ល្បឿនប្រតិកម្ម

ស្រមៃមើលកាំជ្រូចដែលគេបាញ់នៅពេលរាត្រី ។ វាផ្ទុះឡើងជាផ្កាភ្លើងពណ៌ចម្រុះ ហើយរលត់ទៅវិញក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានវិនាទី ។ ចំណែកដែកគោលដែលទុកក្នុងខ្យល់សើម ច្រែះបន្តិចម្តងៗ អស់រយៈពេលច្រើនឆ្នាំ ។ ទាំងពីរជាប្រតិកម្មគីមីដូចគ្នា តែល្បឿនខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំង ។ មេរៀននេះបង្រៀនយើងវាស់ល្បឿននោះជាលេខ មិនមែនដោយការមើលឃើញធម្មតាទេ ។

នៅថ្នាក់មុនៗ យើងឃើញប្រតិកម្មជាច្រើនកើតឡើងភ្លាមៗ នៅពេលគេដាក់អង្គធាតុប្រតិករលាយចូលគ្នា ។ ប្រតិកម្មឱ្យជាកករ និងប្រតិកម្មចំហេះ សុទ្ធតែជាប្រតិកម្មរហ័ស ។ តែនៅថ្នាក់ទី 12 នេះ យើងសិក្សាប្រតិកម្មជាច្រើនទៀត ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរយៈពេលយូរជាងនេះ ដើម្បីឱ្យគេដឹងច្បាស់ពីអង្គធាតុកើត ។ ការសិក្សាបែបនេះហៅថា ស៊ីនេទិចគីមី (និយមន័យផ្លូវការ នៅ ៣.១) ។

ចំណាំលើអត្ថបទដើម៖ ចំណងជើងផ្នែកទី 1 របស់សៀវភៅ អានមិនច្បាស់ទាំងស្រុង [UNCLEAR: ព្រូន — third word of this bold heading: subscript under ព្រ not resolvable at native resolution; word reads ព្រូ + ន] ។

ប្រតិកម្មរហ័ស គឺប្រតិកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរយៈពេលខ្លីមួយ ។ សញ្ញាដែលយើងមើលឃើញភ្លាមៗ គឺ ពណ៌ប្រែ កករលេចឡើង ឬកម្តៅបញ្ចេញ ។ ឧទាហរណ៍ដែលសៀវភៅឱ្យ៖ ប្រតិកម្មសំណេយគីមី ប្រតិកម្មបំបែកសារធាតុផ្ទុះ ប្រតិកម្មអាស៊ីត-បាស និងប្រតិកម្មឱ្យផលជាកករ (Ag⁺(aq) + Cl⁻(aq) → AgCl(s)) ។

ប្រតិកម្មយឺត អាចតាមដានបានដោយវិញ្ញាណរបស់យើង ឬដោយឧបករណ៍វាស់ ក្នុងរយៈពេលច្រើននាទី ឬច្រើនម៉ោង ។ ប្រតិកម្មយឺតជាច្រើន គឺជាកម្មវត្ថុសំខាន់នៃការសិក្សាស៊ីនេទិចគីមី ។ ឧទាហរណ៍៖ ដែក II អ៊ីដ្រុកស៊ីត [UNCLEAR: បៃង — verb between the two names, 4 glyphs, subscript not resolvable] ទៅជាដែក III អ៊ីដ្រុកស៊ីត កាលណាត្រូវខ្យល់ ។

ប្រតិកម្មយឺតបំផុត គឺប្រតិកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរយៈពេលច្រើនឆ្នាំ ។ ជាទូទៅ គេមិនអាចសិក្សាស៊ីនេទិចគីមីរបស់ប្រតិកម្មទាំងនោះ ក្នុងរយៈពេលឆ្នាំៗនោះបានទេ ។ ឧទាហរណ៍៖ ប្រតិកម្មបំបែកទឹកអុកស៊ីស៊ីដស៊ីន H₂O₂(aq) → H₂O(ℓ) + ½O₂(g) ។

