ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម៉ាទីត និងអង់ស្យូស្ពឺម៉ាទីត

រូបថតពណ៌ខ្មៅស លាតពេញទទឹងទំព័រផ្នែកខាងលើ បង្ហាញផ្លែចេកមួយស្នែធំ ដែលកំពុងព្យួរនៅនឹងដើម ព័ទ្ធជុំវិញដោយស្លឹកចេកធំៗ ។ គ្មានស្លាក (labels) និងគ្មានព្រួញ/លំដាប់ (arrows/order) នៅក្នុងរូបនេះទេ ។ ចំណាំពីការត្រួតពិនិត្យរូប ៖ ពេលបើកឯកសាររូបភាពពិត (crop) ឃើញថារូបនេះបង្ហាញផ្លែឈើនិងបន្លែជាច្រើនមុខ (ក្នុងនោះមានចេក ផ្លែក្រូច ត្រសក់ ត្រឡាច ខាត់ណា ស្ពៃ និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ) ដែលតម្រៀបជាបណ្តុំ ។ ចំណែកការពិពណ៌នាខាងលើ គឺជាអត្ថបទដើមរបស់ការចម្លងសំឡេងសៀវភៅ ដែលរក្សាទុកដដែល ។

រៀងរាល់ថ្ងៃ តើយើងបានប្រទះឃើញអ្វីខ្លះ ? បន្លែផ្លែឈើ អាហារ គ្រឿងទេស ប្រអប់ ឈើ ក្រដាស សម្លៀកបំពាក់ និងថ្នាំពេទ្យ គឺសុទ្ធតែកើតចេញពីរុក្ខជាតិ ។ រុក្ខជាតិទាំងនោះ ផ្តល់អាហារ និងអុកស៊ីសែនដល់មនុស្ស និងសត្វ ។ សិស្សគ្រប់រូបដឹងថា រុក្ខជាតិដែលយើងឃើញទាំងអស់សុទ្ធតែជារុក្ខជាតិមានគ្រាប់ ។ តើបានដឹងថា រុក្ខជាតិមានគ្រាប់មាន ប្រហែល 250 000 ប្រភេទ ។ រុក្ខជាតិមានគ្រាប់ មានឫស ដើម ស្លឹក និងជាលិកានាំ ។

គ្រាប់ជាសរីរាង្គបន្តពូជនៃរុក្ខជាតិ ដែលមានអំប្រ៊ីយ៉ុងនិងមានស្កុកអាហារបម្រុងសម្រាប់បង្កើតរុក្ខជាតិថ្មី ។ ពាក្យសំខាន់ក្នុងនិយមន័យនេះមានបី ៖ (១) សរីរាង្គបន្តពូជ គឺជាផ្នែកដែលទទួលបន្ទុកបង្កើតជំនាន់ថ្មី; (២) អំប្រ៊ីយ៉ុង គឺជាដុំកម្មយុងតូចដែលនឹងក្លាយជារុក្ខជាតិថ្មី; (៣) ស្កុកអាហារបម្រុង គឺជាអាហារដែលរក្សាទុកសម្រាប់ឱ្យអំប្រ៊ីយ៉ុងលូតលាស់ មុនពេលវាចេញស្លឹកបៃតងធ្វើរស្មីសំយោគដោយខ្លួនឯង ។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានចាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិមានគ្រាប់ជាពីរក្រុម គឺ ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមនិងអង់ស្ពឺមស្ពឺម ។ រុក្ខជាតិទាំងពីរក្រុមនេះ សុទ្ធតែជារុក្ខជាតិមានគ្រាប់ ប៉ុន្តែវាមានលក្ខណៈមិនដូចគ្នាទេ ។ តារាងខាងក្រោមសង្ខេបភាពខុសគ្នាគោល ៖

ចំណុចរៀន៖ សិស្សអាច

• ពន្យល់ពាក្យ ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម ។
• ពណ៌នាពីប្រភេទផ្សេងៗនៃស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម ។
• បង្ហាញពីដំណើរជីវិតរបស់ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម ។

