះជម្រក បាត់បង់ការងារ ទំនិញឡើងថ្លៃ មានអតិផរណា គ្មានអនាធិបតេយ្យ មានចោរកម្ម អយុត្តិធម៌ ពុករលួយ និងមានបាតុកម្ម កុបកម្ម កុបភកម្ម ពាសពេញទីក្រុង ។
• ស្រទាប់ខាងក្រៅ ៖ រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ រស់ដោយសារជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិក តែខ្មែរក្រហមកាត់ផ្តាច់ផ្លូវដឹកជញ្ជូនស្បៀង និងសព្វាវុធទាំងផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ហើយហ៊ុមព័ទ្ធទីក្រុងភ្នំពេញ ។

ដូច្នេះ ការដួលរលំមិនមែនកើតឡើងដោយហេតុការណ៍តែមួយទេ ។ ប្រភពឲ្យវាជាខ្សែសង្វាក់ ៖ ជីវភាពក្នុងទីក្រុងខូច → របបពឹងលើជំនួយក្រៅ → ផ្លូវដឹកជញ្ជូនត្រូវកាត់ → ទីក្រុងត្រូវហ៊ុមព័ទ្ធ → ការចរចាបរាជ័យ → លោក លន់ នល់ ភៀសខ្លួន ១ មេសា ១៩៧៥ → កងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ។

ដើម្បីយល់ការដួលរលំ ត្រូវដឹងថារបបនេះមកពីណា ។ ប្រភពរៀបរាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាជាលំដាប់របប ។ បញ្ជីនោះចាប់ផ្តើមដោយប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង រយៈពេល ១៨៦៣ - ១៩៥៣ ។ ប្រភពឲ្យតែឈ្មោះ និងរយៈពេលប៉ុណ្ណោះ មិនរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍ ឬអ្នកដឹកនាំក្នុងរបបនោះទេ ។ របបដែលមកមុនសាធារណរដ្ឋខ្មែរ គឺ របបសង្គមរាស្ត្រនិយម ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ របបសង្គមរាស្ត្រនិយម

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ១៩៥៥ -១៩៧០

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ប្រភពដាក់ «របបសង្គមរាស្ត្រនិយម» ជាលំដាប់ទី២ ក្នុងបញ្ជីប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ។ វាជារបបដែលកាន់អំណាចពីឆ្នាំ ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧០ ។

- មូលហេតុ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ វាបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៧០ ហើយប្រភពដាក់សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០ -១៩៧៥) ជារបបបន្ទាប់ភ្លាម ។

- ចងចាំ៖ ប្រភពឲ្យតែឈ្មោះ និងរយៈពេលប៉ុណ្ណោះ ។ មិនបានឲ្យឈ្មោះអ្នកដឹកនាំ ឬព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយក្នុងរបបនេះទេ ។

បន្ទាប់ពីរបបនោះ គឺ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ ។ ប្រភពដាក់វាជាលំដាប់ទី៣ ក្នុងបញ្ជីប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយឲ្យរយៈពេល ១៩៧០ -១៩៧៥ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ១៩៧០ -១៩៧៥

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព (ប្រភពលើកតែទីក្រុងភ្នំពេញ និងតំបន់រាជធានី)

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ សហរដ្ឋអាមេរិក បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា (ខ្មែរក្រហម) និងតំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ (ប្រភពដាក់ឈ្មោះទាំងនេះក្នុងបញ្ជីមូលហេតុ)

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ របបនេះកាន់អំណាចពីឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។ ប្រភពពណ៌នានយោបាយ និងរបបនេះថា «ពោរពេញដោយភាពអាប់អួ» ។

- មូលហេតុ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព (ប្រភពចាប់ផ្តើមត្រង់មូលហេតុនៃការដួលរលំ)

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ វាដួលរលំនៅ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ពេលកងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។

- ចងចាំ៖ ១៩៧០ -១៩៧៥ ជារយៈពេលរបប មិនមែនជាកាលបរិច្ឆេទនៃការដួលរលំទេ ។ ការដួលរលំកើតឡើងនៅ ១៧ មេសា ១៩៧៥ គឺនៅចុងបញ្ចប់នៃរយៈពេលនោះ ។

កុំច្រឡំ៖ របបសង្គមរាស្ត្រនិយម (១៩៥៥ -១៩៧០) និងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០ -១៩៧៥) ជាប់គ្នាត្រង់ឆ្នាំ ១៩៧០ ។ ឆ្នាំ ១៩៧០ ជាឆ្នាំបញ្ចប់របបមួយ និងជាឆ្នាំចាប់ផ្តើមរបបមួយទៀត ។

