ច្បាប់ទី១ នៃឌីណាមិច (ភាគ១)

ស្រមៃថាអ្នកកំពុងថ្លឹងទម្ងន់ទឹកកកក្នុងកែវមួយ ។ អ្នកខ្លះចាប់អារម្មណ៍តែទឹកកក ឯអ្នកខ្លះចាប់អារម្មណ៍ទាំងកែវ ។ ក្នុងរូបវិទ្យា យើងត្រូវសម្រេចជាមុនថា តើយើងយកអ្វីមកសិក្សា ។ វត្ថុដែលយើងលើកយកមកសិក្សានោះ ហៅថា ប្រព័ន្ធ ឯអ្វីៗដែលនៅជុំវិញ ហៅថា មជ្ឈដ្ឋានក្រៅ ។

ឧបមាយើងសិក្សាឧស្ម័ន $G$ ដែលបិទក្នុងស៊ីឡាំង $C$ ចិទដោយពីស្តុង $P$ (រូបទី 2.1

ក) ។ ប្រព័ន្ធគឺឧស្ម័ន $G$ ។ ស៊ីឡាំង $C$ ពីស្តុង $P$ និងវត្ថុផ្សេងៗទៀត ជាមជ្ឈដ្ឋានក្រៅ ។ បើយើងសិក្សាល្បាយទឹកកក-ទឹកក្នុងស៊ីឡាំងដូចគ្នា (រូប 2.1

ខ) នោះប្រព័ន្ធគឺល្បាយទឹកកក-ទឹក ឯស៊ីឡាំងនិងពីស្តុងនៅតែជាមជ្ឈដ្ឋានក្រៅ ។

និយមន័យ៖ ប្រព័ន្ធ គឺជាវត្ថុ ឬសំណុំវត្ថុដែលយើងលើកមកសិក្សា ប៉ុន្តែបើធៀបនឹងវត្ថុដទៃ (មជ្ឈដ្ឋានក្រៅ) ។

ក្នុងមួយខណៈ ឧស្ម័នមួយមានមាឌ សម្ពាធ និងសីតុណ្ហភាពជាក់លាក់ ។ លេខទាំងនេះប្រាប់ថាប្រព័ន្ធកំពុងនៅក្នុងស្ថានភាពណា ។ ដូច្នេះ ភាពនៃប្រព័ន្ធនៅខណៈមួយ គឺជាសំណុំលេខដែលសំដៅរូបវិទ្យាទាំងអស់នៃប្រព័ន្ធនៅខណៈនោះ ។ លេខទាំងនោះហៅថា អថេរសំគាល់ការរបស់ប្រព័ន្ធ ។

បើប្រព័ន្ធជាឧស្ម័នបិទជិត ម៉ាស $m$ ជាទំហំថេរ ឯមាឌ $V$ សម្ពាធ $P$ និងសីតុណ្ហភាព $T$ ប្រែប្រួលបាន ។ ដូច្នេះ $V$, $P$, $T$ ជាអថេរសំគាល់ការរបស់ប្រព័ន្ធ ។

ប្រព័ន្ធមួយអាចចេញពីភាពដើមទៅភាពស្រេច ។ ក្នុងដំណើរនោះ វាឆ្លងកាត់ភាពកណ្តាលជាច្រើន ។ បន្សំនៃការបន្តបន្ទាប់ទាំងនោះ ហៅថា ជំណើរប្រតិកម្ម (ដំណើរការ) នៅក្នុងប្រព័ន្ធ ។ បើប្រព័ន្ធផ្លាស់ប្តូរភាពដោយប្តូរតែកម្មន្ត និងកម្តៅជាមួយមជ្ឈដ្ឋានក្រៅប៉ុណ្ណោះ គេថាប្រព័ន្ធនោះទទួល បំលែងទៅឌីណាមិច ។