គេតែងតែមានចម្ងល់ថា តើស្រល់និងស្វាយលក្ខណៈខុសគ្នាដូចម្តេច ? តើវាមានលក្ខណៈដូចគ្នាដូចម្តេច ? ចម្លើយ គឺរុក្ខជាតិទាំងពីរមានលក្ខណៈខុសគ្នាពិតមែន ដើម ស្លឹក និងផ្កា ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រុក្ខជាតិទាំងពីរនេះមានលក្ខណៈដូចគ្នាត្រង់វាជារុក្ខជាតិមានគ្រាប់ ។ ជីវិតរុក្ខជាតិទាំងពីរមានគ្រាប់ ប៉ុន្តែវាស្ថិតនៅក្នុងក្រុមពីរផ្សេងគ្នា គឺស្រល់ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម ឯស្វាយស្ថិតក្នុងក្រុមអង់ស្ពឺមស្ពឺម ។ ដូច្នេះ ពាក្យគន្លឹះគឺ ក្រុម មិនមែន គ្រាប់ ទេ ៖ រុក្ខជាតិទាំងពីរមានគ្រាប់ ប៉ុន្តែរបៀបដាក់គ្រាប់ខុសគ្នា ។ ស្រល់ដាក់គ្រាប់នៅលើស្រកាកោនដែលបើកចំហ ឯស្វាយដាក់គ្រាប់នៅក្នុងសាច់ផ្លែដែលបិទជិត ។

5.5.2 ស្រល់ និងស្វាយ ខុសគ្នាដូចម្តេច ?

ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមមកពីពាក្យក្រិច “ស៊ីមញ្ញស” (Gymnos) មានន័យថា ទទេ ស្ពឺម៉ា (Sperma) (គឺរុក្ខជាតិមានគ្រាប់ តែគ្រាប់គ្មានសំបកការពារពីខាងក្រៅទេ វាមានគ្រាប់ទទេ) ។ ដូច្នេះ ពាក្យ «ទទេ» ក្នុងសៀវភៅមិនមែនមានន័យថា គ្រាប់គ្មានអ្វីនៅខាងក្នុងទេ ។ គ្រាប់នៅមានអំប្រ៊ីយ៉ុងនិងអាហារបម្រុងពេញលេញ ។ «ទទេ» គ្រាន់តែមានន័យថា គ្មានសំបកផ្លែបិទជិតនៅខាងក្រៅ ។ ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមជារុក្ខជាតិមានគ្រាប់ទី 1 ដែលមានកំណើតមុនអង់ស្ពឺមស្ពឺម ។ វាបានកើតឡើងតែងតែលើផែនដី តាំងពីពាក់កណ្តាលស័កទី 1 គឺក្នុងសម័យកាលស៊ីលុយរៀងនិងដេវ៉ូនៀន ។ នៅពេលក្រោយកាលស័កទី 2 វាលូតលាស់ខ្លាំង ហើយមានដល់ 20 000 ប្រភេទ ។ សព្វថ្ងៃនេះ ប្រភេទជាច្រើនបានបាត់បង់ទៅវិញ ។ ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមច្រើនដុះនៅតំបន់ត្រូពិច ។ រុក្ខជាតិស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមទាំងអស់សុទ្ធតែមានគ្រាប់ ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមមួយចំនួនមានស្លឹករាងដូចម្ជុលឬដូចស្រោក ហើយមានប្រព័ន្ធបន្សុំដុះជាច្រើនយ៉ាងរហ័ស ។ ម៉្យាងមួយមានស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមច្រើនប្រភេទ ។ ប៉ុន្តែក៏ដល់សព្វថ្ងៃនេះ នៅសល់តែ 4 ក្រុមប៉ុណ្ណោះ ៖ ប្រពល (Cycads) កូដីហ្វ័រ (Conifers) គីងកូ (Ginkgoes) និងស៊ីលេណូហ្វីត (Gnetophytes) ។ ប្រពលមានតាំងពីប្រហែល 175 លានឆ្នាំមុន ។ វាជាប្រភេទដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ ។ ប្រពលច្រើននៅតំបន់ត្រូពិចនិងតំបន់កែវរត្រូពិច ។ ប្រពលមានលក្ខណៈដូចដើមត្នោតម៉្យាង ដែលមានស្លឹកធ្នោះនៅពូលខាងចុង តែវាផលិតកោន ។ ពេលលូតលាស់ ផ្នែកោនរបស់ប្រពលមានរាងដូចបាល់ ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: រូបថតពណ៌ខ្មៅសនៃដើមប្រពល ដែលមានដើមខ្លីធំ និងស្លឹកធ្នោះវែងៗ ចេញពីពូលខាងចុង ។ ស្លាក: គ្មាន ។ ព្រួញ/លំដាប់: គ្មាន ។ កូដីហ្វ័រជាស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមដែលមានក្រុមច្រើនជាងគេ ។ ភាគច្រើនវាមានស្លឹករាងដូចម្ជុល ( ពូកស្រល់ ) ។ លក្ខណៈស្លឹកែបបទបង្ហាញការបាត់បង់ទឹកនិងជួយឱ្យរុក្ខជាតិបន្សាំជីវិតក្នុងអាកាសធាតុស្ងួត ។ កូដីហ្វ័រមានស្លឹកពណ៌បៃតងពេញមួយឆ្នាំ ហើយអាចរស់បានពី 2 ទៅ 14 ឆ្នាំ ( ឧទាហរណ៍ ៖ ស្រល់ សេកវ៉ូយ៉ា និងជូនីព័រ ) ។ កាលណាស្លឹកជ្រុះ វាជំនួសដោយស្លឹកថ្មី ។ គ្រាប់របស់កូដីហ្វ័រ ជាអាហារសំខាន់សម្រាប់បក្សីមួយចំនួននិងសត្វកកេរ ។ ចំណុចត្រូវចាំ ៖ ស្លឹកម្ជុលមានផ្ទៃតូច ដូច្នេះការបាត់បង់ទឹកតាមស្លឹកមានតិច ។ ស្រទាប់ការពារក្រាស់នៅលើស្លឹកក៏រារាំងការហួតផងដែរ ។ នេះជាហេតុដែលស្រល់អាចរស់នៅលើភ្នំខ្ពស់ ឬនៅតំបន់ត្រជាក់បាន ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: រូបថតពណ៌ខ្មៅសនៃដើមឈើកូដីហ្វ័រក្នុងព្រៃ ។ ស្លាក: គ្មាន ។ ព្រួញ/លំដាប់: គ្មាន ។