ផ្នែកនេះដើរតាមលំដាប់របស់ប្រភព ៖ ចាប់ពីជីវភាពប្រជាជនក្នុងទីក្រុង ទៅការពឹងផ្អែកលើជំនួយក្រៅ ទៅការកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងការហ៊ុមព័ទ្ធ បន្ទាប់មកការចរចាបរាជ័យ និងចុងក្រោយការភៀសខ្លួន និងការដួលរលំ ។

ប្រភពចាប់ផ្តើមបញ្ជីមូលហេតុដោយប្រជាជន ។ ប្រជាជននៅទីក្រុងភ្នំពេញ និងនៅតំបន់រាជធានី រស់នៅក្រោមនយោបាយ និងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលពោរពេញដោយ ភាពអាប់អួ ។ ប្រជាជននៅក្រុងភ្នំពេញ រស់លើ ដីដុតចង្ក្រាន គឺរស់ក្នុងស្ថានភាពដែលត្រូវបានដុតកម្ទេចអស់ ។ ការរស់នៅនោះ រងនូវទុក្ខលំបាកបួនក្រុម ៖

១. កង្វះអាហារ កង្វះជម្រក បាត់បង់ការងារ ។

២. ទំនិញឡើងថ្លៃ អតិផរណា ។

៣. អនាធិបតេយ្យ ចោរកម្ម អយុត្តិធម៌ ពុករលួយ [UNCLEAR: បន្លំប...រ...បា — last item of the list] ។

៤. ការប្រព្រឹត្តប្រព្រឹត្ត បាតុកម្ម កុបកម្ម កុបភកម្ម ពាសពេញទីក្រុង ។

ប្រភពសរសេរពាក្យ «ការប្រព្រឹត្ត» ដូច្នេះពីរដងជាប់គ្នា ។ យើងរក្សាទុកដូចបានបោះពុម្ព ហើយមិនកែវាទេ ។ ចំណុចចុងក្រោយនៃបញ្ជីពុករលួយ អានមិនបានក្នុងប្រភព ដូច្នេះយើងទុកសញ្ញា [UNCLEAR: ...] ដូចដើម ។

គន្លឹះពាក្យ៖ ភាពអាប់អួ

- អត្ថន័យ៖ ភាពស្មុគស្មាញ និងខ្មៅងងឹតនៃជីវភាព ដែលប្រភពប្រើដើម្បីពណ៌នានយោបាយ និងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ប្រជាជននៅទីក្រុងភ្នំពេញ និងនៅតំបន់រាជធានី នយោបាយនិងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរដែលពោរពេញដោយភាពអាប់អួ» ។

គន្លឹះពាក្យ៖ អតិផរណា

- អត្ថន័យ៖ ការឡើងថ្លៃទំនិញ ដែលប្រភពដាក់ជាមួយ «ទំនិញឡើងថ្លៃ» ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ទំនិញឡើងថ្លៃ អតិផរណា» ។

គន្លឹះពាក្យ៖ អនាធិបតេយ្យ

- អត្ថន័យ៖ ការគ្មានអ្នកគ្រប់គ្រង គ្មានច្បាប់ គ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ ដែលប្រភពដាក់ជាមួយ ចោរកម្ម អយុត្តិធម៌ និង ពុករលួយ ។

- ឧទាហរណ៍៖ «អនាធិបតេយ្យ ចោរកម្ម អយុត្តិធម៌ ពុករលួយ» ។

គន្លឹះពាក្យ៖ កុបភកម្ម

- អត្ថន័យ៖ ពាក្យដែលប្រភពសរសេរជាប់ពី «កុបកម្ម» ក្នុងបញ្ជីឧបទ្ទវហេតុក្នុងទីក្រុង ។ យើងរក្សាអក្ខរាវិរុទ្ធដូចបានបោះពុម្ព (កុបភកម្ម) ហើយមិនកែជា «កុបកម្ម» ទេ ។

- ឧទាហរណ៍៖ «បាតុកម្ម កុបកម្ម កុបភកម្ម ពាសពេញទីក្រុង» ។

គន្លឹះពាក្យ៖ ដីដុតចង្ក្រាន

- អត្ថន័យ៖ រូបភាពរបស់ប្រភពសម្រាប់ទីកន្លែងដែលត្រូវបានដុតកម្ទេច ។ ប្រជាជននៅក្រុងភ្នំពេញ «រស់លើដីដុតចង្ក្រាន» ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ប្រជាជននៅក្រុងភ្នំពេញ រស់លើដីដុតចង្ក្រាន» ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ កង្វះអាហារ និងជម្រក + អតិផរណា + អនាធិបតេយ្យ → បាតុកម្ម និងកុបកម្មពាសពេញទីក្រុង → របបបាត់បង់ការគាំទ្រពីប្រជាជន ។