បើភាពដើមនិងភាពស្រេចខុសគ្នា ប្រព័ន្ធទទួល បំលែងចូល ។ បើភាពដើមនិងភាពស្រេចដូចគ្នា ប្រព័ន្ធទទួល បំលែងចេញ ។

ពីផ្ទះទៅសាលារៀន អ្នកអាចដើរតាមផ្លូវធំ តាមផ្លូវតូច ឬវាងតាមផ្សារ ។ ចម្ងាយដើរខុសគ្នា តែចំណុចចេញដំណើរនិងចំណុចដល់ ដូចគ្នា ។ ដូចគ្នាដែរ ប្រព័ន្ធមួយអាចចេញពីភាពដើមមួយទៅភាពស្រេចមួយ តាមដំណើរផ្សេងៗគ្នាច្រើន ។

តាមរូប 2.1 (ក) បើគេផ្តល់កម្តៅឲ្យប្រព័ន្ធឧស្ម័ន $G$ ប្រព័ន្ធស្រូបកម្តៅ $Q$ ។ សីតុណ្ហភាព សម្ពាធ និងមាឌឧស្ម័នកើនឡើង ដូច្នេះពីស្តុងឡើងពី $P$ ទៅ $P^{\prime }$ ។ ប្រព័ន្ធស្រូបកម្តៅ $Q$ ពីមជ្ឈដ្ឋានក្រៅ ហើយផ្តល់កម្មន្ត $W$ ទៅមជ្ឈដ្ឋានក្រៅវិញ (កម្មន្តរបស់កម្លាំងរុញពីស្តុងឡើងលើ) ។ កម្មន្តនេះស្មើនឹងតម្លៃដាច់ខាតនៃកម្មន្តដែលខ្យល់ខាងក្រៅបង្កើតលើពីស្តុង ។

ប្រព័ន្ធ គឺជាវត្ថុ ឬសំណុំវត្ថុដែលយើងលើកមកសិក្សា ប៉ុន្តែបើធៀបនឹងវត្ថុដទៃ ហៅថា មជ្ឈដ្ឋានក្រៅ ។

• ឧស្ម័ន $G$ ក្នុងស៊ីឡាំង $C$ ជាប្រព័ន្ធ ។
• ស៊ីឡាំង $C$ ពីស្តុង $P$ និងវត្ថុផ្សេងៗទៀត ជាមជ្ឈដ្ឋានក្រៅ ។

ភាពនៃប្រព័ន្ធនៅខណៈមួយ គឺជាសំណុំលេខ ដែលសំដៅរូបវិទ្យាទាំងអស់នៃប្រព័ន្ធនៅខណៈនោះ ។ សម្រាប់ឧស្ម័ន លេខទាំងនោះគឺ ម៉ាស $m$ មាឌ $V$ សម្ពាធ $P$ និងសីតុណ្ហភាព $T$ ។ មាឌ សម្ពាធ និងសីតុណ្ហភាព ជា អថេរសំគាល់ការរបស់ប្រព័ន្ធ ។

ប្រព័ន្ធមួយទទួល បំលែងទៅឌីណាមិច កាលណាវាផ្លាស់ប្តូរភាព ដោយប្តូរតែកម្មន្ត និងកម្តៅជាមួយមជ្ឈដ្ឋានក្រៅប៉ុណ្ណោះ ។ ការបន្តបន្ទាប់នៃភាពកណ្តាល ហៅថា ជំណើរប្រតិកម្ម នៃប្រព័ន្ធ ។

បើភាពដើម និងភាពស្រេច ខុសគ្នា ប្រព័ន្ធទទួល បំលែងចូល ។

បើភាពដើម និងភាពស្រេច ដូចគ្នា ប្រព័ន្ធទទួល បំលែងចេញ ។

ប្រព័ន្ធដែលទទួលបំលែងទៅឌីណាមិច អាចចេញពីភាពដើមមួយទៅភាពស្រេចមួយ តាមដំណើរផ្សេងៗគ្នាច្រើន ។ ដំណើរផ្សេងគ្នានាំឲ្យកម្មន្ត និងកម្តៅខុសគ្នា តែភាពដើមនិងភាពស្រេចដូចគ្នា ។