5.5.4 កំណើត និងចំនួនប្រភេទ

5.5.5 លក្ខណៈទូទៅ និងក្រុមទាំង ៤

គីងកូមានកំណើតតាំងពីរាប់រយលានឆ្នាំមុនមក ។ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះ នៅសល់តែមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះ ។ គីងកូនៅមាននៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េជាដើម ។ សព្វថ្ងៃនេះគេដាំគីងកូនៅក្នុងសួនច្បារនិងតាមដងផ្លូវជាច្រើន ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: រូបថតពណ៌ខ្មៅសនៃដើមគីងកូមួយដើម ដែលឃើញដើមឈើខ្ពស់ មានមែកច្រើន និងស្លឹករាងដូចកង្ហារ ។ ស្លាក: គ្មាន ។ ព្រួញ/លំដាប់: គ្មាន ។

ស៊ីលេណូហ្វីតជារុក្ខជាតិដែលដុះនៅតំបន់វាលខ្សាច់ មានអាកាសធាតុក្តៅនិងក្នុងតំបន់ត្រូពិច ។ ស៊ីលេណូហ្វីតមួយចំនួនជាដើមឈើ មួយចំនួនជារុក្ខជាតិវល្លិ ហើយខ្លះទៀតជារុក្ខជាតិតូចៗ ។ រូបដែលបានបង្ហាញនេះមាននៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ។ វាអាចរស់បានជាងមួយពាន់ឆ្នាំ ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: រូបថតពណ៌ខ្មៅសនៃគល់ស៊ីលេណូហ្វីត ដែលមានមែកតូចៗច្រើន និងមានកោនតូចៗនៅតាមមែក ។ ស្លាក: គ្មាន ។ ព្រួញ/លំដាប់: គ្មាន ។ ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមច្រើនជាដើមឈើធំៗ ឬដើមឈើតូចៗ មិនដែលមានផ្កា ។ ពួកវាមានសរីរាង្គបន្តពូជហៅថា កោន ។ ដើមមានសណ្ឋានជា ដើមទាល ត្រង់ និងប៉ុន្តែដោយក្តីស្មើគ្នា កន្លែមកទៅក៏ពូលដើម ។ ដើមមានទឹកពានដូចដើមដូង (Cycads) ឬដូចដើមចេក ( ពូកស្រល់ ) ។ ស្លឹកដុះជាស្លឹកមានសំណឹកស្លាប់ ស្លឹកមានចំនួនតិចច្រើននិងមានរាងផ្សេងៗគ្នា ។ ស្លឹកខ្លះមានរាងមូល ខ្លះមានរាងជាម្ជុល ហើយខ្លះទៀតមានរាងជាស្លាប ។