ប្រភពបន្តថា រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ ត្រូវបានគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិក ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសៀម ចូលដៃដោយបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា (ខ្មែរក្រហម) ។ ប្រយោគនេះនៅក្នុងប្រភពវែង ហើយភ្ជាប់ឈ្មោះច្រើនចូលគ្នា ។ យើងរក្សាវាដូចបានបោះពុម្ព ហើយមិនបែងចែកថាកិរិយាសព្ទណាជារបស់ប្រធានណាទេ ។

ប្រភពបន្តថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជន មិនចំណេញការ ហើយ របបនេះរស់ដោយសារជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិក ។ នេះជាមូលហេតុវិនាសកម្មមួយទៀត ៖ សេដ្ឋកិច្ចខ្លួនឯងមិនអាចទ្រទ្រង់របបបានទេ ដូច្នេះរបបពឹងលើជំនួយក្រៅ ។

បុគ្គល៖ លន់ នល់

- តួនាទី/ឋានៈ៖ ប្រភពភ្ជាប់ឈ្មោះគាត់ទៅនឹង «រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់» ដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិក ។

- កាលកំណត់៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព (គ្មានឆ្នាំកំណើត ឬឆ្នាំមរណៈ)

- សមិទ្ធផល/សកម្មភាពសំខាន់៖ រាជរដ្ឋាភិបាលរបស់គាត់រស់ដោយសារជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិក ។ នៅ ១ មេសា ១៩៧៥ គាត់បានភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។

- ចងចាំ៖ ប្រភពមិនហៅគាត់ថា «ប្រធានាធិបតី» ឬឲ្យងារអ្វីផ្សេងទេ ។ ប្រភពសរសេរតែ «រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់» ។ កុំបន្ថែមងារដែលប្រភពមិនបានឲ្យ ។

កុំច្រឡំ៖ ការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងការកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូន ជារឿងពីរផ្សេងគ្នា ។ សហរដ្ឋអាមេរិកជាអ្នកផ្តល់ជំនួយ រីឯខ្មែរក្រហមជាអ្នកកាត់ផ្លូវនោះ ។

ប្រភពបន្តថា ការដឹកជញ្ជូនស្បៀង សព្វាវុធ របស់អាមេរិក ដើម្បីជួយរាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ ត្រូវខ្មែរក្រហម កាត់ផ្តាច់ទាំងផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ។ បន្ទាប់មក ខ្មែរក្រហម ធ្វើការហ៊ុមព័ទ្ធទីក្រុងភ្នំពេញ និង រឹតបន្តឹងការនាំស្បៀងចូល ។

នេះជាចំណុចខ្លួន ៖ របបដែលរស់ដោយជំនួយក្រៅ ត្រូវបានកាត់ផ្លូវដែលនាំជំនួយនោះមក ។ ប្រភពដាក់មូលហេតុនេះជាពីរជំហាន ៖ កាត់ផ្លូវ (គោក និងទឹក) ហើយបន្ទាប់មកហ៊ុមព័ទ្ធ និងរឹតបន្តឹងស្បៀង ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការកាត់ផ្តាច់ផ្លូវដឹកជញ្ជូន និងការហ៊ុមព័ទ្ធទីក្រុងភ្នំពេញ

- កាលបរិច្ឆេទ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព (ប្រភពមិនឲ្យថ្ងៃខែ សម្រាប់ការកាត់ផ្លូវ ឬការហ៊ុមព័ទ្ធ)

- ទីកន្លែង៖ ទីក្រុងភ្នំពេញ និងផ្លូវដឹកជញ្ជូនទៅទីក្រុងនោះ (ផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក)

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ ខ្មែរក្រហម (បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា) សហរដ្ឋអាមេរិក និងរាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ខ្មែរក្រហមកាត់ផ្តាច់ការដឹកជញ្ជូនស្បៀង និងសព្វាវុធរបស់អាមេរិក ទាំងផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ។ បន្ទាប់មក ពួកគេហ៊ុមព័ទ្ធទីក្រុងភ្នំពេញ និងរឹតបន្តឹងការនាំស្បៀងចូល ។

- មូលហេតុ៖ ខ្មែរក្រហមចង់កាត់ជំនួយដែលទ្រទ្រង់រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ (ប្រភពរៀបរាប់ជាសកម្មភាព មិនបានពន្យល់ហេតុផល)