គេសន្មតមានឧស្ម័នមួយបិទក្នុងស៊ីឡាំងបញ្ឈរដោយពីស្តុង ។ កកិតរវាងពីស្តុងនិងស៊ីឡាំងចោលបាន ។ នៅភាពដើម ឧស្ម័នមាន ៖

• $V_1$ ៖ មាឌដើម (ឯកតា៖ m³)
• $P$ ៖ សម្ពាធថេរ (ឯកតា៖ Pa)
• $x_1$ ៖ ទីតាំងដើមរបស់ពីស្តុង (ឯកតា៖ m)
• $A$ ៖ ផ្ទៃកាត់របស់ពីស្តុង (ឯកតា៖ m²)

ក្នុងរូបមន្ត $W=P\Delta V$ ៖

• $P$ គិតជា Pa (ប៉ាស្កាល់)
• $\Delta V$ គិតជា m³ (ម៉ែត្រគូប)
• $W$ គិតជា J (ហ្ស៊ូល)

• $N$ ៖ ចំនួនម៉ូលេគុល (គ្មានឯកតា)
• $k$ ៖ ចំនួនថេរបុលស្មាន $=1.38\times 10^{-23}$ J/K
• $T$ ៖ សីតុណ្ហភាពដាច់ខាត គិតជា K (ខែលវិន)

• $n$ ៖ ចំនួនម៉ូល (ឯកតា៖ mol)
• $R$ ៖ ចំនួនថេរឧស្ម័ន $=8.31$ J/(mol·K)
• $V_1$ និង $V_2$ ៖ មាឌដើមនិងមាឌស្រេច គិតជា m³

រូបមន្ត៖ កម្លាំងដែលឧស្ម័នរុញលើពីស្តុង

$$F=PA$$

- $F$ ៖ កម្លាំងរបស់ឧស្ម័នលើពីស្តុង (ឯកតា៖ N, ញូតុន)

- $P$ ៖ សម្ពាធឧស្ម័ន (ឯកតា៖ Pa, ប៉ាស្កាល់)

- $A$ ៖ ផ្ទៃកាត់របស់ពីស្តុង (ឯកតា៖ m²)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលចង់រកកម្លាំងសរុបដែលឧស្ម័នបញ្ចេញលើផ្ទៃពីស្តុង ។

- ចំណាំ៖ សម្ពាធដូចគ្នាលើផ្ទៃទាំងមូល ដូច្នេះកម្លាំងគឺ $P$ គុណនឹងផ្ទៃ $A$ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $P=\frac{F}{A}$, $A=\frac{F}{P}$

រូបមន្ត៖ កម្មន្តដោយកម្លាំងថេរ

$$W=F\Delta x,\Delta x=x_f-x_i$$

- $W$ ៖ កម្មន្ត (ឯកតា៖ J, ហ្ស៊ូល)

- $F$ ៖ កម្លាំងថេរ (ឯកតា៖ N)

- $\Delta x$ ៖ បម្លាស់ទីរបស់ពីស្តុង (ឯកតា៖ m)

- $x_i$ ៖ ទីតាំងដើម (ឯកតា៖ m), $x_f$ ៖ ទីតាំងស្រេច (ឯកតា៖ m)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលកម្លាំងថេរ ហើយកម្លាំងស្របនឹងបម្លាស់ទី ។

- កុំច្រឡំ៖ $\Delta x$ ជាបម្លាស់ទី មិនមែនចម្ងាយដើរទាំងអស់ទេ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $F=\frac{W}{\Delta x}$, $\Delta x=\frac{W}{F}$

រូបមន្ត៖ កម្មន្តក្នុងករណីសម្ពាធថេរ

$$W=P(V_2-V_1)(1.23)$$

- $W$ ៖ កម្មន្តបំពេញដោយឧស្ម័ន (ឯកតា៖ J)