ការនិយាយថា "រហ័ស" ឬ "យឺត" មិនច្បាស់លាស់ទេ ។ យើងមិនអាចប្រៀបធៀបប្រតិកម្មពីរបានឡើយ បើគ្រាន់តែមើលលក្ខណៈខាងក្រៅ ។ ដើម្បីកំណត់ល្បឿនប្រតិកម្មឱ្យបានត្រឹមត្រូវ គេលើកឡើងសញ្ញាណពីរ ៖ ល្បឿនកំណាត់អង្គធាតុកើត និង ល្បឿនបំបាត់អង្គធាតុប្រតិករ ។

សៀវភៅសរសេរប្រយោគដើមដូច្នេះ៖ ការ[UNCLEAR: ផ្តើចចំណោកច្នាក់ — opening clause of the paragraph, four clusters not resolvable at native resolution]ប្រតិកម្មយឺត ល្បឿន និងយឺតបំផុតមានលក្ខណៈមិនសូវច្បាស់លាស់ទេ ។ ដូច្នេះ ចាប់ពីនេះទៅ យើងវាស់ កំហាប់ (mol·L⁻¹) នៅខណៈនីមួយៗ ហើយយកកំហាប់នោះមកធ្វើជាលេខ ។

និយមន័យ៖ ស៊ីនេទិចគីមី គឺការសិក្សាពីល្បឿនវិវត្តន៍នៃប្រតិកម្មគីមី ។ ពោលគឺ គេសិក្សាថាតើកំហាប់អង្គធាតុប្រតិករ និងកំហាប់អង្គធាតុកើត ប្រែប្រួលយ៉ាងដូចម្តេច តាមរយៈពេល ។

និយមន័យ៖ ប្រតិកម្មរហ័ស គឺជាប្រតិកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីមួយ ។ ឧទាហរណ៍របស់សៀវភៅ៖ ប្រតិកម្មសំណេយគីមី ប្រតិកម្មបំបែកសារធាតុផ្ទុះ ប្រតិកម្មអាស៊ីត-បាស និងប្រតិកម្មឱ្យផលជាកករ (មើល ៥.១) ។

និយមន័យ៖ ល្បឿនខណៈកំណាត់អ៊ីយ៉ុត គឺជាលីមីតនៃល្បឿនមធ្យម កាលណាចន្លោះពេល Δt = t₂ − t₁ ខិតទៅជិតសូន្យ ។ ល្បឿនខណៈនោះ គឺជម្រាយកំណាត់ខ្សែកោងត្រង់ចំណុច M₁ នៅខណៈ t₁ ។ គេតាងល្បឿនខណៈកំណាត់អ៊ីយ៉ុតនៅខណៈ t₁ ដោយ $V(I_2{)}_{t_1}$ ។

និយមន័យ៖ ល្បឿនខណៈបំបាត់អ៊ីយ៉ុងអ៊ីយ៉ូដ នៅខណៈ t₁ គឺជាលីមីតនៃល្បឿនមធ្យម កាលណាចន្លោះពេល Δt = t₂ − t₁ ខិតមករកសូន្យ ៖

$$V(I^{-}{)}_{t_1}=\underset{\Delta t\to 0}{\lim }\left(-\frac{\Delta [I^{-}]}{\Delta t}\right)$$

ល្បឿននេះមានតម្លៃស្មើនឹងដេរីវេនៃអនុគមន៍ $[I^{-}]=g(t)$ នៅខណៈ t₁ ៖

$$V(I^{-}{)}_{t_1}=-{\left(\frac{\mathrm{d}[I^{-}]}{\mathrm{d}t}\right)}_{t_1}$$

ថេរ៖ $E°=1,76$ V សម្រាប់គូ H₂O₂/H₂O ។ (សៀវភៅបោះពុម្ពជាក្បៀសទសភាគ «1,76» និងអក្សរ v តូចជាខ្នាត ។)