5.5.10 ការបន្តពូជរបស់ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម — ២.១ សរីរាង្គបន្តពូជ

ក. ដើម

ខ. ស្លឹក

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: ប្រអប់គំនូរស បង្ហាញរូបរាងស្លឹក 6 ប្រភេទរបស់ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម តម្រៀបពីលើចុះក្រោម ។ ស្លាក (labels) តាមលំដាប់ពីលើចុះក្រោម:

1. ស្លឹករាងមូល ( ទ្វាល )
2. ស្លឹករាងមូលផ្នែកគាបរៗ
3. ស្លឹករាងមូលផ្នែកៗគ្នា
4. ស្លឹករាងស្រួច
5. ស្លឹករាងម្ជុលស្មើ
6. ស្លឹករាងម្ជុលចុងខ្លី

ព្រួញ/លំដាប់: គ្មានព្រួញ ។ គំនូរតម្រៀបជាជួរឈរ ពីលើចុះក្រោម ដោយស្លឹកនីមួយៗមានបន្ទាត់ចង្អុលទៅស្លាកខាងក្រោមរបស់វា ។ សរីរាង្គបន្តពូជឈ្មោលមានកេសរឈ្មោលបង្ហាញដោយស្រោកមួយដែលមានម្ជុលស៊ីវៗជាច្រើន ។ ម្ជុលស៊ីវៗនោះផលិតគ្រាប់លំអងដែលមានម្ជុលស៊ីវ ។ គ្រាប់លំអងមានកោសិកាពីរគឺ កោសិកាបន្តពូជនិងកោសិកាលូតលាស់ ។ កោសិកាបន្តពូជឱ្យកំណើតជាតួ កាលណែតឈ្មោលពីរ ( ស្ពឺម៉ាទូស្យូអុីតបង្កើតពីស្យូអុីត ) ។ សរីរាង្គបន្តពូជញីមានរូបផ្នុះប្រម៉ូល ។ ជុនកាល វារីញក្លាយជាអូវុលដទេ ហើយជុនកាល វាបង្កជាស្រោកដែលមានផ្ទុកអូវុល ហេតុនេះ ស្រោកកេសរញី ។ ប៉ុន្តែស្រោកទាំងនេះ មានសភាពបើកចំហជានិច្ច គ្មានអ្វីបិទបាំងសម្រាប់ការពារអូវុលទេ ។ ដូចនេះ អូវុលស្ថិតនៅក្នុងកេសរញីមួយដែលមិនទាន់ទុំ ។ អូវុលមានសភាពត្រង់ មានស្រួសម៉ៅតែមួយជានិច្ច ។ ក្នុងអូវុលមានកំណលម៉ាក្រូស្បូរ ។ ក្នុងចំណោមម៉ាក្រូស្បូរទាំងនោះ ម៉ាក្រូស្បូរមួយលូតលាស់ រួចក៏ក្លាយទៅជាម៉ាសកោសិកាហៅថា ប្រតាល់ញី ។ ដំណើរការពីរខាងនេះ ត្រូវបានពន្យល់ជាជំហានៗនៅផ្នែក ៦.១ (ការបង្កើតគ្រាប់លំអង) និងផ្នែក ៦.២ (ការបង្កើតអូវុល) ។