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ ទីក្រុងភ្នំពេញក្លាយជាទីក្រុងត្រូវហ៊ុមព័ទ្ធ ហើយស្បៀងចូលបានតិច ។ នេះបន្ថែមលើកង្វះអាហារ ដែលប្រភពបានរៀបរាប់ពីដើម ។

- ចងចាំ៖ ផ្លូវត្រូវកាត់ ទាំងពីរ គឺផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ។ សិស្សច្រើនចងចាំតែផ្លូវគោក ។

គន្លឹះពាក្យ៖ បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា (ខ្មែរក្រហម)

- អត្ថន័យ៖ ឈ្មោះពេញដែលប្រភពឲ្យ ហើយ «ខ្មែរក្រហម» ជាឈ្មោះហៅកាត់ក្នុងវង់ក្រចក ។

- ឧទាហរណ៍៖ «ចូលដៃដោយបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា (ខ្មែរក្រហម)» និង «កងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ» ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ របបរស់ដោយជំនួយអាមេរិក → ខ្មែរក្រហមកាត់ផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក → ការហ៊ុមព័ទ្ធ និងការរឹតបន្តឹងស្បៀង → ទីក្រុងខ្វះស្បៀងកាន់តែធ្ងន់ ។

ប្រភពបន្តថា ការចរចារវាង តំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និង តំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ត្រូវបរាជ័យ ។ ដូច្នេះ ផ្លូវចេញដោយសន្តិភាពក៏បិទ ។ មូលហេតុនេះសំខាន់ ព្រោះវាបង្ហាញថាបញ្ហាមិនត្រូវបានដោះស្រាយដោយការចរចា ទើបនៅសល់តែផ្លូវយោធា ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការចរចារវាងតំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងតំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ

- កាលបរិច្ឆេទ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- ទីកន្លែង៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ តំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងតំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ ភាគីទាំងពីរបានចរចាគ្នា ។ ការចរចានោះត្រូវបរាជ័យ ។ ប្រភពមិនរៀបរាប់ពីខ្លឹមសារនៃការចរចាទេ ។

- មូលហេតុ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ គ្មានដំណោះស្រាយដោយសន្តិភាព ហើយរបបបន្តទន់ខ្សោយរហូតដល់ការដួលរលំ ។

- ចងចាំ៖ ត្រូវចងចាំថាការចរចានេះជាមួយ «តំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ» មិនមែនជាមួយខ្មែរក្រហមទេ តាមប្រភព ។

បុគ្គល៖ នរោត្តម សីហនុ

- តួនាទី/ឋានៈ៖ ប្រភពលើកឈ្មោះគាត់ជាម្ចាស់ភាគីដែលមាន «តំណាង» ចរចាជាមួយតំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ។

- កាលកំណត់៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព (គ្មានឆ្នាំកំណើត ឬឆ្នាំមរណៈ)

- សមិទ្ធផល/សកម្មភាពសំខាន់៖ តំណាងរបស់គាត់បានចរចាជាមួយតំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ហើយការចរចានោះត្រូវបរាជ័យ ។

- ចងចាំ៖ នៅក្នុងមេរៀននេះ ប្រភពលើកគាត់តែក្នុងនាមជាម្ចាស់ភាគីចរចា ។ កុំបន្ថែមងារ ឬតួនាទីផ្សេង ដែលប្រភពនេះមិនបានឲ្យ ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ សង្គ្រាម និងការហ៊ុមព័ទ្ធ → ការចរចារវាងតំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងតំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ → ការចរចាបរាជ័យ → គ្មានផ្លូវចេញដោយសន្តិភាព ។

ប្រភពបន្តថា នៅ ថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោក លន់ នល់ បានភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។ នេះជាមូលហេតុមួយទៀតក្នុងបញ្ជី ៖ របបបាត់អ្នកដែលឈរនៅក្បាលរាជរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួន មុនពេលទីក្រុងធ្លាក់ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ ការភៀសខ្លួនរបស់លោក លន់ នល់

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥

- ទីកន្លែង៖ ចេញពីកម្ពុជា ទៅសហរដ្ឋអាមេរិក

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ លោក លន់ នល់

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ លោក លន់ នល់ បានភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ការនេះកើតឡើងក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ គឺមុនពេលកងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។

- មូលហេតុ៖ មិនបានបញ្ជាក់ក្នុងប្រភព (ប្រភពឲ្យតែសកម្មភាព)

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរបាត់បង់អ្នកដែលឈរនៅក្បាលរាជរដ្ឋាភិបាល ហើយដួលរលំ ១៦ ថ្ងៃក្រោយ ។