អត្ថន័យ៖ H₂O₂ ជាអុកស៊ីដង់ខ្លាំង ។ ដោយសារ $E°$ របស់វាខ្ពស់ជាង $E°$ នៃគូ I₂/I⁻ នោះ H₂O₂ អាចអុកស៊ីដ I⁻ ទៅជា I₂ បានដោយខ្លួនឯង (មើលរូបទី 1.2 នៅ ៦.៣) ។

ថេរ៖ $E°=0,62$ V សម្រាប់គូ I₂/I⁻ ។ (សៀវភៅបោះពុម្ពជាក្បៀសទសភាគ «0,62» និងអក្សរ v តូចជាខ្នាត ។)

ភាពខុសគ្នា $1,76-0,62=1,14$ V ជាភាពខុសគ្នានៃសក្តានុពលរវាងគូទាំងពីរ ។ តម្លៃវិជ្ជមាននេះបញ្ជាក់ថាប្រតិកម្មរវាង H₂O₂ និង I⁻ កើតឡើងបានដោយខ្លួនឯង ។

ល្បឿនមធ្យមកំណាត់ I₂ នៅចន្លោះពេល t₁ និង t₂ មានតម្លៃស្មើនឹង មេគុណប្រាប់ទិសនៃខ្នាត់ M₁M₂ លើខ្សែកោង $[I_2]=f(t)$ ត្រង់ចំណុចអាប់ស៊ីស t₁ និង t₂ ។ ដូច្នេះ គេគូសបន្ទាត់ត្រង់ភ្ជាប់ចំណុចពីរនោះ ហើយគណនាជម្រាយរបស់វា ។

កាលណា t₂ ខិតមករក t₁ ចំណុច M₂ ខិតមករក M₁ ហើយខ្នាត់ M₁M₂ ក្លាយជា បន្ទាត់ប៉ះ នៃខ្សែកោងត្រង់ចំណុច M₁ ។ ដូច្នេះ ល្បឿនកំណាត់អ៊ីយ៉ុតនៅខណៈ t₁ គឺជាតម្លៃមេគុណប្រាប់ទិសនៃបន្ទាត់ប៉ះនៃខ្សែកោង $[I_2]=f(t)$ ត្រង់ចំណុច M₁ អាប់ស៊ីស t₁ (រូបទី 1.4) ។

រូបមន្ត៖ ល្បឿនមធ្យមកំណាត់អ៊ីយ៉ុត I₂

$$V_m(I_2{)}_{t_1,t_2}=\frac{[I_2{]}_2-[I_2{]}_1}{t_2-t_1}=\frac{\Delta [I_2]}{\Delta t}$$

- $V_m(I_2{)}_{t_1,t_2}$ ៖ ល្បឿនមធ្យមកំណាត់អ៊ីយ៉ុត I₂ នៅចន្លោះពេល $t_1$ និង $t_2$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹·s⁻¹)

- $[I_2{]}_1$ ៖ កំហាប់អ៊ីយ៉ុត I₂ នៅខណៈ $t_1$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $[I_2{]}_2$ ៖ កំហាប់អ៊ីយ៉ុត I₂ នៅខណៈ $t_2$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $t_1$ ៖ ខណៈពេលដំបូង (ឯកតា៖ s)

- $t_2$ ៖ ខណៈពេលចុងក្រោយ (ឯកតា៖ s)

- $\Delta [I_2]$ ៖ កំណែប្រែបម្រួលកំហាប់ I₂ គឺ $[I_2{]}_2-[I_2{]}_1$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $\Delta t$ ៖ រយៈពេល $t_2-t_1$ (ឯកតា៖ s)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលសួរល្បឿនរវាងខណៈពីរ (ចន្លោះពេល) ហើយអង្គធាតុដែលវាស់ជាអង្គធាតុកើត ។

- ចំណាំ៖ ខ្នាតដែលគេនិយមប្រើ គឺ mol·L⁻¹·s⁻¹, mol·L⁻¹·min⁻¹ និង mol·L⁻¹·h⁻¹ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $\Delta [I_2]=V_m(I_2{)}_{t_1,t_2}\Delta t$, $\Delta t=\frac{\Delta [I_2]}{V_m(I_2{)}_{t_1,t_2}}$