5.5.12 ២.២ សរីរាង្គបន្តពូជឈ្មោល និងញី

អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: ដ្យាក្រាមវដ្តជីវិត (life cycle) របស់ស្រល់ ដែលជាស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម ។ នៅខាងស្តាំមានគំនូរដើមស្រល់ពេញវ័យ ហើយព្រួញធំៗចេញពីដើមនេះ បង្ហាញលំដាប់ដំណាក់កាលនៃការបន្តពូជ ។ ស្លាក (labels): គ្រាប់ / គ្រាប់ស្តុកអាហារ / អំប្រ៊ីយ៉ុង / ស្លាប / ស្បូវព្រឹក្ស / កោនញី / អូវុល / មេហ្គាស្ពឺរ / មេហ្គាស្ពឺរស៊ីស / ស្រោកកោនល្មាល / កោនល្មាល / ការបង្កកំណើត / ស្ពឺម៉ាទីត / អូវុលមានជីវិត ។ ព្រួញ/លំដាប់: ព្រួញធំៗបង្ហាញលំដាប់ដូចតទៅ ៖ ដើមស្រល់ពេញវ័យ → កោនញី (មានស្លឹកការពារ) → អូវុលខាងក្នុងកោនញី → មេហ្គាស្ពឺរ → ការបង្កកំណើតដោយស្ពឺម៉ាទីតពីស្រោកកោនល្មាល → អូវុលលូតលាស់ទៅជាគ្រាប់ → គ្រាប់ធ្លាក់ចុះ និងដុះជាដើមថ្មី ។ ព្រួញមួយផ្សេងទៀតបង្ហាញចលនាពីកោនល្មាលទៅរកកោនញី ។ សរីរាង្គបន្តពូជរបស់ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមមានចែកជាពីរ ជាកោនដែលច្របាលដុំដោយស្រោក ។ ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមផលិតកោនពីរប្រភេទគឺ កោនញីនិងកោនល្មាល ។ ជាទូទៅ រុក្ខជាតិមួយដើមផលិតកោនញីឯង កោនល្មាលផង ។ ប៉ុន្តែក៏មានរុក្ខជាតិខ្លះផលិតតែកោនញីឬកោនល្មាល ហើយមួយចំនួនក៏មិនផលិតកោនដែរ ។ ដំណើរលំអង ការបង្កកំណើត និងការបញ្ចេញគ្រាប់ ត្រូវបានពន្យល់ជាជំហានៗក្នុងផ្នែក ៦.៣ ។

នៅពេលបន្តពូជ មុនដំបូងគ្រាប់លំអងធ្លាក់ពីកាន់ឈ្មោលទៅលើកាន់ញី ។ នៅពេលនោះ កាម៉ែតឈ្មោលនិងកាម៉ែតញីភ្ជាប់គ្នានៅក្នុងកាន់ញី ។ កាម៉ែត គឺជាកោសិកាបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិ ។ បន្ទាប់ពីការបង្កកំណើត នៅក្នុងស្រការបស់កាន់ញី ស៊ីតបង្កកំណើត ហើយលូតលាស់ទៅជាអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលជាដុំកម្មយុងនៃគ្រាប់ ។ កាន់ញីស៊ីតនៅលើដើមរហូតដល់គ្រាប់ទុំ ។ ពេលគ្រាប់លូតលាស់ កាន់ញីកើនមាឌ ។ ចំពោះស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមមួយចំនួន វាត្រូវការរយៈពេល 2 ឆ្នាំទៀតរហូតដល់គ្រាប់ទុំ ។ តាមធម្មតា កាន់ឈ្មោលធ្លាក់ពីលើដើមក្រោយពេលផ្ការបស់គ្រាប់លំអង ។ ពេលគ្រាប់ទុំ ស្រកាបើក ។ ខ្យល់ [UNCLEAR: ២ ពាក្យ] គ្រាប់ខ្យល់ធ្លាក់ពីស្នាក ហើយបក់នាំទៅឆ្ងាយ ។ មានគ្រាប់តែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្លាក់ទៅលើដី ។ កាលណាលក្ខណៈសមស្រប វាលូតលាស់ទៅជារុក្ខជាតិថ្មី ។