- $P$ ៖ សម្ពាធថេរ (ឯកតា៖ Pa)

- $V_1$ ៖ មាឌដើម (ឯកតា៖ m³), $V_2$ ៖ មាឌស្រេច (ឯកតា៖ m³)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលសម្ពាធមិនប្រែប្រួល ហើយមាឌប្រែពី $V_1$ ទៅ $V_2$ ។

- មកពីណា៖ $W=F(x_f-x_i)$ , តែ $F=PA$ ដូច្នេះ $W=PA(x_f-x_i)=P(A{x}_f-A{x}_i)$ , ហើយ $A{x}_f=V_2$ , $A{x}_i=V_1$ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $P=\frac{W}{V_2-V_1}$, $V_2=V_1+\frac{W}{P}$

រូបមន្ត៖ កម្មន្តដោយសម្ពាធថេរ (ទម្រង់ $\Delta V$)

$$W=P\Delta V(1.24)$$

- $W$ ៖ កម្មន្ត (ឯកតា៖ J)

- $P$ ៖ សម្ពាធថេរ (ឯកតា៖ Pa)

- $\Delta V=V_2-V_1$ ៖ បម្រែបម្រួលមាឌ (ឯកតា៖ m³)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលគេឲ្យបម្រែបម្រួលមាឌផ្ទាល់ ។

- ចំណាំ៖ បើ $\Delta V>0$ ឧស្ម័នរីកមាឌ ហើយវាបំពេញកម្មន្ត ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $P=\frac{W}{\Delta V}$, $\Delta V=\frac{W}{P}$

ពាក្យសំដី៖ កម្មន្តដែលបំពេញដោយឧស្ម័ន = សម្ពាធនៅភាពដើម $\times$ បម្រែបម្រួលមាឌ + ពាក់កណ្តាលបម្រែបម្រួលសម្ពាធ $\times$ បម្រែបម្រួលមាឌ ។

រូបមន្ត៖ កម្មន្តក្នុងករណីសម្ពាធកើនស្មើ

$$W=P_1(V_2-V_1)+\frac{1}{2}(P_2-P_1)(V_2-V_1)(1.25)$$

- $W$ ៖ កម្មន្ត (ឯកតា៖ J)

- $P_1$ ៖ សម្ពាធដើម (ឯកតា៖ Pa), $P_2$ ៖ សម្ពាធស្រេច (ឯកតា៖ Pa)

- $V_1$ ៖ មាឌដើម (ឯកតា៖ m³), $V_2$ ៖ មាឌស្រេច (ឯកតា៖ m³)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលសម្ពាធកើនស្មើៗ ពេលមាឌកើន (ក្រាបជាបន្ទាត់ត្រង់) ។

- ចំណាំ៖ ពាក្យទី១ ជាផ្ទៃចតុកោណកែង ពាក្យទី២ ជាផ្ទៃត្រីកោណ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $V_2-V_1=\frac{2W}{P_1+P_2}$, $P_2=\frac{2W}{V_2-V_1}-P_1$

រូបមន្ត៖ កម្មន្តជាផ្ទៃក្រោមខ្សែ (សម្ពាធថេរ)

$$P(V_2-V_1)=P\Delta V$$

- $P$ ៖ កម្ពស់ថេរនៃខ្សែ ក្នុងដ្យាក្រាម $P-V$ (ឯកតា៖ Pa)

- $V_2-V_1$ ៖ ប្រវែងបាត (ឯកតា៖ m³)

- $P(V_2-V_1)$ ៖ ផ្ទៃក្រឡាចតុកោណកែង ដែលស្មើនឹងកម្មន្ត (ឯកតា៖ J)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលអានដ្យាក្រាម $P-V$ ហើយខ្សែជាបន្ទាត់ដេក ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $P=\frac{W}{V_2-V_1}$, $V_2-V_1=\frac{W}{P}$