រូបមន្ត៖ កំណែប្រែបម្រួលកំហាប់ និងរយៈពេល

$$\Delta [I_2]=[I_2{]}_2-[I_2{]}_1$$

$$\Delta t=t_2-t_1$$

- $\Delta [I_2]$ ៖ កំណែប្រែបម្រួលកំហាប់អ៊ីយ៉ុត I₂ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $[I_2{]}_1$ ៖ កំហាប់ I₂ នៅខណៈដំបូង $t_1$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $[I_2{]}_2$ ៖ កំហាប់ I₂ នៅខណៈចុងក្រោយ $t_2$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $\Delta t$ ៖ រយៈពេលរវាងខណៈទាំងពីរ (ឯកតា៖ s)

- $t_1$, $t_2$ ៖ ខណៈពេលដំបូង និងខណៈពេលចុងក្រោយ (ឯកតា៖ s)

- ប្រើពេលណា៖ ជាជំហានរៀបចំមុនពេលចែក $\Delta [I_2]$ នឹង $\Delta t$ ។

- ចំណាំ៖ ត្រូវដកតាមលំដាប់ «ចុងក្រោយ ដក ដំបូង» ទាំងកំហាប់ ទាំងពេល ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $[I_2{]}_2=[I_2{]}_1+\Delta [I_2]$, $[I_2{]}_1=[I_2{]}_2-\Delta [I_2]$ ; $t_2=t_1+\Delta t$, $t_1=t_2-\Delta t$

រូបមន្ត៖ ល្បឿនមធ្យមកំណាត់អង្គធាតុកើត P

$$V_m(P{)}_{t_1,t_2}=\frac{\Delta [P]}{\Delta t}$$

- $V_m(P{)}_{t_1,t_2}$ ៖ ល្បឿនមធ្យមកំណាត់អង្គធាតុកើត P នៅចន្លោះពេល $t_1$ និង $t_2$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹·s⁻¹)

- $P$ ៖ អង្គធាតុកើត (គ្មានឯកតា — ជាឈ្មោះអង្គធាតុ)

- $\Delta [P]$ ៖ កំណែប្រែបម្រួលកំហាប់អង្គធាតុកើត P (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $\Delta t$ ៖ រយៈពេល $t_2-t_1$ (ឯកតា៖ s)

- ប្រើពេលណា៖ ជាទម្រង់ទូទៅ — ប្រើសម្រាប់អង្គធាតុកើតណាមួយ មិនមែនតែ I₂ ទេ ។

- ចំណាំ៖ សម្រាប់អង្គធាតុកើត គេមិនដាក់សញ្ញាដកទេ ព្រោះ $\Delta [P]>0$ (កំហាប់កើន) ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $\Delta [P]=V_m(P{)}_{t_1,t_2}\Delta t$, $\Delta t=\frac{\Delta [P]}{V_m(P{)}_{t_1,t_2}}$

រូបមន្ត៖ ល្បឿនខណៈតាមលីមីត

$$V(I_2{)}_{t_1}=\underset{(t_2-t_1)\to 0}{\lim }\frac{[I_2{]}_2-[I_2{]}_1}{t_2-t_1}=\underset{\Delta t\to 0}{\lim }\frac{\Delta [I_2]}{\Delta t}$$

- $V(I_2{)}_{t_1}$ ៖ ល្បឿនខណៈកំណាត់អ៊ីយ៉ុតនៅខណៈ $t_1$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹·s⁻¹)

- ${\lim }_{\Delta t\to 0}$ ៖ លីមីត កាលណាចន្លោះពេល $\Delta t$ ខិតទៅរកសូន្យ (គ្មានឯកតា — ជាប្រមាណវិធី)