មេរៀនសង្ខេប

• ស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមជាប្រភេទរុក្ខជាតិគ្រាប់ខ្លួនឯង ។ វាជារុក្ខជាតិមានគ្រាប់ទុំនៅលើដើមឈើ ដែលភាគច្រើនជារុក្ខជាតិឈើធំ ។ មានដើមធំខ្ពស់ ហើយញែកមែក ។ ស្លឹកស៊ីមញ្ញៈស្ពឺមមានរាងដូចម្ជុល ឬដូចស្រកា និងរាងមូល ។
• សរីរាង្គបន្តពូជស៊ីមញ្ញៈស្ពឺម ហៅថាកាន់ ដែលមានដុងខ្លួនជាច្រើន ។ កាន់ឈ្មោលផលិតគ្រាប់លំអង ដែលក្រោយមកក្លាយជាស៊ីមញ្ញៈ ។ អូវុលលូតលាស់ក្នុងកាន់ញី ដែលផ្ទុកអូវុលផ្សេងៗ ។ បន្ទាប់ពីការបង្កកំណើត អូវុលលូតលាស់ទៅជាគ្រាប់ ។ ពេលគ្រាប់ទុំ ស្រកាបើក គ្រាប់ធ្លាក់ទៅលើដី ។ កាលណាមានលក្ខណៈសមស្របគ្រាប់លូតលាស់ទៅជារុក្ខជាតិថ្មី ។

ចំណុចមេរៀននេះ សិស្សអាច ☐ ពន្យល់ពីលក្ខណៈពិសេសរបស់រុក្ខជាតិមានផ្កា ។ ☐ រៀបរាប់ពីការបន្តពូជរបស់អង់ស្យូស្ពឺម ។ ☐ ប្រៀបធៀបរុក្ខជាតិម៉ូណូកូទីលេដុននិងឌីកូទីលេដុន ។

អង់ស្យូស្ពឺមជារុក្ខជាតិមានគ្រាប់ដែលការពារដោយសំបក ។ អង់ស្យូស្ពឺមជាសាខាដ៏ធំជាងគេនៃរុក្ខជាតិ ។ វាខុសគ្នាទីកន្លែងលូតលាស់និងជីវិតរស់នៅ ហើយមានផ្កាខុសៗគ្នាក្នុងជីវិតមនុស្ស ។ ដំណាំពោត កញ្ញាលម្អ រុក្ខជាតិខ្លះ [UNCLEAR: ១ ពាក្យ] សត្វ ដើម្បីធ្វើដំណាំអង់ស្យូស្ពឺម ។ អង់ស្យូស្ពឺមមានរុក្ខជាតិមានផ្កាមានពីរចំណែកគឺ រុក្ខជាតិម៉ូណូកូទីលេដុននិងរុក្ខជាតិឌីកូទីលេដុន ។

កូទីលេដុនជាកោសិក[UNCLEAR]ទីលេដុនរបស់អំប្រ៊ីយ៉ុង (ពន្លកស្រក់) នៅខាងក្នុងគ្រាប់ ។ រុក្ខជាតិម៉ូណូកូទីលេដុនមានកូទីលេដុនតែមួយ ឯរុក្ខជាតិឌីកូទីលេដុនមានកូទីលេដុនពីរ ។ ពាក្យ «ម៉ូណូ» មានន័យថា មួយ ឯ «ឌី» មានន័យថា ពីរ ។ ដូច្នេះ ឈ្មោះក្រុមទាំងពីរនេះ គឺផ្តល់មកពីចំនួនកូទីលេដុនក្នុងគ្រាប់ ។ ដើម្បីដឹងថាគ្រាប់មួយជារបស់ក្រុមណា យើងបកគ្រាប់នោះហើយរាប់ចំនួនស្លឹកពន្លក ។

ឯរុក្ខជាតិម៉ូណូកូទីលេដុនមានសរសៃស្លឹក៣ (គូ៣) ហើយឫសរបស់វាមានសរសៃ [UNCLEAR: ២ ពាក្យ] ។ ឯរុក្ខជាតិឌីកូទីលេដុន មានសរសៃស្លឹក៤ ឬ៥ (គូ៤ ឬ៥) ហើយឫសរបស់វាមាន [UNCLEAR: ២ ពាក្យ] ។