- ចងចាំ៖ ១ មេសា ជាថ្ងៃភៀសខ្លួន ។ ១៧ មេសា ជាថ្ងៃទីក្រុងធ្លាក់ ។ លេខ ១ និងលេខ ១៧ ងាយច្រឡំ ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ ការចរចាបរាជ័យ និងការហ៊ុមព័ទ្ធ → លោក លន់ នល់ ភៀសខ្លួន ១ មេសា ១៩៧៥ → របបគ្មានអ្នកដឹកនាំ ហើយធ្លាក់នៅ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ។

ប្រភពបញ្ចប់បញ្ជីដោយព្រឹត្តិការណ៍ចុងក្រោយ ៖ នៅ ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពខ្មែរក្រហម ចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។ នេះជាចំណុចបញ្ចប់នៃរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ។

ព្រឹត្តិការណ៍៖ កងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ

- កាលបរិច្ឆេទ៖ ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥

- ទីកន្លែង៖ ទីក្រុងភ្នំពេញ

- អ្នកពាក់ព័ន្ធ៖ កងទ័ពខ្មែរក្រហម និងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ

- អ្វីដែលបានកើតឡើង៖ កងទ័ពខ្មែរក្រហមបានចូល ហើយកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។ នេះកើតឡើងបន្ទាប់ពីការហ៊ុមព័ទ្ធ ការកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូន ការចរចាបរាជ័យ និងការភៀសខ្លួនរបស់លោក លន់ នល់ ។

- មូលហេតុ៖ មូលហេតុទាំងអស់ក្នុងបញ្ជីរបស់ប្រភព (សូមមើលផ្នែកទី ៥)

- លទ្ធផល/សារៈសំខាន់៖ របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០ -១៩៧៥) បញ្ចប់ ។ ប្រភពបញ្ចប់ចម្លើយត្រង់ចំណុចនេះ ។

- ចងចាំ៖ ប្រភពសរសេរថា «ចូលកាន់កាប់» ហើយមិនបានរៀបរាប់អ្វីបន្ទាប់ពីនោះទេ ។ អ្វីដែលកើតឡើងក្រោយ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ជាខ្លឹមសារនៃមេរៀនបន្ទាប់ ។

មូលហេតុ → ព្រឹត្តិការណ៍ → លទ្ធផល៖ ជីវភាពទីក្រុងខូច + ការពឹងលើជំនួយក្រៅ + ផ្លូវត្រូវកាត់ + ការហ៊ុមព័ទ្ធ + ការចរចាបរាជ័យ + ការភៀសខ្លួន → កងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ភ្នំពេញ ១៧ មេសា ១៩៧៥ → របបសាធារណរដ្ឋខ្មែរដួលរលំ ។

នេះជាបញ្ជីមូលហេតុរបស់ប្រភព ដូចបានបោះពុម្ព ៖ «មូលហេតុបណ្តាលឱ្យរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរដួលរលំ» ។ យើងរក្សាគ្រប់ចំណុច តាមលំដាប់របស់ប្រភព ហើយមិនបន្ថែមមូលហេតុថ្មីទេ ។

ចំណុចទី១ ៖ ប្រជាជននៅទីក្រុងភ្នំពេញ និងនៅតំបន់រាជធានី រស់នៅក្រោមនយោបាយ និងរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ដែលពោរពេញដោយភាពអាប់អួ ។

ចំណុចទី២ ៖ ប្រជាជននៅក្រុងភ្នំពេញ រស់លើដីដុតចង្ក្រាន ដោយរងនូវ ៖ កង្វះអាហារ កង្វះជម្រក បាត់បង់ការងារ ។

ចំណុចទី៣ ៖ ទំនិញឡើងថ្លៃ អតិផរណា ។

ចំណុចទី៤ ៖ អនាធិបតេយ្យ ចោរកម្ម អយុត្តិធម៌ ពុករលួយ [UNCLEAR: បន្លំប...រ...បា — last item of the list] ។

ចំណុចទី៥ ៖ ការប្រព្រឹត្តប្រព្រឹត្ត បាតុកម្ម កុបកម្ម កុបភកម្ម ពាសពេញទីក្រុង ។

ចំណុចទី៦ ៖ រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ ត្រូវបានគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិក ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសៀម ចូលដៃដោយបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា (ខ្មែរក្រហម) ។

ចំណុចទី៧ ៖ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជន មិនចំណេញការ របបនេះរស់ដោយសារជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិក ។

ចំណុចទី៨ ៖ ការដឹកជញ្ជូនស្បៀង សព្វាវុធ របស់អាមេរិកដើម្បីជួយរាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ ត្រូវខ្មែរក្រហមកាត់ផ្តាច់ទាំងផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ។