- $[I_2{]}_1$, $[I_2{]}_2$ ៖ កំហាប់ I₂ នៅខណៈ $t_1$ និង $t_2$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $t_1$, $t_2$ ៖ ខណៈពេលទាំងពីរ (ឯកតា៖ s)

- $\Delta [I_2]$ ៖ កំណែប្រែបម្រួលកំហាប់ I₂ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $\Delta t$ ៖ រយៈពេល $t_2-t_1$ (ឯកតា៖ s)

- ប្រើពេលណា៖ ពេលសួរល្បឿននៅខណៈមួយ (មួយចំណុច) មិនមែនចន្លោះពេលទេ ។

- ចំណាំ៖ ក្នុងលីមីតនេះ គេស្គាល់ថាជាតម្លៃដេរីវេនៅខណៈ $t_1$ នៃអនុគមន៍ $[I_2]=f(t)$ ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ គ្មាន — នេះកំណត់ល្បឿនខណៈជាលីមីត ដូច្នេះគ្មានបរិមាណត្រូវដោះស្រាយទេ; លីមីតនេះខ្លួនវាជាដេរីវេនៅ $t_1$ ។

រូបមន្ត៖ ល្បឿនខណៈជាដេរីវេ

$$V(I_2{)}_{t_1}={\left(\frac{\mathrm{d}[I_2]}{\mathrm{d}t}\right)}_{t_1}$$

- $V(I_2{)}_{t_1}$ ៖ ល្បឿនខណៈកំណាត់អ៊ីយ៉ុតនៅខណៈ $t_1$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹·s⁻¹)

- $\mathrm{d}[I_2]$ ៖ កំណែប្រែបម្រួលតូចអន្តិកនៃកំហាប់ I₂ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $\mathrm{d}t$ ៖ ចន្លោះពេលតូចអន្តិក (ឯកតា៖ s)

- ${\left(\right)}_{t_1}$ ៖ តម្លៃដេរីវេគិតត្រង់ខណៈ $t_1$ (គ្មានឯកតា — ជាការកត់សម្គាល់ទីតាំង)

- ប្រើពេលណា៖ ជាទម្រង់គណិតវិទ្យាខ្លីបំផុតសម្រាប់ល្បឿនខណៈ ។

- ចំណាំ៖ ក្នុងក្រាប តម្លៃនេះគឺមេគុណប្រាប់ទិសនៃបន្ទាត់ប៉ះ (មើល ៣.៨) ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $\mathrm{d}[I_2]=V(I_2{)}_{t_1}\mathrm{d}t$, $\mathrm{d}t=\frac{\mathrm{d}[I_2]}{V(I_2{)}_{t_1}}$

រូបមន្ត៖ ល្បឿនខណៈកំណាត់អង្គធាតុកើត P

$$V(P{)}_t={\left(\frac{\mathrm{d}[P]}{\mathrm{d}t}\right)}_t$$

- $V(P{)}_t$ ៖ ល្បឿនខណៈកំណាត់អង្គធាតុកើត P នៅខណៈ $t$ (ឯកតា៖ mol·L⁻¹·s⁻¹)

- $P$ ៖ អង្គធាតុកើត (គ្មានឯកតា)

- $\mathrm{d}[P]$ ៖ កំណែប្រែបម្រួលតូចអន្តិកនៃកំហាប់ P (ឯកតា៖ mol·L⁻¹)

- $\mathrm{d}t$ ៖ ចន្លោះពេលតូចអន្តិក (ឯកតា៖ s)

- $t$ ៖ ខណៈពេលដែលគេគិតល្បឿន (ឯកតា៖ s)

- ប្រើពេលណា៖ ជាទម្រង់ទូទៅ សម្រាប់អង្គធាតុកើតណាមួយ ។

- ចំណាំ៖ គ្មានសញ្ញាដក ព្រោះកំហាប់អង្គធាតុកើតកើនឡើង ។

- ទម្រង់បំប្លែង៖ $\mathrm{d}[P]=V(P{)}_t\mathrm{d}t$, $\mathrm{d}t=\frac{\mathrm{d}[P]}{V(P{)}_t}$