5.6.5 ១. លក្ខណៈពិសេសនៃអង់ស្យូស្ពឺម — ១.១ សរីរាង្គលូតលាស់

បើយើងសង្កេតមើលរុក្ខជាតិមួយដើមផ្កា ដែលដុះនៅតែឯងគេនៅលើកំពូលភ្នំ តើផ្នែកណានៃរុក្ខជាតិដែលធំជាងគេ ? អ្នកអាចគិតថា ជាដើមឫសដែលធំជាងគេ ព្រោះអាចមើលឃើញ ។ ប៉ុន្តែ តាមការពិត គឺឫសដែលចុះជ្រៅជាងគេ ។ ឫសជាដើមឫសមួយដែលធំជាងគេនៅក្នុងដី ហើយជាប់ពីក្រោមបន្តបន្ទាប់រុក្ខជាតិ ។ ទឹក និងជាតិរ៉ែដែលល្អបំផុតសម្រាប់រុក្ខជាតិ ត្រូវបានស្រូបចូលតាម [UNCLEAR: ១ ពាក្យ] ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: រូបថតសខ្មៅបង្ហាញឫសរបស់រុក្ខជាតិមួយដើមដែលដកចេញពីដី គឺឫសមេមួយធំ មានឫសខ្នែងតូចៗជាច្រើនដុះចេញពីឫសមេ ។ ស្លាក: គ្មានស្លាក ។ ព្រួញ/លំដាប់: គ្មានព្រួញ ។

ដើមមានតួយ៉ាងទ្រទ្រង់ផ្នែកដែលនៅលើដីរបស់រុក្ខជាតិនិងដឹកនាំសារធាតុរវាងឫសនិងស្លឹក ។ ដើមរុក្ខជាតិខ្លះ ក៏មានជាតិសកអាហារផងដែរ ។ ឧទាហរណ៍ ដើមដំឡូងបារាំង ដើមវីមបារាំង ដើមអំពៅ ស្លឹកបរិមាណអាហារ [UNCLEAR: ១ ប្រយោគ] ។ ដើមរុក្ខជាតិខ្លះ ក៏មានជាតិ [UNCLEAR: ២ ពាក្យ] សំណើមដើម ឬបង្កើតសារធាតុសំរាងសម្រាប់រុក្ខជាតិផងដែរ ។ ជាលិកាសំខាន់របស់ដើមរុក្ខជាតិ គឺបណ្តាញសសៃ (ស៊ីឡឹមនិងផ្លូអេម) ។ ស៊ីឡឹមមានជាតិដឹកកាន់ទឹកនិងអំបិលរ៉ែពីប្រភព [UNCLEAR: ១ ពាក្យ] ជីពីរុសតាមដើមទៅកាន់ស្លឹករបស់រុក្ខជាតិ ។ ឯផ្លូអេមជាការទាំងអស់ដែលមិនអាចធ្វើ [UNCLEAR: ១ ពាក្យ] បាន ។ នៅចន្លោះស្រទាប់មេ ជាជាលិកាដែលផលិតស៊ីឡឹមនិងផ្លូអេមថ្មីៗ ។ អ្វីដែលរូបបង្ហាញ: គំនូរបីវិមាត្រ (ប្លុកកាត់) នៃដើមរុក្ខជាតិឌីកូទីលេដុន បង្ហាញស្រទាប់ខាងក្រៅនិងសាច់ឈើខាងក្នុង ។ ស្លាក: ស្ប៉ីដឺម, ស្រទាប់ក្រៅ, ជ័រឈើ, សំបកឈើ, សាច់ឈើ ។ ព្រួញ/លំដាប់: បន្ទាត់ចង្អុល (leader lines) ចេញពីស្លាកទៅកាន់ស្រទាប់នីមួយៗ ៖ ស្ប៉ីដឺមចង្អុលទៅស្រទាប់ក្រៅបំផុត, ស្រទាប់ក្រៅចង្អុលទៅស្រទាប់ក្រោមស្ប៉ីដឺម, ជ័រឈើចង្អុលទៅប្រហោងតូចនៅក្នុងសាច់ឈើ, សំបកឈើនិងសាច់ឈើចង្អុលទៅផ្នែកខាងក្រៅនិងខាងក្នុងនៃដើម ។