ចំណុចទី៩ ៖ ខ្មែរក្រហមធ្វើការហ៊ុមព័ទ្ធទីក្រុងភ្នំពេញ និងរឹតបន្តឹងការនាំស្បៀងចូល ។

ចំណុចទី១០ ៖ ការចរចារវាងតំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងតំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ត្រូវបរាជ័យ ។

ចំណុចទី១១ ៖ ថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោក លន់ នល់ បានភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។

ចំណុចទី១២ ៖ ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។

ប្រភពមិនចាត់មូលហេតុទាំងនេះជាក្រុមទេ ។ ដើម្បីចងចាំងាយ យើងដាក់វាជាបីក្រុម (ការដាក់ក្រុមនេះជារបស់យើង មិនមែនជាចំណងជើងក្នុងប្រភព) ៖

ក. ក្រុមជីវភាព និងសេដ្ឋកិច្ច (ចំណុច ១–៣,

៧) ៖ ភាពអាប់អួ កង្វះអាហារ កង្វះជម្រក ការបាត់បង់ការងារ ទំនិញឡើងថ្លៃ អតិផរណា និងសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនចំណេញការ ។

ខ. ក្រុមច្បាប់ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ (ចំណុច ៤–៥) ៖ អនាធិបតេយ្យ ចោរកម្ម អយុត្តិធម៌ ពុករលួយ បាតុកម្ម កុបកម្ម កុបភកម្ម ។

គ. ក្រុមសង្គ្រាម និងការពឹងលើខាងក្រៅ (ចំណុច ៦, ៨–១២) ៖ ការគាំទ្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ជំនួយអាមេរិក ការកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូន ការហ៊ុមព័ទ្ធ ការចរចាបរាជ័យ ការភៀសខ្លួន និងការចូលកាន់កាប់ ។

ខ្សែសង្វាក់ធំ ៖ ជីវភាពក្នុងទីក្រុងខូច (អាហារ ជម្រក ការងារ) និងអតិផរណា → អនាធិបតេយ្យ និងបាតុកម្មពាសពេញទីក្រុង → របបរស់ដោយជំនួយអាមេរិក → ខ្មែរក្រហមកាត់ផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក → ហ៊ុមព័ទ្ធភ្នំពេញ និងរឹតបន្តឹងស្បៀង → ការចរចាបរាជ័យ → លោក លន់ នល់ ភៀសខ្លួន ១ មេសា ១៩៧៥ → ខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ។

ខ្សែតូចៗសម្រាប់សំណួរប្រឡង ៖

• ខ្សែសេដ្ឋកិច្ច ៖ សេដ្ឋកិច្ចមិនចំណេញការ → ពឹងលើជំនួយអាមេរិក → ជំនួយត្រូវកាត់ → ទីក្រុងខ្វះស្បៀង ។
• ខ្សែសង្គម ៖ កង្វះអាហារ និងជម្រក → អនាធិបតេយ្យ និងពុករលួយ → បាតុកម្ម និងកុបកម្ម → របបបាត់បង់សន្តិភាពក្នុងទីក្រុង ។
• ខ្សែយោធា ៖ ការហ៊ុមព័ទ្ធ → ការកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូន → ការចរចាបរាជ័យ → ការចូលកាន់កាប់ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ។

ប្រភពនៃមេរៀននេះជារូបថតពីរសន្លឹក ៖ resources/history/doc2/IMG_3863.JPG (ទំព័រទី២ នៃវិញ្ញាសា) និង resources/history/doc4/IMG_1274.JPG (ទំព័រទី១ នៃសន្លឹកសង្ខេប) ។ នៅលើទំព័រទាំងពីរនេះ ៖

• គ្មានផែនទីទេ ។
• គ្មានរូបភាព ឬគំនូសបំព្រួញទេ ។
• គ្មានតារាងទេ ។
• គ្មានសម្តីដកស្រង់ (សម្តីផ្ទាល់) ទេ ។

ដូច្នេះ មេរៀននេះមិនមាន [IMAGE MISSING: ...] ទេ ព្រោះប្រភពមិនបានបោះពុម្ពរូបភាពណាមួយដែលត្រូវបាត់ ។ អ្វីដែលមាន គឺអត្ថបទជាបញ្ជីមូលហេតុ និងបញ្ជីរបប ។

ចំណាំ ៖ ប្រភពជារូបថតទូរស័ព្ទ ។ អក្សរខ្លះអានពិបាក ហើយចំណុចមួយក្នុងបញ្ជីពុករលួយអានមិនបាន ។ យើងទុកសញ្ញា [UNCLEAR: ...] ដូចដើម ហើយមិនបំពេញចន្លោះនោះដោយស្មានទេ ។

ការដួលរលំនៃសាធារណរដ្ឋខ្មែរ មានសារៈសំខាន់បីចំណុច តាមប្រភព ៖

១. វាបញ្ចប់របបមួយ ។ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០ -១៩៧៥) ឈប់មាននៅ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ពេលកងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។

២. វាបង្ហាញថាមូលហេតុមិនមែនតែមួយ ។ ប្រភពឲ្យមូលហេតុជាច្រើន ៖ ជីវភាពប្រជាជន សេដ្ឋកិច្ច ច្បាប់ នយោបាយ ការពឹងលើជំនួយក្រៅ សង្គ្រាម និងការចរចាបរាជ័យ ។ ដូច្នេះ ការឆ្លើយត្រូវរាយចំណុចឲ្យបានច្រើន មិនមែនត្រឹមតែមួយ ។

៣. វាបង្ហាញពីតម្លៃនៃជីវភាពប្រជាជន ។ ប្រភពចាប់ផ្តើមបញ្ជីមូលហេតុដោយប្រជាជន ៖ កង្វះអាហារ កង្វះជម្រក ការបាត់បង់ការងារ ។ នេះបង្ហាញថាការដួលរលំរបស់របបមួយ ចាប់ផ្តើមពីជីវភាពរស់នៅរបស់មនុស្សធម្មតា ។

កំហុសទាំងនេះកើតឡើងញឹកញាប់ក្នុងសំណេរប្រឡង ៖

១. ច្រឡំ ១ មេសា និង ១៧ មេសា ១៩៧៥ ។ ១ មេសា ជាថ្ងៃលោក លន់ នល់ ភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។ ១៧ មេសា ជាថ្ងៃកងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។

២. ច្រឡំរយៈពេលរបប និងកាលបរិច្ឆេទដួលរលំ ។ ១៩៧០ -១៩៧៥ ជារយៈពេលរបប ។ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ជាថ្ងៃដួលរលំ ។

៣. ច្រឡំរបបសង្គមរាស្ត្រនិយម និងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ។ សង្គមរាស្ត្រនិយម ១៩៥៥ -១៩៧០; សាធារណរដ្ឋខ្មែរ ១៩៧០ -១៩៧៥ ។

៤. សរសេរ «កុបកម្ម» តែមួយ ។ ប្រភពសរសេរទាំង «កុបកម្ម» និង «កុបភកម្ម» ។ ពេលដកស្រង់ ត្រូវរក្សាអក្ខរាវិរុទ្ធដូចបានបោះពុម្ព ។

៥. បន្ថែមងារដែលប្រភពមិនឲ្យ ។ ប្រភពសរសេរតែ «រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់» ។ កុំសរសេរថាគាត់ជាប្រធានាធិបតី ព្រោះប្រភពនេះមិនបានសរសេរដូច្នេះ ។

៦. កាត់មូលហេតុខ្លះចោល ។ សំណួរប្រឡងឲ្យពិន្ទុខ្ពស់ ដូច្នេះត្រូវរាយមូលហេតុឲ្យបានច្រើន ៖ ជីវភាព សេដ្ឋកិច្ច ច្បាប់ ការគាំទ្រក្រៅ ការកាត់ផ្លូវ ការហ៊ុមព័ទ្ធ ការចរចា ការភៀសខ្លួន ។

៧. ច្រឡំ «ការគាំទ្រ» និង «ការកាត់ផ្លូវ» ។ សហរដ្ឋអាមេរិកជាអ្នកផ្តល់ជំនួយ; ខ្មែរក្រហមជាអ្នកកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូន ។

គន្លឹះចងចាំបញ្ជីមូលហេតុ ៖ សរសេរជាពាក្យខ្លីៗ តាមលំដាប់ពីក្នុងទីក្រុង ទៅក្រៅប្រទេស ទៅការធ្លាក់ទីក្រុង ៖

«អាប់អួ → អត់អាហារ → ឡើងថ្លៃ → គ្មានច្បាប់ → បាតុកម្ម → ពឹងអាមេរិក → កាត់ផ្លូវ → ហ៊ុមព័ទ្ធ → ចរចាបរាជ័យ → លន់ នល់ ភៀសខ្លួន → ១៧ មេសា ធ្លាក់» ។

គន្លឹះចងចាំកាលបរិច្ឆេទ ៖ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មានថ្ងៃសំខាន់ពីរ ៖ ថ្ងៃទី១ (ភៀសខ្លួន) និង ថ្ងៃទី១៧ (ធ្លាក់) ។ ចាំថា «១ មុន ១៧» គឺភៀសខ្លួនមុន ធ្លាក់ក្រោយ ។

គន្លឹះចងចាំរយៈពេល ៖ របបពីរជាប់គ្នា ៖ ១៩៥៥ -១៩៧០ (សង្គមរាស្ត្រនិយម) → ១៩៧០ -១៩៧៥ (សាធារណរដ្ឋខ្មែរ) ។ លេខ ១៩៧០ ជាចំណុចប្រសព្វ ។

គន្លឹះចងចាំពាក្យ ៖ បីពាក្យដែលត្រូវរក្សាដូចប្រភព ៖ ភាពអាប់អួ, ដីដុតចង្ក្រាន, កុបភកម្ម ។

ប្រភពដាក់សំណួរនេះនៅទំព័រទី១ ហើយចម្លើយរបស់វាគឺជាខ្លឹមសារទាំងមូលនៃមេរៀននេះ ។ យើងរក្សាសំណួរនេះ និងចម្លើយតាមប្រភព ។

សំណួរពីប្រភព (១៥ ពិន្ទុ) ៖ «ហេតុអ្វីបានជារបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរឆ្នាំ១៩៧០-១៩៧៥ ដួលរលំ?»

ចម្លើយតាមប្រភព (សង្ខេបជាចំណុច) ៖

១. ប្រជាជននៅទីក្រុងភ្នំពេញ និងតំបន់រាជធានី រស់ក្រោមនយោបាយ និងរបបដែលពោរពេញដោយភាពអាប់អួ ។

២. ប្រជាជនរស់លើដីដុតចង្ក្រាន ៖ កង្វះអាហារ កង្វះជម្រក បាត់បង់ការងារ ។

៣. ទំនិញឡើងថ្លៃ អតិផរណា ។

៤. អនាធិបតេយ្យ ចោរកម្ម អយុត្តិធម៌ ពុករលួយ ។

៥. បាតុកម្ម កុបកម្ម កុបភកម្ម ពាសពេញទីក្រុង ។

៦. រាជរដ្ឋាភិបាលលោក លន់ នល់ ពឹងលើការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិក ។

៧. សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជនមិនចំណេញការ ហើយរបបរស់ដោយជំនួយអាមេរិក ។

៨. ខ្មែរក្រហមកាត់ផ្តាច់ការដឹកជញ្ជូនស្បៀង និងសព្វាវុធ ទាំងផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ។

៩. ខ្មែរក្រហមហ៊ុមព័ទ្ធទីក្រុងភ្នំពេញ និងរឹតបន្តឹងការនាំស្បៀងចូល ។

១០. ការចរចារវាងតំណាងសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងតំណាងសម្តេច នរោត្តម សីហនុ ត្រូវបរាជ័យ ។

១១. ថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ លោក លន់ នល់ ភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។

១២. ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ ។

សំណួរបង្កើតដោយយើង — មិនមែនពីប្រភព

១. តើរបបណាដែលកាន់អំណាចនៅកម្ពុជាមុនសាធារណរដ្ឋខ្មែរ? ហើយវាមានរយៈពេលប៉ុន្មាន?

២. តើប្រជាជននៅទីក្រុងភ្នំពេញរងនូវទុក្ខលំបាកអ្វីខ្លះ តាមប្រភព?

៣. ហេតុអ្វីបានជាការកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូនមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើរបបនេះ?

៤. តើការភៀសខ្លួនរបស់លោក លន់ នល់ កើតឡើងនៅថ្ងៃណា? ហើយទីក្រុងភ្នំពេញធ្លាក់នៅថ្ងៃណា?

៥. តើមូលហេតុណាមួយក្នុងបញ្ជី ដែលអ្នកគិតថាសំខាន់ជាងគេ? ចូរពន្យល់ដោយប្រើចំណុចពីប្រភព ។

សេចក្តីសង្ខេបខ្លី ៖ សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០ -១៩៧៥) ជារបបដែលបានមកបន្ទាប់ពីរបបសង្គមរាស្ត្រនិយម (១៩៥៥ -១៩៧០) ។ ប្រភពពន្យល់ការដួលរលំដោយបញ្ជីមូលហេតុ ដែលចាប់ពីជីវភាពអាប់អួរបស់ប្រជាជនក្នុងទីក្រុង ទៅដល់ការពឹងលើជំនួយអាមេរិក ការកាត់ផ្លូវដឹកជញ្ជូនទាំងផ្លូវគោក និងផ្លូវទឹក ការហ៊ុមព័ទ្ធភ្នំពេញ ការចរចាបរាជ័យ ការភៀសខ្លួនរបស់លោក លន់ នល់ នៅ ១ មេសា ១៩៧៥ និងការចូលកាន់កាប់របស់កងទ័ពខ្មែរក្រហមនៅ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ។